Een reis door het paradoxale verleden van Iran

Door Kostas Brejaart

In het hipste koffietentje van Teheran drink ik een dubbele espresso. Ik moet nog steeds wennen aan het feit dat ik in Teheran ben en kijk als een kind om me heen. Wat meteen opvalt is dat de vrouwen hier hun hoofddoek op het achterste gedeelte van hun hoofd dragen, het glijdt bijna van het hoofd. Sommigen hebben een knotje in hun haar, die speciaal gemaakt lijkt te zijn om de hoofddoek nog verder achter op het hoofd te kunnen leggen. Van oudsher zijn dit soort plekken in Teheran, met haar vele universiteiten, populair onder de ‘intelligentsia’. Deze groep intellectuelen, door de verlichting in Europa geïnspireerd, zijn tijdens de Iraanse Culturele Revolutie met harde hand aangepakt. Velen van hen verlieten het land in de jaren tachtig, wat tot een achterstand in technische ontwikkeling leidde.

Shah-e Cheraghplein in Shiraz
Het Shah-e Cheraghplein in Shiraz, foto genomen door Kostas Brejaart.

Dit hippe koffietentje staat in schril contrast met een van de heiligste complexen in Iran, het Shah-e Cheragh plein in Shiraz. Het plein bestaat uit verschillende mausoleums, een moskee en een oude bibliotheek. Na de verschillende gebouwen bezocht te hebben ga ik met mijn reisgezel aan de rand van het plein zitten en kijk om me heen. Net op dat moment zien we een enorme stoet mensen het plein oplopen. Voorop loopt een man met een microfoon, die aangesloten lijkt te zijn op de boxen op het plein. Achter hem lopen zo’n tweehonderd mannen, daarachter nog eens zo’n honderd vrouwen. Naarmate ze dichter bij het belangrijkste gebouw van het plein komen begint de menigte harder te schreeuwen. We menen ‘Amrika’ te horen. De menigte herhaalt. Daarna lijkt men Engeland en Frankrijk te noemen. Langzaam maar zeker wordt het ons duidelijk dat ze ‘haat aan Amerika’, ‘haat aan Frankrijk’ en ‘haat aan Engeland’ scanderen, leuzen die tijdens de Islamitische Revolutie zeer populair waren. Mijn reisgezel vraagt me of we niet weer verder moeten. Het lijkt me een goed idee.

Verder het land in ontmoeten we een tour guide van het Zoroastrische geloof, de grootste religie van Iran voordat de Islam deze eer in de 7de eeuw over nam. Vrijwel vanaf het begin van onze tour brandt hij los over het leven in Iran. Snel wordt duidelijk dat hij liever elders woont. Hij vertelt dat aanhangers van het Zoroastrisme al sinds die 7de eeuw worden onderdrukt en wijst op het feit dat het grootste gedeelte van zijn gemeenschap in het jaar 917 uitweek naar India, om vervolging te voorkomen. Daarnaast vertelt hij dat je geen alcohol mag drinken, niet met vreemde vrouwen mag praten en dat je niet mag feesten. Hij is de restricties meer dan zat, zeker omdat het om restricties gaat die niet relevant zijn voor zijn eigen geloofsovertuiging. Zijn argument wordt kracht bij gezet door een aantal foto’s op zijn mobieltje. Hij laat ons zien hoe zijn rug er aan toe was nadat hij 100 zweepslagen had doorstaan. Het was geen prettig plaatje. Naar eigen zeggen was hij veroordeeld voor het drinken van bier in de openbare ruimte. Zijn relaas stopt niet na dit schokkende verhaal. Hij vertelt ons verder dat er een hoop mensen zijn die het niet eens zijn met het strikte beleid van Iran maar dat het vrijwel onmogelijk is om te groeperen. De Iraanse inlichtingendienst, die vaak in verband wordt gebracht met moorden op politieke tegenstanders, is ontzettend machtig en heeft veel mensen in dienst. Hij zegt zijn eigen buren niet te kunnen vertrouwen, ze zouden zomaar voor de inlichtingendienst kunnen werken. Het betaalt goed en heeft allerlei sociale voordelen. Afgezien van de aanwezigheid van deze inlichtingendienst speelt het ook mee dat het Iraanse volk volgens hem ‘revolutie-moe’ is. Men legt zich sneller neer bij het beleid omdat men denkt dat een nieuwe revolutie weinig kans van slagen heeft.

De omgeving van Yazd
De omgeving van Yazd, foto genomen door Kostas Brejaart.

De volgende tour guide die we voor langere tijd spreken is juist heel positief over de regering. Toegegeven, hij is praktiserend Moslim en heeft nog nooit zweepslagen hoeven doorstaan. Hij vertelt ons over de sociale regelingen van Iran, zoals het uitstekend geregelde zorgstelsel en de pensioensregeling. We zijn genoeg op ons gemak om kritische vragen te stellen. Hoe zit het met de Zoroastrische minderheid? Worden zij achtergesteld? Welnee, zegt hij, ook zij kunnen genieten van alle regelingen van de staat. Zoals in ieder ander land zijn er regels waar men zich aan moet houden, stelt hij. Dat is toch niet meer dan normaal?

 

Kostas Brejaart is afgestudeerd als MSc Social and Cultural Anthropology aan de Vrije Universiteit, Amsterdam. Lees hier zijn andere blogs.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *