By Rhoda Woets

It had been several years since Almighty God travelled to Orvieto, a picturesque town in Italian Umbria, as one of the participants of an exhibition entitled The Return of the Magicians. The Sacred in Contemporary African Art (1999-2000). Almighty God received a cash advance upon his arrival in Orvieto but could forget about the 4,200 dollars that remained. Almighty God did not sign a contract with Sarenco; he had simply taken the man for his word, like he did with other customers: Ghanaians and foreigners alike. “Sarenco spent the night in my house with my family,” said Almighty God, with an intense expression on his face, “I did not expect somebody that I welcome to my house to cheat on me.” When I came face to face with the black and white painting that Almighty God hauled down for me, I could not help but laugh. It showed the notorious Sarenco with a white beard, lying in a wooden coffin though looking very much alive (see picture). Almighty God’s face peeked around the coffin’s lid, looking down on his debtor in full earnest. “Why OH!! Sarenco,” read the text, “you are alive, don’t pretend… may the lord give you long life. Please pay me.” Back in Amsterdam, I laughed again (cynically this time) as I discovered some quotes made by Sarenco in an essay that was published in a catalogue of Almighty God’s work. In the essay, Sarenco decried a French artist who did not pay Almighty God for his work; and who had, above all, the dirty guts to pose as Almighty God when he exhibited paintings back home in France. “Not even the appalling British colonialists behaved quite so badly,” Sarenco wrote. “But Africa will not allow its plunderers to go unpunished,” he gloomily continued, “Terrible revenge is being devised (..)” (2007:41). Almighty God’s revenge and protest came from what he knew best (in addition to preaching, that is) which was painting. He used his creativity as well as his ability to depict exact representations of people and objects to cut Sarenco down to size.
Sarenco was not the only art dealer who owed Almighty God money. And Almighty God was not the only wayside artist who waited in vain for unpaid bills from overseas to be settled. There were more constraints in the communication between wayside artists and the foreigners who flocked into their open-air studios. Artists sometimes appeared in books and catalogues without being previously informed and the cited information was often incorrect due to the short periods collectors usually spent in the country. I often noticed that wayside artists had little idea of how their foreign customers would use their work anyway. Nevertheless, processes of globalisation, in which some of Ghana’s wayside artists gained recognition abroad and became enmeshed in a western gallery system, also brought positive changes and gave artists more agency. Almighty God was well aware of the prices paid for his work in an international art market, for instance; he persuaded all his visitors to collect his paintings using the argument that their monetary value would triple when sold abroad.

In my dissertation I go deeper into the ways in which artists like Almighty God, who do not belong to the “high” art worlds in their own country, attained international repute. I discuss the growing foreign interest from western collectors and trace this intrigue back to a re-framed – though enduring – quest for alterity and authenticity, a new kind of primitivism so to speak.
This is just a tip of the iceberg. In my dissertation I furthermore explore the underlying ideological premises upon which the category of Contemporary Ghanaian Art has been based since its inception in colonial times. I unravel the positions that artists took in discursive and social fields, in temporal as well as in spatial contexts, to gain insight into the manner in which this category was constructed and contested. Throughout this study, the remarkable resilience of a recurring discursive field in which “traditional” and “modern” art, as well as “Africa” and the “West,” were essentialized and presented as opposites becomes apparent. In the era of globalisation, this resilient frame came to be severely challenged, reinterpreted or reinforced in various different contexts. These contestations coincided with a process in which the category of Contemporary Ghanaian Art became increasingly more heterogeneous and came to include new art forms, such as conceptual, “indigenous” and “wayside” art. The socio-historical route taken in this study seeks to explain why artists who take alternative paths, sometimes on unfamiliar grounds, meet with resistance, acceptance or ignorance. The contestations that revolve around the work of Ghanaian artists can be traced back to an a history of colonialism, a process of nation building that emphasized the value of “culture” and “tradition,” as well as dominant modernist ideals of technical proficiency and aesthetics of beauty.

Rhoda Woets has been a PhD student at the department of social and cultural anthropology until 2011, and is now working as a postdoctoral fellow for the project Creativity and Innovation in a World of Movement (CIM). She will be defending her PhD theis in the auditorium of the Vrije Universiteit  on Tuesday 27 September 2001, 13.45

-Baby Toes- by Sabianmaggy | Flickr

Eerstejaars antropologie studenten aan de VU deden onderzoek voor het bachelorproject en rapporteren over hun bevindingen

Door Iona van Dijk

In the months counting up to this summer my life was centered around the lives of teenage mothers. A surprising choice for an anthropology student perhaps. I at least have questioned myself along the way as I came across a few hurdles. The idea originated from an evening of watching television, MTV’s Teen Mom to be precise. It seemed to me to be incredibly interesting to approach this sensational topic from an anthropological perspective.

