Remnants of a destroyed government building in Bishkek (photos by Amieke Bouma)

By Amieke Bouma  

On the 27th of June, a nation-wide referendum confirmed Roza Otunbayeva as the new president of Kyrgyzstan. The referendum was endorsed by most international actors, despite the fact that they had not sent any observers. This was deemed too dangerous due to the violent situation in the south of the country. The relative calm during the referendum therefore obviously caused relief. Only a week before, I had also been astonished by the quiet situation in Kyrgyzstan’s capital Bishkek. Ethnic violence was raging between the Kyrgyz and the large Uzbek minority living in the Ferghana valley in the south of Kyrgyzstan, in which an estimated 2000 people died, and another 400.000 fled their homes.   

In Bishkek, however, the only sign of this aggression was a modest pile of foodstuff and other goods brought to the central square in order to be transported to the affected areas. Even more astonishing, little reminded of the street revolution in early April, during which president Kurmanbek Bakiyev was ousted from power. Marks of destruction on a few government buildings were the only visible testimonies of this event that had sparked the political instability leading to the ethnic clashes in the south.  

Central square in Bishkek with a destroyed house on the side

The violent protests of April were the culmination of a larger opposition action, nurtured by widespread resentment over nepotism and corruption in the presidential administration. While the president and his family managed to enrich themselves, mainly by crony privatizations, the already impoverished population of Kyrgyzstan was faced by an increasingly desperate economic situation coupled with large tax increases and price hikes in energy and other commodities.  

Bakiyev could have expected large-scale protests: he himself had come to power in 2005 on the waves of the “Tulip Revolution”, a similar street revolution in which his predecessor, Askar Akayev, had been ousted for broadly similar reasons. In fact, I was told that in earlier large-scale protests against Bakiyev’s rule, the opposition had been careful not to demand his resignation, as “we did not want to have a new Tulip Revolution each year.”  

It is likely that the history of the 2005 Tulip Revolution gave people confidence that it was possible to overthrow the government despite the violent attempt to crack down on the protests. On the other hand, the long term failure of the Tulip Revolution could also have worked as a deterrent for new actions. Back in 2005, the overthrow of Akayev had resulted in the coming to power of Bakiyev, who subsequently gained the reputation of being a much worse president; especially by people in the north (Bakiyev had his support base in the south of the country).  

So – apart from the obvious resentment over Bakiyev’s policies, what were people’s immediate motives to join the April protests, even when these turned violent? One of the reasons seemed to have been the arrest of several opposition leaders on April 6, one day before large-scale protests throughout the country had been announced. According to several informants, most politicians have a support base that is, for a large part, formed through family and clan ties. Thus, as one person put it, “people just came to the protests [in Talas and Bishkek] because they were worried about their relatives.”  

Another person present at the protests in Bishkek mentioned his anger over the situation in Talas (north-west Kyrgyzstan), where protests had started one day earlier and the government was violently cracking down on the opposition: “On the radio, they [government representatives] said that they had everything under control. But my brother told me there was chaos. They were lying to us, and that is why I went to protest.”  

Finally, several people mentioned the importance of the 2005 revolution in establishing a frame for political action. In a country where there is little possibility for official political participation, many people “see going to the street as the epitome of democracy”.  Overthrowing the government thereby becomes the possible substitute for voting them out.  

How sustainable is such a situation? On the one hand, it is obvious that most people – and especially those from the north – were happy to get rid of Bakiyev. On the other hand, most people do not seem to have high expectations from the new government either. The high approval rates for the interim government and the new constitution as seen in the national referendum seem to have been caused more by the desire for political stability than by a real enthusiasm over the new leaders. It is therefore to be hoped that the interim  government, now that it has been legitimized by the referendum, will be able to change the political system sufficiently for the people not to feel the need to overthrow the government in able to be heard.  

Amieke Bouma is a PhD student at the History Department of VU University Amsterdam. She carries out historical anthropological research on Kyrgyzstan. Her full report of her recent visit to Kyrgyzstan, including an eye-witness account of the events of April 6-7, can be found on the Euopean Studies website of the University of Amsterdam.  

Steminkt

Lidewyde Berckmoes doet onderzoek met jongeren in Burundi. Eind mei vonden er de gemeenteverkiezingen plaats. Tegen de verwachtingen in, leden oppositiepartijen een grote nederlaag, waarop zij zich terugtrokken uit de presidentiële verkiezingen van twee dagen geleden. Zij wilden niet deelnemen aan oneerlijke, ‘gestolen’, verkiezingen. In het land is het sindsdien onrustig. Gelaten wacht iedereen af wat de toekomst brengt. Oorlog, dictatuur, of is er toch nog kans op  vrede en democratie?

