Categorie archief: Identiteit & Religie

Nieuw digitaal tijdschrift: Religie-in-Cultuur

Hoe is het gesteld met religie in deze tijd? Speelt religie eigenlijk nog wel een rol in de cultuur van moderne samenlevingen? Of  is religie vandaag de dag zoiets als een overblijfsel van oude tijden, een rest die opgeruimd zou moeten worden? Of  is er misschien iets waar van het cliché dat religie ‘terug’ is? Of  is dat andere cliché waar: dat religie  nooit weg is geweest? Immers, in elke cultuur, zijn altijd sporen van religie te vinden, dus ook in ons persoonlijke en sociale leven, in de politiek en in de hoge cultuur. Deze vragen, te omvattend voor één simpel antwoord, vormen de achtergrond van de beschouwingen, essays en artikelen die u voortaan in dit digitale tijdschriftje kunt vinden (inleiding  www.religie-in-cultuur.nl ; redactie Anton van Harskamp en Bart Voorsluis)

spiritDoor Anton van Harskamp  Breng het onderwerp ‘religie en geweld’ ter sprake en er ontstaan discussies, vaak verhitte discussies. Meestal zijn er in het publieke debat en ‘in de academie’ twee partijen of twee ‘scholen’.

In het publieke debat is er aan de ene kant een partij die zelfs al de vraag naar de mogelijke relatie tussen religie en geweld ongepast vindt en die dus verontwaardigd raakt over de suggestie dat religie tot geweld kan leiden. Leden van die partij menen dat religie een spirituele zaak is en simpelweg niet kán leiden tot geweld, omdat het in religie – we ‘beperken’ ons maar tot de wereldgodsdiensten christendom en islam – om gerichtheid op God en uiteindelijk om het goede leven zou gaan. Voor de leden van deze partij is een relatie tussen religie en geweld ondenkbaar. Zij lijken er geen moeite mee te hebben om uit alle zogenaamd religieuze gewelddadigheden, als de oudtestamentische verhalen over veroveringsoorlogen in het Oude Testament, de geweldsretoriek in de Koran, de kruistochten of hedendaagse terroristische aanslagen van moslims, ‘echte’ religie en ‘echt’ geloof weg te verklaren en de gewelddadigheden te herleiden tot ‘historie’ of tot symboliek of tot etnische, economische, of gewoon politieke stammenstrijd. Lees verder

Jihadstrijders zijn geen domme naïevelingen

 

Grenade. Photo by Martijn Dekker

Grenade. Photo by Martijn Dekker

Martijn Dekker. Dom. Naïef. Labiel. Zomaar wat woorden die zogenaamde experts in de mond nemen om de geestesgesteldheid van jonge ‘jihadisten’ die naar Syrië vertrekken, te omschrijven. Niet dat deze experts zelf ook maar een woord met de jongeren in kwestie hebben gesproken, maar dat is voor dit soort psychologie van de koude grond gelukkig allerminst nodig. De camera’s draaien, de presentatoren smullen en het publiek kan zich genoegzaam opwinden. De vraag is echter waarom de motieven van de jongeren in kwestie niet serieus worden genomen. Waarom de redenen voor hun vertrek naar een oorlogsgebied – wat toch van lef getuigt – niet op zijn minst een beetje op waarde worden geschat.

Lees verder

Geluiden van geloof

flyer_Het_Geluid_van_het_Geloof_-_kopieDoor Ferdous Arachid en Cathelijne van Roden Als antropologen in spe zijn wij constant bezig met het begrijpen van zowel onze eigen als andermans cultuur. Religie komt vaak naar voren als een belangrijk onderdeel van cultuur. Religie is een moeilijk te begrijpen verschijnsel omdat iedereen hier zijn eigen invulling aan geeft. Om geloof en de verschillende visies hierop, beter te begrijpen hebben wij, eerstejaars antropologiestudenten, op 26 februari 2013 een bezoek gebracht aan Imagine IC in de  Amsterdamse Bijlmer. We hebben er een expositie bezocht en meegedaan aan een workshop.