MTV thrust a group of young mothers into the view of the world, giving viewers a taste of what life is like when you are young and have a child of your own. In the United States and Western Europe an enormous amount of attention is paid to these young women and men that become parents in their youth. They are seen as a social problem by society as well as in academic literature. So what is the problem? Why is this issue so interesting?

When considering the issue from a very basic point of view, teenage mothers are girls in their teenage years that are raising a baby of their own. This may seem somewhat obvious, but the point is that these young girls are still considered to be children themselves. They are still in the bloom of their youth, not considered to be adults, while motherhood is an aspect of adult life. Being a parent means a great responsibility of bringing up a new child within society. Teenage mothers, then, are facing a double challenge, straddling the wall between youth or childhood and adulthood; being a child but also being responsible for another. It is this wall, this tension that fascinates people, myself included.

So there I went, on an academic journey to discover what life is like for Dutch young mothers, focusing especially on this tension between youth and motherhood. My fieldwork consisted of watching anything concerning young mothers, including Teen Mom and 16&Pregnant. Additionally I wanted to interview Dutch young mothers to hear their stories. Unfortunately finding informants for interviews turned out to be the biggest hurdle for this research – one I never cleared fully. It turns out that almost every single day a new research project on teenage mothers is started and the girls are simply tired of researchers. Even professionals working with young mothers could not find the time for an interview. While the abundance of research posed a problem at first, it also handed me the solution as there were plenty of interviews with Dutch young mothers published. These interviews along with the girls from Teen Mom and 16&pregnant formed the core of my data.

As I gathered information on the girls of Teen Mom and the series itself, I stumbled upon another big debate concerning this show, that never made the cut of my thesis. MTV originally started with both 16&Pregnant and Teen Mom as a way to show the hard life of young mothers and warn youngsters for the consequences of teen pregnancy. Encouraged at first and an immediate hit with its target audience, the TV shows grew to the sensation level we know now. But with four years of Teen Mom seasons critics start to wonder whether the show has the complete opposite effect of its initial aims. Reports rose on young girls getting pregnant on purpose to be able to come on 16&Pregnant. Also the first four girls to star on Teen Mom – Maci, Farrah, Amber and Catelynn – have become celebrities in their own country. With them spending money on breast enhancement surgery and partying with the cast of Jersey Shore, it is argued that they definitely do not paint a picture of responsible young motherhood.

While I do think the hardships and problems young mothers face are portrayed on the show, critics certainly have valid points as well. Four young girls that have MTV paying them deftly will not portray the average young mother experience. In the end I think, if you do become pregnant as a teen and do not have any scruples about sharing your life with the world, it is a move to provide a subsistence for yourself and your child. It would not be my decision. In society where reality TV is immensely popular, these girls have intelligently climbed the social ladder and acquired the social status of a celebrity. It would not be my choice, but they have become players in America’s popular culture.

Whether or not the show Teen Mom still actively encourages young people not to get pregnant and have children is debatable. In my thesis I decided to overlook the dramatics and focus myself on the parts of their lives that the average young mother can relate to, such as school and parenthood issues. It was never interesting for my thesis to incorporate that much of the sensation. But it is an interesting aspect to look back upon now and wonder about the role celebrities and sensation play in our pop cultures.

Eerstejaars antropologie studenten aan de VU deden onderzoek voor het bachelorproject en rapporteren over hun bevindingen.

 Door Elizabeth Marteijn en Milah van Strijp In het stadsdeel Slotervaart staat een islamitische basisschool. Met leerlingen van groep vijf hebben wij, een groep van acht antropologie studenten, de tentoonstelling ‘Passie voor Perfectie’ over islamitische kunst bezocht in de Nieuwe Kerk te Amsterdam. De bedoeling was om een klein onderzoek te doen voor ons eerste jaar onderzoekspracticum naar ‘Kinderen, kunst en islam’, ‘een onderzoek naar de betekenis die kinderen geven aan islamitische kunst’. Er is nog weinig bekend over wat islamitische kinderen van kunst vinden. Dit maakte dit onderzoek voor ons uitdagend en interessant.

Om kinderen te onderzoeken heb je andere onderzoekstechnieken nodig dan voor onderzoek naar volwassenen. Interviewen van kinderen gaat bijvoorbeeld niet zo makkelijk. Daarom hebben wij gebruik gemaakt van tekeningen. Die tekeningen hebben we niet gebruikt om ze inhoudelijk te analyseren, maar om de kinderen aan het praten te krijgen over kunst en de tentoonstelling. Deze gesprekken hebben we zoveel mogelijk opgeschreven en later naast elkaar gelegd om te analyseren.

Op deze wijze onderzochten wij verschillende vragen, namelijk het belang van antropologisch onderzoek naar kinderen, de methoden en technieken die hierbij gebruikt worden, het belang van kunst, het verband tussen religie en kunst en de ontwikkeling van islamitische kunst. Naast veel interessante gesprekken met de kinderen, heeft ons onderzoek ook enkele opvallende en noemenswaardige onderzoeksresultaten opgeleverd. Voor wij deze bevindingen presenteren geven wij enkele voorbeelden van uitspraken die de kinderen deden over de islamitische kunst tentoonstelling:

 “De tentoonstelling was mooi, leuk, kostbaar, ook een beetje raar omdat de spullen die er stonden anders zijn dan we hier hebben.”  

