Niets is minder waar. Het gaat mij erom dat de vereenzelviging van moslims met migranten, de impliciete aanname dat islam een ‘vreemde religie van buiten’ is, en de enorme nadruk op integratie ertoe leidt dat onderzoeksprogramma’s zich eenzijdig ontwikkelen. Vragen die de overheid, de politiek en het publiek belangrijk vinden krijgen onevenredig grote aandacht onder het mom dat onderzoek nuttig en relevant moet zijn. Dat nut vertaalt zich vooral in vraagstukken van inpassing, aanpassing en integratie.
Veel van het onderzoek naar integratie is onderdeel van een integratie-industrie, het geheel van politieke programma’s, beleidsprioriteiten, impliciete aannames over wat aandacht behoeft en wat niet, wat er moet gebeuren om de samenleving ‘bij elkaar te houden’, om fricties tussen bevolkingsgroepen te voorkomen, enzovoorts.
Waartoe een te ver doorgeschoten integratiedenken kan leiden toont het meest recente incident dat weer eens de landelijke pers haalde. Op de hogeschool in Den Haag had de leiding, ongetwijfeld uit goede (multiculturele) bedoelingen, besloten dit jaar geen kerstboom in de centrale hal te plaatsten omdat een groot deel van de studenten geen christelijke achtergrond heeft. Zonder dat moslims hierom hadden verzocht en op enigerlei wijze bij dit besluit betrokken waren, barste binnen een mum van tijd de verontwaardiging in Nederland weer los. Geert Wilders had zijn quote tegen de ‘verdere islamisering van de samenleving’ al klaar en verklaarde dat hij desnoods zelf een boom zou kopen en daar neerzetten.
Zowel de goedbedoelende schoolleiding als de PVV (en met hen helaas velen in Nederland) gaan uit van hetzelfde rare idee dat ‘de islam’ bepaalde wensen uit en eisen stelt en dat zo’n boom kan leiden tot cultuurbotsing. Het zijn beide reacties ‘van bovenaf’, bedoeld om regels en omgangsprincipes op te leggen zonder te kijken naar wat zich in de samenleving afspeelt. Ik heb dat in mijn oratie de helikopterview genoemd. Het voorbeeld van de kerstboom is te onbenullig om lang bij stil te blijven staan, maar het zou heel goed een vraag voor een onderzoek kunnen opleveren. Het zijn precies dit soort vragen en ‘oplossingen’ die de integratie-industrie genereert.
Het gaat er mij niet om al het integratieonderzoek te veroordelen. Mijn stelling is dat het onderzoek naar de islam voorbij moet aan dat integratiedenken. Ik heb drie terreinen genoemd die te lijden hebben van teveel integratie in het onderzoek naar de islam in Europa: onderzoek naar de vraag hoe islam vorm krijgt onder jongeren, onderzoek naar het sterk veranderende karakter van islamitisch leiderschap en onderzoek naar alledaagse vormen van islam. Wie meer wil weten verwijs ik naar mijn website van de Vrije Universiteit.
Ik vind dat er veel meer geld moet worden gestoken in onderzoek naar hoe de islam vorm krijgt onder de 98% moslims waarmee niets aan de hand is. De afgelopen weken heb ik meerdere malen in de pers moeten uitleggen waarom onderzoek naar de islam ook ‘nuttig’ en ‘relevant’ kan zijn als het niet over problemen gaat en dus geen nieuws is. Van die 98% leren we veel meer is mijn mening. En voor alle duidelijkheid, onderzoek naar 2% problemen is niet ook automatisch onderzoek naar die overige 98% procent. Dat is wel erg kort door de bocht.
Thijl Sunier is door VISOR aangesteld als hoogleraar ‘islam in Europese samenlevingen’ op de afdeling Sociale en Culturele Anthropologie van de VU.
Thijl Sunier schreef eerder over zijn oratie op Standplaats Wereld.
4 reacties so far ↓
arjan // 17/12/2009 bij 23:13 |
Het voorbeeld is inderdaad te onbenullig om bij stil te staan. Ik ken toevallig de mensen bij de Haagse HS die betrokken waren bij het ‘kerstboom-incident’. De beslissing had helemaal niets te maken met de aanwezigheid van moslims: iemand van de afdeling communicatie had besloten dat ze afwilde van die ontzettend tuttige kerstbomen en dit jaar wat anders te doen. Dat werden wat lampjes en lichtjes in het kader van ‘licht en warmte’. De fout die ze maakten was om in hun enthousiasme te communiceren dat dat ook nog eens beter paste bij de ‘diverse en internationale omgeving’. Vervolgens werd de hele toestand getrokken binnen de islam-discussie, waar het nou eigenlijk helemaal niets mee te doen had. Het betoog van Sunier krijgt dus een extra dimensie, omdat hij dus vervolgens ook meent te weten dat de beweegreden van de HHS met mogelijke reacties van moslims te maken had, terwijl het daar werkelijk niets mee van doen had.
Vreeswijk // 20/12/2009 bij 14:42 |
Beste Thijs,
Als student heb ik een aantal vragen en ik hoop dat u mij hierop antwoord kunnen geven.
In uw stuk geeft u aan dat het een raar idee is dat de Islam eisen stelt. Maar hoe dienen wij in deze context bijvoorbeeld de Deense cartoon rellen te interpreteren?
Verder noemt u in uw stuk één integratieproces. Zelf heb ik een sterk gelovige achtergrond en mijn ervaring is dat er zeer sterke groepsdruk aanwezig is om zich aan te passen aan de gelovige regels van de groep. Daarbij is het niet ongewoon dat men op verschillende manieren probeert nieuwe leden te werven en kan het niet aanpassen leiden tot mogelijke sociale uitsluiting, in extreme gevallen zelfs van de familie. Is het daarom niet zo dat er eigenlijk sprake is van twee integratie processen? Namelijk het proces waarbij 2% “probleem” Moslims, mogelijk aangevuld door een groep van 2-30% actief gelovigen met traditionele opvattingen een sterke invloed proberen uit te oefenen op de overige 60-98%. Dit laatste kan zich bijvoorbeeld uiten in sociale druk om zich niet aan te passen aan de heersende regels van de “andere” groep.
Anders gezegd worden de waarneembare reacties of metingen gedaan bij groep A (98%) niet sterk beïnvloed door de aanwezigheid van groep B (2%)? Ter illustratie kan men bijvoorbeeld denken aan het dragen van een hoofddoek. Volgens de methodeleer dient men bij het maken van observaties in de vorm van kruistabellen of groepen te controleren of er sprake is van onafhankelijke of afhankelijke variabelen. Gaat hierbij het opdelen in groepen van “goede” en “probleem Moslims” niet impliciet te veel uit van de vooronderstellingen of stereotyperingen van de onderzoekers?
Ik dank u voor uw antwoord.
Vreeswijk
Viktor // 05/01/2010 bij 14:04 |
En wederom was het stil aan het multicultifront…
Islamitische studentenvereniging: segregatie of emancipatie? « Standplaats Wereld // 06/04/2010 bij 12:28 |
[...] Zie ook het pleidooi van Thijl Sunier voor minder integratie in onderzoek naar islam. [...]