Categorie archief: Antropologie & Wetenschap

Verstoten in het land van herkomst

Door Edien Bartels. In het TV programma ‘Verstoren in het land van herkomst’ van de Moslim Omroep van 21 juni 2014, vertelt een vrouw die achtergelaten was hoe ze zich voelde: als een vuilniszak die gevuld was met emoties en vervolgens aan de kant gezet. Ik ben dat vaker tegengekomen tijdens onderzoek naar achterlatingen in Marokko (2005, 2009,2011). Bijvoorbeeld een Marokkaanse vrouw achtergelaten op jonge leeftijd, nu in Marokko gehuwd met een naar ze zelf vertelde, goede echtgenoot. Ze is op het moment dat ik haar spreek moeder van een dochtertje en lijkt een plezierig leven te leiden. Maar haar vader kan ze niet vergeven dat hij haar heeft achtergelaten. Ieder jaar komt die vader vanuit Nederland op vakantie naar Marokko. Hij is oud nu. Ieder jaar vraagt ze hem: “waarom heb je me achtergelaten in Marokko”. Haar vader begint dan te huilen, en zoals ze zegt: “ik wil hem laten huilen, hij heeft mij dit aangedaan”. Kennelijk wordt achterlating ervaren als een zo fundamentele krenking dat het mensen tot in jaren achtervolgt.








Lees verder

Florianópolis: een Braziliaanse stad twee keer binnenstebuiten gekeerd en gespiegeld

Door Freek Colombijn Het WK wordt in zoveel mogelijk steden door het hele land gespeeld, om heel Brazilië erbij te betrekken. Hiervoor zijn in uithoeken van het land nieuwe stadions gebouwd, waarvan we nu al weten dat ze na het WK nooit meer vol met publiek zullen zitten. Ik wil nu echter de schijnwerper richten op een stad, die geen speelstad is en daardoor geheel geen aandacht krijgt van de Nederlandse media.

In het zuiden van Brazilië ligt aan de kust Florianópolis, een van de vreemdste steden van het land. Bijna alle steden groeien vanuit een centrum, rond een markt, kerk, kasteel, of, tegenwoordig, een financieel centrum. Van daaruit spreidt de stad zich uit. Dit is het archetype van de stad. Ook Le Corbusier stelde zich zijn beroemde ideale ‘stad voor drie miljoen inwoners’, ontworpen voor een volkomen lege ruimte zonder enige historische bebouwing, zo voor: een centrum van hoge gebouwen en naar de randen toe laagbouw. We kunnen ons een stad bijna niet anders voorstellen. Maar Florianópolis is anders. Lees verder

The unhappy nations

Freek Colombijn 32 nations play in the World Cup 2014. The football matches create excitement (and feelings of irritation, or indifference) to the inhabitants of these nations. As only one team can become champion, supporters of 31 nations will be disappointed, but at least their favourite team took part in the tournament. Most nations do not even get that far and have lost during the qualifying rounds.

Take Indonesia. As I write this blog, it ranked 158 in the FIFA ranking of 209 nations. Actually Indonesia did not do badly at all during the qualifying round. It passed through the first two qualifying rounds of the Asian zone, but in the third round lost in a competition with three other teams. When the Timnas (tim nasional, or national team) did not stand a chance anymore and had to play Bahrain, which needed a 9-0 victory to keep their chances alive to go the next round, the Indonesian team suffered an astounding 10-0 defeat. The Indonesian goalkeeper was sent off in the third minute and Bahrain scored the first goal with the associated penalty. From there the score went regularly up till the desired 9-0 in the 82nd minute and 10-0 in extra time.

How could this happen? How could a nation with almost 250 million inhabitants lose from a country with 1 million citizens? Allegations of corruption were quickly made. Somewhat surprisingly the Indonesian media did not have doubts about any of the Indonesian players, but questioned the fairness of the Lebanese referee. Another reason put forward was the fact that professional football in Indonesia had split between a competition supported by the national football association, and a professional competition, of which the players were barred from playing for the national team. There were public calls to form a united timnas in the interest of the nation. Even Indonesian president Susilo Bambang Yudhoyono held a press a conference to give his view on the matter. Clearly the national prestige was at stake and in letters to the editor, ordinary people, who in no other way were involved than having Indonesian citizenship, expressed to feel humiliated.