“Die mensen van de tentoonstelling moet opletten; ze moeten ze niet laten stelen.”

“Mooie kunsten zijn dat, vooral de dolken en de zwaarden.”

“Nee, de schalen waren mooier.”

“Het boek van de Qur’an was  het mooist.”

Ten eerste viel ons op dat de kinderen islamitische kunst op verschillende wijzen benaderen; we kunnen islamitische kinderen en hun kijken naar islamitische kunst dus niet over één kam scheren. Moslims zijn geen uniforme groep; moslim kinderen evenmin. Ook werd duidelijk dat de kinderen een breed wereldbeeld hebben, zowel met betrekking tot hun geloof als daarbuiten. De kinderen hadden een idee bij wat we kunnen noemen de immanente en de transcendente wereld. Islamitische kunst omvat namelijk zowel religieuze als seculiere kunst. Op sommige kinderen maakte de religieuze kunst veel indruk en riep deze kunst ontzag en herkenning op. Andere kinderen vonden het spannender om naar de meer seculiere zaken in de Nieuwe Kerk te kijken, zoals dolken, vazen, gouden kistjes, oorbellen, kettingen en schilderijen, maar ook naar het kerkgebouw, de grafzerken, het praalgraf van Michiel de Ruyter en de kerkbanken.

 Wat als een paal boven water stond, was dat de kinderen door de herkenning van de islamitische kunst en hun kennis over hun geloof zich als ware cultuurmakers hebben getoond en zo als waardevolle informanten konden optreden. Ze dachten na over wat haram (verboden) is en wat niet en probeerden te achterhalen of dat wel of niet van toepassing was. Ze gingen met elkaar in discussie over wat kunst voor hen betekent en wat ze mooi vinden. Het onderzoek liet zien dat kinderen actoren zijn in het maken van cultuur, dat ze kunst mooi vinden en kennis hebben van veel kanten van de islam.

‘Palestine Online’ VU mini book launch on Friday 24 June.

By Miriyam Aouragh The Internet is a key feature in the changing character of Arab politics. This topic has seen an explosive spur since the ongoing December/January Revolutions in Tunisia and Egypt. But the political utilisation was most apparent since the outbreak of the Palestinian Al Aqsa’ Intifada [uprising] late 2000. The Palestinian Intifada fused with the birth of the internet.

Aouragh disseminates two main tensions when studying internet usage amongst Palestinians: mobility vs. immobility and space vs. place. Employing the strategy of a grounded anthropologist, the author enriches online internet/media studies with offline methodology, and vise versa. While filling this gap –roughly speaking, that between qualitative empirical anthropology and quantitative journalistic studies – she sets out to expose the deeper/invisible structures underlying virtual reality.

Aouragh argues that the internet reinforced state-oppression and mainstream media hegemony, yet also enabled new-fangled transnational alliances and political imaginations. She starts from the idea that Palestinian communities exhibit new modes of interactions and, most significantly, have in due course constructed a parallel Palestine, one ‘online’. This Palestine Online is presented as a virtual platform gathering Palestinians of different diasporic localities formerly separated by boundaries and travel restrictions. To demonstrate the offline dynamics Aouragh describes grassroots initiatives such as Across Borders Project which was able to bridge territorial separations; reconnecting many Palestinians for the first time since 1948 and on a scale previously unseen. Palestinian websites became ‘mediating spaces’ through which the Palestinian nation is globally imagined and reshaped. Furthermore, the Arabization of the interface and the mushrooming internet cafes have made the internet a community and non-elite technology. These developments in due course contributed to the ‘rehumanization’ of Palestinians in the global public sphere.

Palestine Online is also reflexive and allows the reader to revisit the evolution of the internet, the analyses are set in a vital historical period when a wave of uprisings erupting in the region and Palestine itself. The transformation of the Palestinian political landscape—the uprising, the collapse of Fatah, the election victory of Hamas, the war on Lebanon and Gaza—and novel internet project thus coincided. Palestine Online explores these shifting contexts and offers a view into the fascinating narratives about the, often unanticipated, impact of the internet offline. The book’s empirical base demonstrates the paradoxes of the implications of internet in everyday life previously lacking in much of the research about the internet. The book locates the internet at the complex intersection between capitalism, technological development, politics of representation, and modes of surveillance and governmentality.

Palestine Online therefore goes beyond dystopian-utopian dichotomy of the internet and frames it as a ‘blessing and a curse’. Aouragh refutes dominant discourses about ICT4D promises and the later ‘Social Media Revolution’ paradigms, which she identifies as being largerly about depoliticizing Western media projections of highly complex and challenging neoliberal contexts. Engaging with classic concepts of Benedict Anderson and Jurgen Habermas, and renewed analyses of Castells and Wellman, Aouragh evokes a critical examination of contemporary novel and critical theory about internet.