Imagine IC is een centrum dat hedendaagse verhalen van Nederlanders met diverse achtergronden verzamelt en op verschillende manieren exposeert om zo op eigen wijze bij te dragen aan het cultureel erfgoed van ons land. In de expositie genaamd ‘Mijn God’ stond het geloof centraal en werden er aansluitend op dit thema ‘data’ verzameld in de vorm van geluiden die geassocieerd worden met geloof. Op deze manier poogt Imagine IC een unieke bijdrage te leveren aan het arsenaal van geloofsuitingen. Schrift, beeld en spraak zijn inmiddels geen uitzonderlijke media meer, maar geluid is een vrijwel onberoerd begrip als het aankomt op associaties met geloof. Lees verder

Het boerenbloed kruipt waar het niet gaan kan

IMG_2372

Door Ellen de Lange. Een boerderij op het Nederlandse platteland. De geur van mest, kuilvoer en verse melk. Het geblèr van de potlammeren die trek hebben in melk, de boer die ‘kom op’ roept tegen de koeien, en het feit dat het geluid van de voordeurbel vreemd is; die deur wordt namelijk “al meer dan acht jaar niet gebruikt”, je gaat gewoon achterom.

Wellicht een wat ongebruikelijke plek voor een MSc student antropologie. Ik heb tenslotte meer dieren dan mensen mogen zien de afgelopen drie maanden. En daarnaast, het eelt op mijn handen is niet uitsluitend van het aantekeningen maken. Met nog een kleine week veldwerk voor de boeg, een kort verslag over mijn ervaringen. Lees verder

“Antropologie is niet voor bange mensen.” Verslag van het afscheidsseminar van Edien Bartels

foto's Marije Koudstaal

 
foto’s Marije Koudstaal

Door Elizabeth Marteijn, mmv Monique van der Hoef
Een ode aan dr Edien Bartels en 43 jaar onuitputtelijke inzet voor de antropologie aan de VU; daar ging eigenlijk het seminar Brandende kwesties: de relevatie van de antropologie voor de samenleving over. Langzaam druppelen de gasten binnen, familie, collega’s, vrienden en studenten, allen komen zij vrijdagmiddag 15 februari naar het Metropolitan gebouw waar van 14.00 uur tot 18.00 uur het afscheidsseminar van Edien Bartels plaatsvond. Omdat Bartels veel ‘brandende kwesties’ – conflicten met een culturele achtergrond – heeft onderzocht, is dit het thema van het seminar. Drie sprekers uit alle fasen van Bartels’ carrière hielden een voordracht en als kers op de taart legde Bartels het publiek nog eenmaal uit waarom antropologie het laboratorium is voor studie en onderzoek naar de wereld. Lees verder

Veel bidden maakt moslims niet religieuzer

Onderstaand artikel verscheen begin februari in de NRC naar aanleiding van de succesvolle bijeenkomst georganiseerd in het kader van het maandelijkse seminar Muslim World-Making van de afdeling Sociale en Culturele Antropologie.

moslims Nederland SpW

© Roel Wijnants Fotografie

Door Sheila Kammerman Nederlandse moslims worden religieuzer, concludeerde het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) eind vorig jaar in het rapport Moslim in Nederland. Van een voorzichtige trend naar secularisering, waargenomen in een SCP-rapport uit 2004, lijkt weinig meer over. Hoe het SCP dat weet? Moslims gaan vaker naar de moskee dan pakweg tien jaar geleden en bidden regelmatig. En veel moslims eten halal en doen aan de ramadan (vooral Marokkaanse en Somalische moslims). Op donderdag 31 januari  debatteerden geïnteresseerden (waaronder veel moslims) aan de Vrije Universiteit in Amsterdam over het rapport. De vraag was: kun je die conclusies trekken op basis van een aantal vragen over religieuze gedragingen?

Het debat stond op scherp door de aandacht die het rapport in de media had gekregen: ‘Moskeeën zitten vol met jonge moslims’, interpreteerde RTL. En De Telegraaf: ‘Moskeebezoek geïntensiveerd onder jongeren’. Om daaraan toe te voegen: “De liberale, Nederlandstalige islam ebt weg.” De teneur van veel berichtgeving was: hoe religieuzer, hoe minder geïntegreerd. Dat verbaasde Mieke Maliepaard. Zij schreef het SCP-rapport samen met Mérove Gijsberts en legde voorafgaand aan het debat uit hoe ze de religiositeit van zo diverse groep als de ongeveer 825.000 moslims in Nederland heeft gemeten. Het rapport is gebaseerd op de antwoorden van ongeveer 5.300 moslims van Marokkaanse, Turkse, Irakese, Iraanse, Afghaanse en Somalische afkomst. Zij beantwoordden vragen over onder meer moskeebezoek, bidden, halal eten, meedoen aan de ramadan en het dragen van een hoofddoek. De vragenlijsten werden afgenomen door een enquêteur, die de vraag eventueel kon toelichten. “Zelfrapportage is de enige mogelijkheid bij dit soort onderzoek”, zegt Mieke Maliepaard. “We kunnen niet bij de moskee gaan posten om te zien hoe vaak mensen binnengaan.” Lees verder

From LRA conflicts to land conflicts

328By Rixt Vellenga. Acholi people have a profound relationship with the land; land is the epicenter of economic behavior in Acholiland, and is an indivisible part of the social fabric. It is essential for housing (most people reside in self-made mud-huts on their land) and it is the means of livelihood subsistence and food security. Spiritually, Acholi culture emphasized the importance of being buried on ancestral land; otherwise the deceased’s spirit will remain earthbound in an indeterminate state, unable to reach the afterlife, and forever haunting the deceased’s family.