It has not always been this way for Indonesia. In 1938 Indonesia (then still Netherlands East Indies) sent a team to the World Cup, played in France. It was on the eve of the Second World War, and only 15 teams participated instead of the planned 16, because of the recent annexation of Austria, one of the prospected participants, by Nazi Germany. The Indonesian team was beaten by 6-0 in the first round by Hungary. As at this World Cup the loser of each match was ousted, it was the only match ever played by an Indonesian team at a World Cup.


Dutch East Indies players at the 1938 World cup

Despite the honourable defeat at the hands of the later runners-up, Hungary, it was a memorable match. The selection counted Javanese, Moluccan, Chinese and Dutch players, like Achmad Nawir, Isaak Pattiwael, Tan Mo Heng, and Henk Zomers. The Netherlands Indies team was thus a symbol of tolerance, overcoming ethnic differences. The Netherlands Indies team can be a source of inspiration of today’s national team. Timnas only stands a chance of making it to the World Cup if players stand united and overcome internal divisions.



NB. I owe many details to the Bachelor thesis of a Monash University student, Timothy Flickers, and Christian Tugnoli, ricercatore sportive from Bologna, Italy.

This blog was originally written for the Jakarta based Whiteboard Journal ( and with permission of the editors also published on Standplaatswereld.

‘Unconventional gender identities': a master research on the world wide web

Master-student Firaas Fouani is currently finishing his thesis. In the report below he sketches the process and the outcomes of his research on debates on internet-forums and blogs on issues revolving around “unconventional gender identities”. His work is an example of how “the field” for anthropological research today might as well be an internet-site as a specific remote community or an organization.

By Firaas Fouani

For the many years I have dwelled the internet I have witnessed the multitude of aspects the gender spectrum contains being discussed and debated, although rarely with calm, restraint and nuance. Especially when the indisputable truth a specific view has long been thought to possess is being called into question, particularly those opposing this challenge will come out and defend the accepted view with great fervour. As a strong proponent of a view on gender that is more open and accepting to nonconventional ideas I have long wondered why this is the case?

What is it that leads people to so fiercely defend the views on gender they have accepted as normal and true and at the same time attack with just as much vehemence those that do not conform to or go against them? Why is this done with such conviction? Those questions I sought to answer in my 2012 Bachelor’s research through the analysis of comments on two news items challenging the conventionally accepted ideas about gender and in particular the dominant ‘Western’ view of the binary gender system: one about a Canadian couple not revealing the sex of their youngest child to the outside world and raising the child not specifically as a boy or a girl, the other on a 2011 report by Human Rights Watch seeking to improve the rights of transgender people in the Netherlands.



Both invoked much ire and resistance from online commenters reading about these issues. I set out to find out more. Who were these commenters? What did they say? Why did they say these things? By the end of this research I had a fairly expansive answer to the second question, but answers to the who? and why? questions still remained to be desired. Opportunity to fulfill this desire came a year later. The research accompanying my Master’s thesis was an excellent chance to continue and expand upon my Bachelor’s research.

So I ventured back onto the internet for a three month digital fieldwork period. The scale had been increased since the last research. Rather than comments on just two articles, I observed, participated in and analysed seven discussions on nonconventional views on gender, spread across five Dutch online discussion forums. This allowed for a larger amount of participants, and subsequently more data, as well as the ability to actually get in touch with these participants and gain more firsthand insight about them. Where the previous research had focused almost entirely on the commenters opposing the news items under discussion, this time I decided to look at the entire spectrum of reactions for a broader and more complete view on how nonconventional ideas or gender are received. The main research question, how people react to nonconventional ideas about gender and why, remained largely the same.