Moreover, Palestine Online is  about the construction of Palestinian identity through the prism of the internet, enriched by participatory observations and indepth interviews during long term multi-sited fieldwork in Lebanon, Jordan and Palestine between 2001-2006. This has helped to understand how the internet effects the practices of everyday life; in other words how existing power relations, gender differences, and diaspora (il)legality evolve online. But also how to assess internet as technology embedded in real life materiality; in other words how agency sets out through virtual reality.

Finally, inspired by Gramsci’s notion of the organic intellectual Aouragh writes from a ‘situated knowledge’, and takes the reader out of her academic comfort zones. Aouragh writes about users and producers of the internet as active subjects: they are neither passive victims nor essentialized ‘radicals’; not objects but have a voice and space for their narratives about the first stage of palestinian cyberspace. Palestine Online show that Palestinians are not only ‘marginalised’ but also act upon their own, technologically-frenzied agency. And it shows that the internet is their tool, in search of liberation, rather than an escapist space redefined as liberation.

Miriyam Aouragh is a VU alumni. She studied Sociale Wetenschappen from 1994 – 1999 and graduated with a specialization in what whas then called Etnische Studies en Minderheidsvraagstukken. She currently studies the everyday political implications of Web 2.0 for Palestinian and Lebanese activist groups, the role of the Internet during the ongoing Arab revolutions at the Oxford Internet Institute as an NWO Rubicon Cpostdoc, and she teaches Cyber Politics of the Middle East at Oxford University’s Middle East Centre.

Bron: FSW nieuwswebsite

Miriyam Aouragh, die eind jaren negentig afstudeerde bij Sociale en Culturele Antropologie (VU) en onlangs promoveerde aan de UvA, publiceerde vorige maand haar boek ‘Palestine Online. Transnationalism, the Internet and the Construction of Identity’.

Voor de Palestijnse diaspora en de gemeenschappen in ballingschap is internet een belangrijk medium geworden bij de vorming van hun nationale en transnationale Palestijnse identiteit. In haar boek beschouwt Aouragh het internet als een plek en een instrument voor Palestijnse groepen in Palestina, Jordanië en Libanon om met elkaar in contact te komen. Ze onderzoekt hoe zij de internettechnologie gebruiken en welke beperkingen de oorlogssituatie oplegt.

Bovendien kijkt ze hoe de ‘generatie van nieuwe idealen’ zich via hun virtuele activiteiten verzoent met de politiek en zelf bepaalt onder welke soevereiniteit ze vallen. Ze ontwerpen via het internet een nieuw, virtueel ‘Palestijns thuisland’ en krijgen zo de ruimte om het verleden te hervinden, mobiliteitskwesties te overwinnen en sociale veranderingen in te zetten. Het boek bekijkt de getroffenen van het conflict met Israël vanuit een nieuwe invalshoek, waardoor we de relatie tussen electronische media, politiek en nationale identiteit beter leren begrijpen.

Miriyam Aouragh is gepromoveerd aan de Universiteit van Amsterdam en werkt nu aan het Oxford Internet Institute, University of Oxford.

Lees meer over Palestijnen en Israël op Standplaats Wereld.

Op donderdagavond 12 mei organiseert de culturele instelling Imagine IC, in samenwerking met de debatreeks Framer Framed,  ‘Van haat en liefde’, een verdiepende avond over kunst en antropologie.

Bron: Imagine IC

Kunstenaars zijn zich steeds meer actief gaan bezig houden met maatschappelijke vragen en maken daarbij dankbaar gebruik van methoden en begrippen ontwikkeld in bijvoorbeeld de antropologie. Het werk van kunstenaars en antropologen wordt beide gekenmerkt door een streven betekenis te geven aan de ons omringende wereld. De grens tussen kunst en antropologie vervaagt waar nieuwe samenwerkingsverbanden en kruisbestuivingen ontstaan. 

In de expositie ‘Enkeltje Schiphol’ bij Imagine IC portretteert Karine Versluis jongeren uit Curaçao, die voor hun vervolgopleiding naar Nederland verhuizen. Over een periode van twee jaar volgt zij de jongeren in hun dagelijks leven voor en na de oversteek. Zij kruipt in de belevingswereld van de jongeren en documenteert hun keuzes en ontwikkeling gedurende het traject van hun migratie.

Het werk van Koštana Banović bestaat uit tekeningen, performances en video. Centraal in haar werk staat het onderzoek naar de relatie tussen het Zelf en de Ander. In de experimentele documentaire ‘Ploha’ (2007) onderzoekt zij de invloed die haar eigen migratiegeschiedenis heeft op de relatie met haar kinderen. Anders dan haar kinderen, groeide Banović op in Sarajevo. In een poging de afstand te overbruggen, ondernemen zij gezamenlijk een reis naar haar geboortestad.

