Theo van Gogh, Wilders en de media

De Schreeuw, door Shiratski

Door Irene Stengs

Maandag 2 november werd de moord op Theo van Gogh herdacht. Dit herdenken gebeurde vooral in de vorm van media-aandacht, waarin de persoon van Van Gogh, de vrijheid van meningsuiting en ‘het islamiseringsdebat’ centraal stonden. Op de Linnaeusstraat en bij De Schreeuw vonden een aantal bescheiden herdenkingen plaats, waarvan de ‘omvangrijkste’, zoals elk jaar, waren georganiseerd door de Stichting Vrienden van Pim Fortuyn. Steeds minder mensen bezoeken de herdenkingen, waarbij vooral de Vrienden trouw aanwezig zijn. De intensiteit en de omvang van de maatschappelijke verontwaardiging vlak na de moord zijn even snel verdwenen als na de moord op Pim Fortuyn.

Voor de Stichting Vrienden van Pim Fortuyn vormt de Theo van Gogh herdenking (naast de Pim Fortuyn herdenking zelf, natuurlijk) één van de schaarse gelegenheden om media-aandacht voor henzelf en voor hun zaak te genereren. Omdat de moord vijf jaar geleden was, waren dit jaar ook Theo van Gogh’s ouders en Rita Verdonk aanwezig, waardoor de media nauwelijks aandacht schonken aan de Stichting Vrienden van Pim Fortuyn. Verdonk beleefde daarentegen weer eens een ouderwets mediamoment.

Hoeveel beter heeft de PVV het voor elkaar. Maandagavond bleek tijdens het door de NOS/Nova georganiseerde debat ‘Theo van Gogh, 5 jaar later’ weer eens wat een ijzersterke mediastrategie Wilders volgt, met name als het gaat om de televisie. Net als de Stichting Vrienden van Pim Fortuyn en Rita Verdonk is ook de populist Wilders aangewezen op sensationele, en dus controversiële onderwerpen. De meeste van zijn onderwerpen zijn gekoppeld aan onderbuikgevoelens die voortspruiten uit angst voor ‘de ander’. Door grof taalgebruik weet Wilders het taboeoverschrijdende karakter en daarmee het sensatiegehalte van zijn boodschap verder te verhogen (een strategie die Theo van Gogh ook graag volgde). Wilders’ mediastrategie onderscheidt zich wezenlijk van die van andere partijen en groeperingen in zijn weigering om live op te treden in mediadebatten. Net als Wilders zijn ook de media gebaat bij sensatie. En zo blijven de werkwijze van Wilders en die van de media elkaar, gewild of ongewild, jaar in, jaar uit versterken.

Zaterdag 31 oktober stond er in De Volkskrant een gechargeerd bericht over een in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken vervaardigd rapport over radicalisering, waaruit Wilders als extreemrechts en een ondermijner van de democratie naar voren zou komen. Niemand had het rapport nog gelezen. Alexander Pechtold had zich toch instemmend uitgelaten over deze wetenschappelijke onderbouwing van zijn standpunt dat Wilders een racist is. Minister Eberhard van der Laan kreeg via Dagblad De Pers een instemmende quote in de mond gelegd.

Al met al was dit voldoende munitie voor extra sensationeel vuurwerk tijdens de Nova-uitzending. Twan Huys gunde Wilders, vanuit zijn partijbijeenkomst in Arnhem, een minutenlange reactie op ‘de reacties’ van Pechtold en Van der Laan. In deze monoloog kon Wilders weer eens ongehinderd door opponenten zijn politieke ei kwijt. Farid Azarkan, van het Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders, wees in het Nova-debat op Wilders’ werkwijze die het onmogelijk maakt echt het gesprek met Wilders aan te gaan. Aan deze opmerking werd echter voorbij gegaan, en de conclusie dat dit ‘debatteren op afstand’ evenzeer aan de media als aan Wilders zelf te wijten is bleef helemaal buiten beeld.

Binnen de mediaruimte is kennelijk weinig behoefte aan enige zelfreflectie, en al helemaal niet op de moments suprêmes van sensationele uitspraken. Daar hebben media dan ook geen baat bij: de kijkcijfers floreren bij dit soort Wildersonderwerpen en -momenten. Een kwartiertje na de Nova-uitzending werd het pikantste deel van de Wildersmonoloog nog eens herhaald bij Pauw & Witteman. Nee, voor extra aandacht hoeft de PVV zich voorlopig nog niet bij herdenkingen te laten zien.

Irene Stengs is onderzoeker bij het Meertens Instituut in Amsterdam.