This was my first relatively large-scale research and it proved to be a more daunting and demanding task than I had anticipated. This became more evident the longer fieldwork continued. Keeping track of all the discussions across the varying online communities simultaneously, making certain they remained active and gathering, sorting and analysing all data they produced made research feel chaotic at times. The implications of it being an online research, furthermore, became evident in two aspects in particular. On the one hand there was the research aspect of the online: I was familiar with the internet, but this was the first time I had entered and actively participated in it in the role of researcher. On the other hand, the online aspect of the research demanded I took into account certain issues that distinguish it from offline fieldwork even before the research had begun. Attaining informed consent, transparency, participants’ privacy and their perception of privacy were especially sensitive as well as ambiguous issues. Both how and to which extent they were to be applied involved a great amount of consideration. Finally, in part continuing on these issues, not everyone was pleased with my activities on the forums, especially when publicly announcing my role as researcher and explaining my intentions during the conclusion of my fieldwork period. Condescension and mockery towards Master’s students, anthropology and social science in general were common. The covert conduction of my research was not appreciated and criticised as not properly handled. It even led to a ban from one of the forums. All these hurdles have certainly not been insurmountable, though, and through the gathered data I managed to come closer to answering the previously unanswered questions.

With the reactions in the Bachelor’s research in mind I had expected the number of people opposing nonconventional ideas to form the vast majority. However, there appeared to be very little consistency in views on gender. Even within specific groups on the individual forums most discussion participants had remarkably varying views on the different issues under discussion and in the less polarizing discussions there did appear to be at least some room for ‘dissenting’ views. Further emphasizing this was the mostly absent correlation between the identity categories I had identified among the forum users and specific views on gender. Even among the more conservative religious commenters, often strictly adhering to their beliefs, there was usually some nuance in the opinions people voiced. Finally, my expectations were further invalidated when issues that moved further away from the binary gender system did not necessarily generate more disapproval or hostility than those that remained ‘closer to home’. Unfortunately, while the what? and why? questions have been expanded upon, the idea of getting in touch with the participants did not unfold as planned and did not go further than forum posts an progress towards answering who? has thus been rather minimal.

Nevertheless, looking back at the research as a whole, I believe it has proven to be both an insightful and surprising experience. It allowed me to better learn the ropes of developing, conducting and work out research in an online research setting, as well as attain new and greater understanding of people’s perception of gender, if only within the scope of the five discussion forums under research. It will of course take more than my single research project to steer the perception of, the thinking about and the attitude towards gender’s many facets into being more open and accepting, but I do hope it will at the very least help push them further in that direction.

Wij zijn de beste! Of….?

bekerDoor Ton Salman. Recent werden de resultaten van de jaarlijkse Nationale Studenten Enquête gepubliceerd. En kijk eens aan: de bachelor-opleiding antropologie van de VU komt als beste van Nederland uit de bus! We zullen niet liegen: we zijn er als afdeling heel blij mee, we melden het meteen aan elkaar, en we feliciteren elkaar. We denken en hopen dat het het resultaat is van ons harde werken, onze motivatie, onze aandacht en zorg voor de studenten, onze deskundigheid en expertise, en onze begeestering tijdens de colleges. We beschouwen het als een compliment van onze studenten – en in gedachten bedanken we die studenten!

Lees verder

Proefschrift verdediging: “Tracing Slavery. An ethnography of diaspora, affect, and cultural heritage in Amsterdam.” Door Markus Balkenhol


Amsterdam, 16 mei 2014


Slavernijverleden is omvangrijker dan alleen monumenten en herdenkingen

AMSTERDAM – In de afgelopen twintig jaar heeft het Nederlandse slavernijverleden steeds meer aandacht gekregen in de vorm van monumenten, bij herdenkingen, en in musea. Minder bekend is de rol van het slavernijverleden in het leven van alledag. Uit het promotieonderzoek van Markus Balkenhol blijkt echter dat het slavernijverleden ook in het alledaagse leven van veel mensen in Nederland een belangrijke rol speelt. Dit onderzoek zal Balkenhol op 16 mei a.s. aan de Vrije Universiteit Amsterdam verdedigen.