Karine Versluis en Koštana Banović vertellen over hun kunstpraktijk en over hun positionering tussen kunst en maatschappelijke werkelijkheid. Karine Versluis gaat in gesprek met Marlous Willemsen, directeur van Imagine IC en Koštana Banović met Hilde de Bruijn, curator bij Cobra en voormalig Hoofd Tentoonstellingen bij Smart Project Space. Over de (haat-liefde) praktijk van samenwerken en de interactie tussen kunst en antropologie in deze beide instellingen.

De inleiding op de avond wordt verzorgd door Eddy Appels, antropoloog en documentair filmmaker, en directeur van SAVAN en het Beeld voor Beeld festival.

Avondvoorzitter is Will Tinnemans, schrijver, mediatrainer en moderator. Tinnemans schreef voor NRC Handelsblad, De Volkskrant en Intermediair en realiseerde samen met Jan Banning in 2008 het boek Bureaucratie.

De kunstenaar als antropoloog is de vierde van een reeks ‘vooruitblikken’: samen met andere culturele instellingen verkent Imagine IC nieuwe theorieën alsmede actuele methodes om grootstedelijke actualiteit te presenteren en tot onderwerp van gesprek te maken. De reeks wordt mede gefinancierd door de Mondriaanstichting, Stichting Doen en Fonds BKVB / Art Beyond Borders. Eerder organiseerden we ‘Echt Nederlands’, ‘Superdiversiteit’ en ‘Verhalen vertellen = beelden bijstellen’.

De avond begint om 19:30 uur, bij Imagine IC, Bijlmerplein 1006-1008. Wij stellen uw aanwezigheid zeer op prijs en vragen u zich aan te melden voor 10 mei via ons aanmeldformulier.

Op Standplaats Wereld verscheen over dit onderwerp eerder het bericht ‘Antropoloog wordt kunstenaar’.

Door Ivette Hoenderdos en Linda van der Torre

            Voor ons – enigszins Midden-Oosten leken – was met name het beeldmateriaal van Farsad Aria uit Iran een goede introductie op het onderwerp. Aria gebruikt historisch materiaal om een documentaire te maken over de Groene Revolutie in Iran en de nasleep ervan. Aan de hand van dit materiaal wil hij laten zien dat er, buiten de betere toegang tot informatie dankzij sociale media, weinig veranderd is in vergelijking met dertig jaar geleden. Hij wees er bijvoorbeeld op dat in de huidige revolutie in Iran precies dezelfde slogans worden gebruikt als die er dertig jaar geleden gebruikt werden. Door dit in beeld te brengen wees hij gelijk op de problemen van een dergelijke revolutie; wat in Iran begon met een revolutie van iedereen, veranderde later in een revolutie met een duidelijke leiding.

            De andere twee documentaire makers, Ahmed Kamal Jawad uit Irak en Ros Abdelfatah uit Syrië, werken beiden met eigen en meer actueel materiaal. Jawad, op moment van spreken in onzekerheid of hij in Nederland mag blijven, laat enkele filmfragmenten zien uit de omstreden documentaire www.gilgamesh.21 en een korte film over de Bagdad Film school. De studenten vertellen voor de camera hoe risicovol het voor hen is om zich met filmen bezig te houden in Irak – de inlichtingendienst houdt hen namelijk nauwlettend in de gaten. Jawad zegt dat mensen in het publieke leven in Irak zeer wantrouwig tegenover filmploegen zijn; hij spreekt over een fobie met betrekking tot camera’s. De filmpjes die wel naar buiten komen van Irak zijn bijna allemaal gemaakt met mobiele telefoons – en dus vaak van slechte kwaliteit; maar daardoor niet minder van waarde. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het verhaal van de laatste spreker. Abdelfatah is actief bezig om via Facebook beeldmateriaal te verzamelen vanuit Syrië om dit naar buiten te brengen. “Elk individu kan zijn stem laten horen en zo een connectie maken met de buitenwereld”. Wij wachtten met grote interesse af op de film (werktitel) De rol van de sociale media in Syrië van Abdelfatah.

Hoewel de sociale media in sommige landen nog sterke restricties kennen, geven ze meer en meer de mogelijkheid aan individuen om een eigen ‘journalistieke’ bijdrage te leveren over een wereld in onrust. De documentairemakers van deze avond functioneren als medium; met het beeldmateriaal van contacten uit het Midden-Oosten willen zij gebeurtenissen van aldaar delen met de buitenwereld via films en sociale media. Om dit te kunnen doen hebben ze een groot offer moeten maken; zij moesten vluchten uit hun geboorteland – vrienden en familie werden achtergelaten. Op de vraag uit het publiek waarom zij dit werk doen, zegt Abdelfatah: “Vrijheid, wij zoeken naar democratie”. Niet alleen hebben wij deze avond veel nieuwe kennis opgedaan met betrekking tot de onrust in het Midden-Oosten; maar ook is wederom bevestigd hoe de sociale media datgene waarover in ‘het nieuws’ wordt gezwegen onder de aandacht kunnen brengen.

