Veldwerk 2010: Surinaamse sjans, Amsterdamse waardering

Marieke van Bommel

Master studente Marieke van Bommel heeft collectieve grondrechten in de binnenlanden van Suriname onderzocht. Hieronder een persoonlijke impressie van haar ervaringen.

Sneeuwwitje, Sneeuwwitje! Taxi voor u? Kom in mijn auto hoor, ik kan je gelukkig maken.

Hoewel ik al eerder in Suriname verbleef was ik afgelopen januari toch een beetje vergeten hoe het eraan toe ging. Op het vliegveld werd ik meteen weer met mijn neus op de feiten van het Surinaamse sjansen gedrukt. Gelukkig ik ben er weer!

Af en toe had ik spijt dat mijn onderzoek niet om man-vrouw relaties op straat draaide. Het hebben van een Y- en een X-chromosoom heeft een onmisbaar effect in het openbaar, mannen in Suriname zijn onverbeterlijk en niet te overtreffen in de moeite die ze doen om de aandacht van het andere geslacht te trekken. Van piepjong tot stokoud, ze trekken bijna allemaal alles uit de kast om dames ouderwets het hof te maken. In Nederland bestaat dit fenomeen niet wanneer je het vergelijkt met de kunsten van de Surinaamse mannen. Een kennis zei me dat hij het ongelofelijk vond om in Nederland te zien dat als een vrouw op straat loopt, niemand daarop reageert: Dat kan je als man toch niet maken!?

Deze manier van omgang tussen mannen en vrouwen is bekend en gerespecteerd. Als vrouw op straat hoef je niet lang te wachten op de dubbelzinnige opmerkingen en complimentjes. Kijkend door een westerse bril zou men dit als seksisme kunnen beschouwen, maar in Suriname kan je dit in de meeste gevallen maar beter als een oprecht compliment beschouwen. Het is een stuk beter voor je humeur wanneer je je gecomplimenteerd voelt in plaats van bedreigd in je vrouw-zijn. Het is even wennen maar het werkt.

Dit verschijnsel leverde komische momenten op tijdens mijn onderzoek. In een serieus gesprek krijg ik interessante informatie, de man weet veel en praat veel. Het moment dat ik hem bedank voor het gesprek en ik mijn vinger van de stopknop haal, vraagt hij me ‘off the record’ of ik al de échte Surinaamse warmte heb gevoeld. Aan zijn grijns weet ik dat dit niets met graden Celsius te maken heeft, maar ik houd me van de domme: De echte Surinaamse warmte? Nou ik puf wat af iedere dag, probeer ik nog onnozel te zijn. Nee, nee de echte Surinaamse warmte, die warmte van de Surinaamse man! ? ‘Wow’ denk ik, zegt hij dit nou echt of ben ik bevooroordeeld en hoorde ik het daardoor niet goed? (Reflexief zijn is belangrijk tijdens antropologisch onderzoek leren wij in college). Maar nee, hij zegt het echt. Ja, want als je zou willen, dan kan ik natuurlijk wat voor je regelen? Kijk ik heb wel een vrouw, maar als er een goede maaltijd voor mijn neus staat zeg ik gewoon: Here zegen dit spijs en eten. Ik friemel opvallend aan mijn ring (die ik draag om te fungeren als afleidingsmanoeuvre) en leg uit dat ik gelukkig ben met mijn man in Nederland en dat ik dat graag zo wil houden. Je bent toch nu hier, alles is mogelijk in Suriname? Tja, goed punt maar toch bedank ik hem, ach het was hoe dan ook een goed gesprek.

Om niet te generaliseren moet ik erbij vermelden dat uiteraard niet iedere Surinaamse man bovenstaande eigenschappen heeft, maar het is een veel voorkomend fenomeen. Als vrouw in Suriname ben je of niet anders gewend of, als nieuwkomer, zal je ermee moeten leren leven. Ik heb het snel leren waarderen en gebruik het verschijnsel om er mijn voordeel mee te doen en als ‘female methodology’. In Amsterdam zou ik waarschijnlijk op dit soort situaties hebben gereageerd met een ouderwets ‘sóódemieter op’, maar in Suriname had ik die neiging niet (okay okay, eerlijk, 90% van de tijd niet, de rest waren wel gewoon echt vieze mannetjes). Waren er in Nederland maar meer creatievelingen die je met een grote glimlach aanspreken: U heeft een prachtige spitse neus hoor, dame! of het wat plattere (maar strikt in de context gezien ook wel te waarderen): Lekker weertje voor een op-en-neertje vandaag, vindt u niet?, dan zou er volgens mij een heleboel meer gelachen worden op straat.

Terug in Amsterdam mis ik, naast het nooit aflatende fluiten van Grietjebie’s en de warmte, bovenal het oude vertrouwde gesis en het goedemorgen schatjelief in het straatgeluid. Bijna zou ik iedere dag een stukje om fietsen langs de bouwvakkers bij mij om de hoek, maar ik weet niet of dat hetzelfde gevoel geeft.

Marieke van Bommel volgt de master opleiding Social and Cultural Anthropology aan de VU.