Since 1986 the Acholi people in Northern Uganda have been heavily affected by the LRA rebel group of Joseph Kony and the NRA army of current President Museveni. Tens of thousands of people have been killed, tens of thousands children have been abducted. From the end of the 1990’s and beginning of 2000, all people in most parts of Acholi region were forced by the government to go to IDP camps (although most people already settled in trading centers, which became IDP camps later). People who refused, were killed by the NRA. The IDPs started to leave camps from 2008. Lees verder

Dancing Bamboo

SpW Ulrike foto SAM_0185

Another fieldwork 2013 report!

By Ulrike Scholtes  Walking up the little hill in Yokohama to reach the studio my Sunday-workshop takes place at, I have to pass a bamboo forest. On sunny days, which are common here in Japan, it looks nicely illuminated, showing all the different shades of brown and green it has to offer. Towards the centre the forest turns extremely dark, but I am still able to see the many rows of bamboo trunks, that appear almost artificially organized. From here I have to walk a few meters straight and turn right at the massive orange tree, one of the landmarks I desperately need to survive here in Japan and find back the places I have been before. Soon a discrete sign will appear on my right hand, saying “Kazuo Ohno Dance Studio”, I believe the only sign in this neighbourhood that provides an English translation for the Kanji words. The sign leads to the – with childish mosaic patterns cheerfully decorated – path, I have to take in order to reach the studio. The second path leads to YoshitoOhno’s house. It used to belong to Kazuo Ohno, one of the two establishers of butoh dance. Out of different parts and materials that belonged to an old, and now fully deconstructed, elementary school, Kazuo Ohno had the first butoh dance studio built on this piece of lands, where he and HijikataTatsumi would practice and philosophize about what authentic Japanese, dance, but most importantly about what the body is. Lees verder

Edien’s afscheid

EdienOp vrijdag 15 februari 2013 neemt Edien Bartels afscheid van de VU. Zij is in 1970 begonnen bij de vakgroep  Culturele Antropologie, vervolgens is zij verbonden geweest bij de opleiding Etnische Studies en Minderheidsvraagstukken en later bij de afdeling Sociale en Culturele Antropologie (SCA). Nu – 43 jaar later – neemt zij afscheid van deze afdeling.
Edien heeft vele brandende kwesties – conflicten met een culturele achtergrond – onderzocht en hierover uitvoerig gepubliceerd. Een greep uit de thema’s: meisjes- en jongensbesnijdenis, geweld tegen vrouwen, seksualiteit, de hoofddoek, de film Submission van Hirsi Ali en de moord op Theo van Gogh, remigratie, achtergelaten vrouwen en kinderen, gedwongen en consanguine huwelijken.

Bij haar onderzoek heeft Edien regelmatig samengewerkt met maatschappelijke organisaties,  onder andere met het Steunpunt Remigranten in Berkane (in Marokko), de Stichting Woonhuis en de moskee An Nour in Gouda, Nisa for Nisa, FSAN en SPIOR. Daarnaast heeft Edien veelvuldig samengewerkt met wetenschappers uit andere disciplines, zoals bijvoorbeeld met gezondheidwetenschappers, medici en genetici. Lees verder

De islamitische internaten in Nederland

Islamitische school

Islamitische school

Door Mehmet Sahin. Recent is er enige ophef over islamitische internaten in Nederland ontstaan. Verschillende journalisten in Nederland, onder andere van de landelijke kranten zoals de Volkskrant, NRC en Trouw, hebben vraagtekens gezet bij het sociaalpedagogische klimaat in deze internaten. Aan de ene kant is het goed dat deze internaten aandacht krijgen van de pers, maar helaas worden zij structureel in een negatieve context behandeld door de Nederlandse pers. Om een beter en genuanceerder beeld te krijgen van de rol die internaten binnen de islamitische gemeenschap in Nederland spelen, moeten we kijken naar hoe en waarom zij zijn ontstaan. Lees verder