Sinds kort heb ik het gevoel dat ik een vreemde ben in dit land. Ik ben mijn feeling kwijt met wat er speelt. Het begon op de dag van de start van de presidentiële verkiezingscampagne, ongeveer 2 weken geleden. Ik zat bij een Ethiopisch restaurantje met wat vrienden toen de eerste smsjes over granaataanvallen in de stad binnenkwamen.

Vier granaten: twee in populaire buitenwijken, één bij een lokale bar, één midden in het centrum voor de ingang van het luxueus hotel dat voorheen Novotel heette en nog steeds bij die naam bekend staat. Er waren gewonden, geen doden gelukkig. Sinds die avond valt er iedere avond ten minste één granaat. Vaak in de hoofdstad, maar ook elders in het land. Niemand weet echt wie erachter zit. Oppositiepartijen beschuldigen de overheid, overheid de oppositie. ‘Een onverzadigbaar fantoom’, volgens een lokale krant.

Vlag van de partij aan de macht

Een paar dagen later zat ik in het binnenland, in Ruyigi. ’s Avonds stuurde een Nederlandse vriendin me een bezorgd smsje om te zeggen dat ik beter binnen kon blijven, want het was erg onrustig in de hoofdstad. Er gingen geruchten over geplande aanvallen. Ze was even vergeten dat ik buiten de stad was. De Burundese collega’s met wie ik voor het avondeten in een restaurantje zat, kregen ook aan de lopende band angstige berichtjes van familieleden uit de hoofdstad. Eén dame aan tafel keek bezorgd omhoog naar een klein ruitje ongeveer 3 meter boven ons hoofd. ‘We hebben onze tafel niet zo strategisch gekozen’, merkte ze op, ‘ze zouden daar een granaat door kunnen gooien en dan zitten wij er direct onder’. Alle andere tafels waren leeg, maar niemand stond op om te gaan verzitten. Niemand leek zich te willen overgeven aan die angst.

Een week ervoor vroeg een vrouw me nog of ik niet bang was om in Burundi te zijn, een land dat net uit de oorlog komt. Ik antwoordde steevast: ‘Ik word pas bang als de lokale bevolking ook bang wordt’. Maar nu het zover lijkt te zijn, weet ik het niet goed. Moet ik nu bang zijn? Ik voel eerder een mengeling van teleurstelling en boosheid. Al weet ik niet zo goed op wie ik boos moet zijn.

Weer terug in de hoofdstad, sprak ik er met een paar jongeren uit mijn onderzoek over. Zij leken niet zo bang. Maar was dat omdat er toch niet zoveel is om zorgen over te maken, of ligt hun ‘alarmgrens’ hoger? De buitenwijken waar zij vandaan komen zijn de afgelopen decennia tenslotte zwaarder getroffen door het geweld dan de meeste andere plaatsen in het land. Ze zijn wel wat gewend. Ik herinner me dat toen ik een paar maanden geleden een jongen vertelde dat ik niet zo goed had geslapen nadat ik geweerschoten in mijn buurt had gehoord, hij merkte op dat er bij hem altijd een soort warme jeugdherinneringen opkwamen als hij dat weer eens hoorde na lange tijd.

De geruchtenmolen draait in ieder geval op volle toeren. De belangrijkste oppositiekandidaat, en tot 2008 rebellenlegerleider, is sinds een paar dagen uit het zicht verdwenen. Hij zou gevlucht zijn om in Congo weer een rebellenleger op te bouwen, of om arrest te voorkomen, of hij is gewoon op vakantie? In de populaire wijken waar ik onderzoek doe, zouden ook een aantal jongeren zijn verdwenen, wellicht om zich aan te sluiten bij de rebellen. Bovendien zouden er wapens ingezameld worden onder de ex-strijders, en een vreemde vracht zou zijn aangekomen op het vliegveld van Bujumbura. Het is moeilijk om te zeggen of deze geruchten gevoed worden door alleen angst, of ook door concrete aanwijzingen. Het gerucht dat de hoofdstad zou worden gebombardeerd op de dag van de verkiezingen, eergisteren, bleek gelukkig niet waar te zijn.

Lokale stembureau Cibitoke

Op zijn of haar manier probeert iedereen zich een beetje in te dekken. Ik ook. Toch maar de nummers van veiligheidsexperts noteren, misschien wat extra eten inslaan, ‘s avonds wat vroeger naar huis dan anders, extra batterijen voor de radio om op de hoogte te blijven van het laatste nieuws, extra krediet voor de telefoon, en misschien voorlopig even niet naar de Havana club, want, als ik het fantoom was en de expatgemeenschap wilde raken, dan zou ik daar als eerste toeslaan. Op mijn vraag hoe Burundese jongeren hiermee omgaan, antwoordde een jongeman me: ‘als het oorlog wordt, dan is het niet onze eerste keer. We zullen veel lijden, heel veel lijden. Maar we weten hoe we moeten vluchten.’ Hij probeert de situatie zo kalm mogelijk te benaderen.