Ivette Hoenderdos en Linda van der Torre zijn derdejaars studenten Culturele Antropologie van de VU.

Foto door Tashland

Door Ina Keuper Op dinsdag 16 november gonsde de hal van het VU-hoofdgebouw  ’s  ochtends even voor tien uur van antropologen. Zij kwamen bijeen voor de jaarlijkse Antropologendag dat als thema had ‘Antropologie in de Praktijk’.  Voor het ochtendprogramma was Jan Laurier uitgenodigd, lid van de Eerste Kamer voor Groen Links. Hij  vroeg zich af waarom er zo weinig antropologen actief zijn in de politiek en riep de aanwezigen op daar wat aan te doen. Drie pas afgestudeerde masterstudenten vertelden over hun studie en afstudeeronderzoek. Het middagprogramma begon met een film over motieven en ervaringen van deelnemers van de alternatieve Antwerpen-Banjul autorally voor een goed doel en daarna presenteerden drie  al wat langer afgestudeerde masterstudenten over hoe zij antropologie in hun huidige werkpraktijk benutten. 

Antropologen moeten veel meer bijdragen in de Nederlandse politiek! Dat was de stelling die in de ochtend werd toegelicht door Jan Laurier. Laurier was gevraagd om als lid van de Eerste Kamer voor Groen Links te spreken over de rol van sociale wetenschappers in de politiek en het maatschappelijke debat. Hij begon zijn lezing met de vraag te stellen waarom die rol relatief klein is. Zijn antwoord daarop was, met een verwijzing naar Marx, dat de sociaal wetenschappers meer bezig zijn met het begrijpen van de wereld dan met deze te veranderen.

Het zijn de politici en beleidsmakers die de inrichting van de wereld bepalen, zij nemen de besluiten tot verandering of juist het continueren van de status quo in de maatschappij. Sociaal wetenschappers zijn meer bezig met het kritisch analyseren van genomen besluiten en daaraan ten grondslag liggende probleemdefinities. Laurier zelf kent beide werelden. Eerst was hij socioloog aan de Universiteit Leiden, later stapte hij over naar de politiek. Voor zijn lezing had hij uitgezocht hoeveel leden van de huidige Eerste en Tweede Kamer een opleiding in de sociale wetenschappen hebben. Van de totaal 225 volksvertegenwoordigers op het nationale niveau heeft ruim twintig procent een sociaal wetenschappelijke achtergrond en daaronder is er slechts één met een antropologieopleiding. Desondanks meende Laurier dat er toch wel aardig wat inbreng is van sociaal wetenschappelijke inzichten in de debatten en besluitvorming in de Eerste en Tweede Kamer. Maar dat zou nog meer kunnen en moeten zijn. Meer sociaal wetenschappers in de politiek, ook antropologen, is daarom van groot belang.

A rare sight? Antropologe Danah Boyd op het Amerikaanse Fox News

In de vragen en opmerkingen uit het publiek na de lezing van Laurier bleek de vraag waarom de stem van antropologen zo weinig gehoord wordt in het huidige politieke en maatschappelijke debat bij de aanwezigen te leven. Er werd verwezen naar andere recente bijeenkomsten van antropologen over deze kwestie, zoals onlangs in Nijmegen. Hoe kunnen antropologen hun analyses en inzichten meer inbrengen om het eendimensionale en essentialistische denken over cultuur en etniciteit tegen te gaan? Ook op dit weblog besteedde Manu van Kersbergen  eerder aandacht aan dit ‘gevecht om cultuur’ . Laurier meende dat de academische traditie van het nuanceren van eenzijdige denkbeelden, bijvoorbeeld over Antillianen in Nederland, zeker van grote waarde is en dat antropologen zich meer moeten inzetten om met hun kennis en inzichten de politiek te beïnvloeden. Antropologen moeten meer bijdragen in de politiek.

In de andere bijdragen op de jaarlijkse Antropologendag werden concrete voorbeelden van antropologie in de praktijk gepresenteerd. ’s Ochtends vertelden drie masterstudenten van het jaar 2009-2010 over hun afstudeeronderzoek. Aliene van Dijk sprak over haar onderzoek in een dorp in Madagascar waar de bevolking niet meewerkte aan het registreren van het grondbezit. Zij kwam er achter dat er sprake was van min of meer verborgen vormen van verzet tegen deze landregistratie en dat mensen hiervoor begrijpelijke redenen hebben (zie ook het recente Volkskrant interview met collega Sandra Evers over ‘landbouwgrond als handelswaar’).