Nieuwe inzichten door etnografisch onderzoek

Balkenhol onderzocht deze alledaagse manieren van omgaan met het slavernijverleden door meer dan een jaar etnografisch veldwerk te doen in Amsterdam Zuidoost. Hij woonde bij verschillende mensen thuis en was dagelijks op pad met politici, muzikanten, moeders en andere bewoners van Zuidoost. Hij richtte zich in zijn onderzoek op de manier waarop het slavernijverleden doorwerkte in het dagelijkse leven van mensen in Amsterdam Zuidoost. Dit onderzoek leverde drie deelconclusies op.

  Lees verder

Zon en Zelfmoord in Tivoli

Door Viane Towo. “Kunt u mij de weg naar de Bisonstraat vertellen, meneer?” De man denkt even na. “Dat is in Tivoli!” zegt hij dan, alsof dat al genoeg zegt. Inderdaad, ik ben op weg naar Tivoli, een wijk in Eindhoven waar ik deze zaterdag de hele dag onderzoek ga doen voor Bureau Wijkwiskunde. Etnografisch onderzoek welteverstaan, want Wijkwiskunde is een antropologisch onderzoeksbureau dat kwalitatief onderzoek doet in stadswijken. ‘We onderzoeken, geven advies, co-creëren, bedenken concepten en voeren projecten uit ter verbetering van wijken. We verzorgen in opdracht voor gemeenten, overheid, woningcorporaties, bedrijven, welzijnsorganisaties, stichtingen en bewonersgroepen het gehele traject van vraag naar oplossing’ ( Het doel van Wijkwiskunde hierbij is om tot concrete antwoorden op vraagstukken te komen, of om trends inzichtelijk te maken en dan ook projecten uit te voeren die een oplossing kunnen vormen voor de gevonden problemen of vragen vanuit een buurt. Ze vormen daarbij als antropologen een brug tussen bewoners en opdrachtgevers. Dit keer in Tivoli heeft een woningcorporatie Wijkwiskunde de brede opdracht gegeven om te onderzoeken wat er speelt in de buurt en ook meer specifiek wat er ruimtelijk nog verbeterd zou kunnen worden (

Aangekomen in de Bisonstraat word ik welkom geheten door Feye van Olden, die samen met Merlijn Michon eigenaar is van Wijkwiskunde. Hij heeft in het logeerhuis overnacht en is al begonnen met werken. Achter zijn laptop verzamelt hij alle etnografische data die de voorafgaande dagen door een team van onderzoekers is verzameld en zijn taak is om deze data de analyseren. Enthousiast vertelt Feye wat over de wijk: Het is een oude wijk die in de jaren ‘30 door Philips is gebouwd voor hun fabrieksarbeiders. Het lag van origine helemaal buiten de stad Eindhoven en de tuinen waren extra groot, zodat de arbeiders hun eigen groenten konden verbouwen. De straten hebben allemaal dierennamen: Berenstraat, Kangoeroestraat, Pantherstraat. De huizen zijn gezellig klein, met soms een voortuintje, en in het midden van de wijk ligt een ‘plein’ dat in de loop van de geschiedenis verschillende functies heeft vervuld. Nu is daar een grote speeltuin. Op die plek begint mijn veldwerk. Lees verder

(Veld)Werken met AT5: Fietsen in Nieuw-West

Door Nina Leatemia en Aafke Hoekstra

Op een frisse woensdagochtend in april waren wij, twee studenten antropologie, getuige van een fietsles in Osdorp. Op een klein basketbalveldje stonden de, met name Nederlands-Marokkaanse deelneemsters netjes op een rij klaar. Ze waren gekleed in fluorescerende hesjes en hielden roze kinderfietsjes aan de hand. Voordat de les begon mochten wij van de fietsdocente ons praatje houden. Ons doel was om mensen te vinden die voor de camera geïnterviewd zouden willen worden over fietsen in Nieuw-West. Voorafgaand aan de les had de fietsdocente ons geen kans van slagen gegeven. En ze bleek inderdaad gelijk te hebben. Al tijdens ons praatje kregen we van sommige lachende dames te horen dat ‘hun man van hen zou willen scheiden als ze dat zouden doen’. Het was voor ons in ieder geval duidelijk dat ze niet voor de camera wilden komen.