Cylia Engels had zich bij de keuze voor haar masteronderzoek expliciet laten leiden door de wens om haar werk praktisch bruikbaar te maken. Zij onderzocht denkbeelden van Marokkaans-Amsterdamse moeders van geestelijk gehandicapte kinderen over de oorzaken van het gehandicapt zijn van hun kind en de omgang daarmee. Haar masterthesis ‘Mixed Models’ heeft zij niet alleen voor haar eigen studie geschreven maar ook voor de Amsterdamse zorginstelling waarmee zij samenwerkte.

Het derde onderzoek werd gepresenteerd door Laura van Deventer over hoe Tjetsjeense migranten in Moskou hun etnische identificatie vormgeven en ervaren. Zij bracht naar voren dat vrouwen en volksdansen een belangrijke rol spelen in het handhaven en beschermen van etnische grenzen en vertelde over verschillende hindernissen die zij ondervond in haar veldonderzoek.

Alle drie verhalen lieten zien hoe waardevol het is dat antropologen de tijd nemen voor het doen van onderzoek. De antropologische onderzoeksmethoden van het (participerend) observeren en het voeren van vele informele gesprekken zijn tijdrovend, maar leveren informatie en inzichten op die een meerwaarde bieden.

In het eerste deel van het middagprogramma van de Antropologendag werd de film ‘The Challenge’ vertoond. Deze film is in het najaar van 2009 gemaakt door vijf studenten in de bacheloropleiding Antropologie en drie anderen met kennis van film en fotografie. De film geeft een beeld van de motieven en evaringen van deelnemers aan een alternatieve autorally ‘voor een goed doel’ van Antwerpen in België naar Banjul in Gambia en laat goed zien hoe antropologie in de praktijk gebracht kan worden. Hieronder de trailer van deze film:

Het laatste deel van de Antropologendag bestond uit drie parallelle presentaties van alumni. Hen was gevraagd te vertellen over hoe zij hun antropologieopleiding (master of doctoraal in 2006) gebruiken in de huidige werkpraktijk. Hilda Alberda sprak enthousiast over haar werk bij de Nederlandse Nationale Jeugdraad, waar zij betrokken is bij diverse projecten, zoals hoe bij jongeren discussie te stimuleren over de man/vrouw rolverdeling en over de handhaving van de rechten van het kind in Nederland en elders. Zij zal binnenkort naar Sierra Leone vertrekken om een ontwikkelingsorganisatie te helpen bij het ontwerpen van hun beleid op het terrein van jeugd en ontwikkeling.

Sanneke Quist vertelde over haar werk als docente Maatschappijleer op het Kaj Munk college in Hoofddorp. Onderwijs geven leert je veel over jezelf, zo heeft ze ervaren. Haar leerlingen maken zeer intensief gebruik van internet, maar hebben desondanks vaak opvattingen en meningen die niet gebaseerd zijn op informatie of argumenten. Zo hebben zij bijvoorbeeld nogal stereotype ideeën over Afrika, beelden over hongerende kinderen domineren. Met haar project ‘global citizenship’ probeert Sanneke deze stereotypen te bestrijden. Haar klassen hebben contact met scholen in Uganda en Kenia met wie ze kennis uitwisselen en waar ze acties voor organiseren. Zoals bijvoorbeeld het verzamelen van muskietennetten.

Anemoon van Dijk vertelde over haar werk bij de Stichting Studentenhuisvesting Utrecht, waar ze te midden van collega’s met een technische achtergrond steeds weer aan de orde stelt dat goede huisvesting de woonwensen van huurders als uitgangspunt dient te nemen. Annemoon is daarnaast verantwoordelijk voor speciale projecten, zoals voor MBO-studenten met een moeilijke thuissituatie, autistische studenten en moslimstudentes.

Al deze spreeksters lieten elk op haar eigen wijze goed zien hoe zij hun antropologische kennis en vaardigheden benutten in het werk. Met name hun kennis van culturele diversiteit en hun ervaring in het omgaan met mensen van verschillende culturele achtergronden blijkt in hun werkpraktijk een meerwaarde te bieden.

Ina Keuper is docente bij de Afdeling Sociale en Culturele Antropologie van de Vrije Universiteit. Zij is gespecialiseerd op gender/vrouwenstudies, ontwikkelingssamenwerking en Suriname.

Vorig jaar had de antropologendag als thema ‘Religion=conflict?’

Introductie van het thema en de sprekers door Manu We worden steeds vaker geconfronteerd met ongenuanceerde uitspraken over cultuur. Je hoeft de radio of televisie maar aan te zetten en de populistische one-liners vliegen je om de oren. De grote vraag rijst: “Waar zijn de antropologen?”, immers zij hebben toch van het bestuderen van culturen en mensen hun core-business gemaakt. Ik sprak voor deze uitzending van Spoken o.a. met antropoloog aan de Radboud Universiteit Martijn de Koning over de queeste van deze zelfreflexieve wetenschappelijk discipline. De Koning is mede-organisator van de conferentie “Anthropology and/in  Publicity” waar exact deze problematiek van Antropologie besproken zal worden.

Daan Beekers is antropoloog en een van de initiatiefnemers van Standplaats Wereld (deze blog dus) en vertelde bij Spoken de reden van de totstandkoming van de blog, die zichzelf als doel stelt toegankelijker te zijn dan bijvoorbeeld de wetenschappelijke tijdschriften. Maar ligt het alleen maar aan de onbereikbaarheid van de antropologen, of zit de populaire media eigenlijk helemaal niet te wachten op een evenwechtig en genuanceerd verhaal? Ik stel deze vragen aan Hoogleraar Journalistiek, Irene Costera Meijer, waarin haar antwoord op z’n zachtst gezegd opvallend is.

Dan toch maar weer terug naar wat antropologen eventueel zelf aan het probleem kunnen doen, want die slachtofferrol staat de antropologie nu eenmaal niet. Coco Gubbels is antropologe, maar nu voornamelijk werkzaam als onderzoeksjournaliste. Ze geeft een aantal leuke inzichten in haar werkveld, waarin het haar vrij regelmatig lukt om antropologie door te voeren in haar publicaties.

Moeten antropologen eigenlijk wel willen dat hun genuanceerde onderzoeken worden versimpeld tot hapklare brokjes? De medisch antropoloog Sjaak van der Geest zegt antropologen wel te kunnen begrijpen die geen zin meer hebben om na hun onderzoek nog meer moeite te doen om hun onderzoek kenbaar te maken voor een groter publiek. Waarom zegt hij dat? Luister deze week voor het eerst naar het gespreksoverzicht van het radioprogramma Spoken…

Manu van Kersbergen is radiomaker, rapper en student culturele antropologie op de Vrije Universiteit. Eerder kondigde hij hier zijn radioserie over antropologische thema’s aan.

De originele uitzending van SPOKEN is in al haar glorie te beluisteren bij FunX uitzending gemist.

SPOKEN DJ Manu

Deze zondagavond van 21:00 tot 00:00 uur besteedt SPOKEN RADIO van FunX uitgebreid aandacht aan de plaats van antropologie in het publieke debat in Nederland. SPOKEN programmamaker en VU student antropologie Manu bespreekt in de uitzending de vraag of antropologen zich meer zouden moeten laten horen in maatschappelijke discussies. Te gast zijn onder meer medisch antropoloog Sjaak van der Geest, moslimonderzoeker Martijn de Koning en Standplaats Wereld redacteur Daan Beekers. Dit is de eerste van een reeks uitzendingen waarin SPOKEN RADIO verschillende antropologische thema’s zal behandelen. Voor dit weblog vroegen we Manu op zijn beurt waarom hij aandacht wilde besteden aan deze vraag.

Door Manu Er bestaat misschien geen andere wetenschappelijke discipline die door de jaren heen zoveel zelfreflectie heeft toegepast als antropologie. En dat is, gezien haar ontstaansgeschiedenis, misschien ook niet erg verwonderlijk. Niet alleen is antropologie ontsproten uit de aantekeningen van missionarissen die er op gebrand waren nieuw gekolonialiseerd gebied in kaart te brengen, ook is de antropoloog zijn, of haar eigen meetinstrument. De bereidwilligheid kritiek te leveren op haar eigen traditie siert de discipline en zij die haar beoefenen.

Toch heb ik mij de laatste jaren steeds vaker afgevraagd waar de antropoloog is in het publieke debat. In een tijd waarin de harde populistische oneliners de stemmingen lijken te dirigeren is de genuanceerde en onderbouwde realiteit van de antropoloog onmisbaar. Maar waar zijn ze? En is het de antropologen aan te rekenen dat ze niet ‘out there’ zijn? Of kijk ik niet goed?

Wederom bekleed antropologie een unieke functie. Meer dan welke andere discipline ook draait antropologie om de mensen. Maar is ze door al dat gedraai niet een beetje de weg kwijt geraakt? Bekleed ze door haar bijzondere plek ook niet de verantwoordelijkheid om te terug te koppelen met haar subjecten en te communiceren met Henk en Ingrid die de afgelopen verkiezingen nog zo resoluut op de PVV hebben gestemd?

Allemaal vragen die mij als student antropologie, maar ook als radiomaker en presentator bij de landelijke jongerenzender FunX erg bezigen. Vandaar dat ik heb besloten een reeks radioprogramma’s te maken die als vertrekpunt deze prangende vragen neemt en gaandeweg het wondere vak van de antropologie een podium wil bieden om zich, hoe kleinschalig ook, in al haar pracht te tonen aan een geïnteresseerd publiek. Het eerste programma zal deze zondag worden uitgezonden. Vanaf dat moment zal er om de twee weken een antropologisch thema behandeld worden.

Het programma is zondagavond 31 oktober vanaf 21:00 uur live te beluisteren op de website van FunX.

Manu is radiomaker, rapper en student antropologie op de VU.