We waren in Osdorp beland omdat we mochten meewerken aan het programma Wereldstad van AT5. Dat was naar aanleiding van een gastcollege van oud VU studente en AT5 redacteur Nadia Moussaid. We kregen de kans een voorstel in te dienen voor een uitzending. Wereldstad is een programma dat een bruisend multicultureel Amsterdam in kaart wil brengen door de mensen, ondernemers en ondernemingen van deze wereldstad te belichten. We moesten daarom binnen dit thema een onderwerp verzinnen. We besloten naar aanleiding van een eerder gastcollege ons te verdiepen in fietsen in Amsterdam. In het gastcollege werd namelijk kort genoemd dat er in Nieuw-West relatief minder gefietst wordt dan in de rest van Amsterdam. Lees verder

A master student’s shitty first drafts

Door Zeger Polhuis  

In the first week of April my fellow students in the master Social and Cultural Anthropology returned from their three months of fieldwork abroad. I was one of the students who stayed in the Netherlands for fieldwork ‘at home’. I look back on three months of research on the experiences of Indian medical professionals in the Netherlands, and simultaneously look forward to the last interviews that I have scheduled for the coming weeks.

After having conducted most of my research, I had a muddling mass of data, information, and personal experiences. I had visited and interviewed doctors of Indian origin in various places in the Randstad area. I did not know, though, if there were any Indian nurses in the country. I knew that there had been nurses on temporary contracts, but did not know if they were still around or had already returned to India. During the celebration of the Indian Republic Day in Amstelveen, I met someone who knew one nurse from India, and then one contact led to one other. After that, contacts multiplied, and I heard about, and met nurses who were still living and working in a number of cities. I conducted interviews and attended Sunday mass with some of them a number of times. Now I have a pile of notes about my observations and experiences, and a bunch of audio recordings of the interviews, many of which I still have to transcribe. This I have to craft, together with scientific literature, newspaper articles and my own academic reflections, into a meaningful and valuable thesis.

Slowly and painfully, I try to get back into the rhythm of classes, handing in assignments, and reading textbooks. As I am halfway through reading Anne Lamott’s essay ‘Shitty first drafts’ in our textbook on fieldwork, I feel the urge to write – but it doesn’t happen. The essay by Anne Lamott, who is a writer, is great – it is well-written, funny, but also reassuring: reassuring that there are other people like me who, well, suck, and are screwed up. Lamott explains in a cheerful way how first drafts are always crappy one way or another – but we have to write them in order to learn how to write good stuff. During the next few weeks, I will conduct some more research to fill in a few gaps and answer some more questions, and I really have to get my transcribing done. At the same time, though, I will have to start with writing some assignments, fragments of drafts for my thesis. As I will be writing, and even now as I am sitting at a table in my house writing this, I imagine a lot of people watching me, looking over my shoulder: my supervisor and teachers, my fellow students, the people I met and interviewed, the people who did not respond or whom I did not get to meet, friends, God, the scholarly saint Thomas Aquinas, while outside saint Francis of Assisi is hanging around in the Vondelpark, preaching to the birds while sunbathing, and barbequing with cool people from Amsterdam South-East. And here I am, inside, writing. Shitty first drafts. Let’s get it over with.

Zeger Polhuijs, student in the master Social and Cultural Anthropology

Training als journalist: bericht uit Zuid-Afrika

Anouk Houtman, foto 2Door Anouk Houtman

Onderweg in de auto neem ik nog een laatste keer de onderwerpen door waarover ik zo wil praten. We zijn op zoek naar een locatie in Soweto, Zuid Afrika, waar ik straks mijn interview met de band BCUC heb. BCUC, of Bantu Continua Uhuru Consciousness, is een band uit Soweto met een kritische blik op de huidige Zuid-Afrikaanse samenleving. Foodzone, de plek waar we moeten zijn, blijkt lastig te vinden. Gelukkig komt één van de bandleden ons ophalen. We scheuren dwars over het gras langs de weg in de richting van het kleurige, tussen golfplaten gelegen eettentje. Lees verder