Misschien ben ik toch niet mijn feeling kwijt met wat er speelt, maar is dat het precies: een onbestemd gevoel. ‘De tijd zal het ons leren,’ de frase die mij hier al tig keer is verteld, krijgt steeds meer betekenis voor me.

Lidewyde Berckmoes is promovenda aan de Afdeling Sociale en Culturele Antropologie van de VU. Op het moment is ze in Burundi voor haar onderzoek naar de rol van jeugd in vredesopbouw. Op Standplaats Wereld schreef ze eerder over Burundi Bakstenen en wantrouwen, Over demobilisatie en (on)vrede en Vergeten we Burundi?

Gypsies performing (photo: stevenimmons)

By Pál Nyiri I watch with a certain envy how my colleagues take part in discussions of and protests against the PVV’s growing strength and its position on immigration. After a year in the Netherlands, I do not yet feel confident enough to participate in these debates myself, and there may be no need for it: anthropologists are perhaps represented with enough voices.

For the time being, I feel more closely connected, and more responsible, for what is happening in Hungarian politics, my country of birth, although I am growing increasingly alienated from it because I feel that the space in which any reasoned discussion of immigration is possible has shrunk to naught with the rapid shift of public discourse to higher and higher levels of nationalism and xenophobia.

Andras Kovats, a sociologist of migration who is the director of Menedek, an organisation for migrants of which I am a member, has recently given an interview to a news site. He talked about immigration, “integration,” and the responsibility of the host society, taking what can be described a moderate left-liberal position (for Dutch readers: something along the lines of D66). Immigrants are only 2% of Hungary’s population, and most of those are ethnic Hungarians (who come from neighbouring areas that used to belong to Hungary before 1919), so that immigration is not a major political issue.

What is a major issue is the position of the Gypsies, some 6% of the population, largely living in extreme poverty and suffering severe discrimination. The party Jobbik gained almost 20% of the votes in a recent election after a campaign focusing on  ”Gypsy crime.” This is the party that Wilders refused to sit in the same faction with in the European Parliament, because it is also anti-Semitic and homophobic. Its anti-Semitism does not prevent it from being anti-Arab when it comes to “keeping Europe white.”

The idea that Gypsies are to Eastern Europe what Arabs are to Western Europe is remarkably popular with Hungarian commentators of all political hues, whether they see them as a cultural threat or as an ethnicized, excluded underclass. Andras, too, invoked this parallel in his interview — a parallel that I believe has only limited validity (in many ways, a parallel with Aboriginal Australians is more accurate).

Andras invited us to comment, but when I looked at the comments of earlier readers I realised that there would be no point. These comments ranged from “damned Gypsy-whitewashers” to “there should just not be any Arabs or blacks in the German football team.” It is fascinating how the issue of immigration can serve as a proxy for the airing of racist views in a country with almost no immigration at all, but, clearly, this was not the place to engage in such elevated discussions. I envy my Dutch colleagues the discursive space they have. Clearly, however bad Wilders is, this is a far cry from what is happening in Hungary.

Pál Nyiri is Professor of Global History from an Anthropological Perspective at VU University Amsterdam. He earlier wrote about the ethnic politics of Jobbik in Hungary. See also his other posts.

"Echt Nederlands"

Door Maarten Deprez Keesjemaduraatje reageerde op zijn blog op het bericht Henk en Ingrid ontmaskerd van Jethro Alons. Hij citeert een passage waarin Jethro “Henk en Ingrid” omschrijft als een “symbool voor de doorsnee Nederlander” en besluit daaruit dat het beeld van de PVV-stemmer is verbreed. Henk en Ingrid hebben echter nooit symbool gestaan voor de PVV-stemmer, maar wel voor de veel grotere pool van zogenaamd “autochtone” Nederlanders waaruit de PVV haar electoraat probeert te vissen.

Ik schrijf “zogenaamd autochtoon”, omdat er geen objectieve scheidingslijn bestaat. We zijn allemaal vroeger of later ingeweken. Geen enkele familie is “altijd al” Nederlands geweest. Identiteitsvorming is dus nooit op een rotsvaste waarheid, maar wel op een subjectieve, en dus veranderlijke, werkelijkheid gebaseerd.

Bij identiteitsvormingsprocessen over de hele wereld, zien we ook dat identiteit niet exclusief is of hoeft te zijn: mensen kunnen zich met meerdere groepen tegelijk identificeren.

Het hoeft dan ook niet te verbazen dat de Nederlandse identiteit een betwist, en slechts vaag omlijnd gegeven is. Allerlei mensen rekenen zich tot deze groep of zetten zich er tegen af, en verschillende mensen hebben verschillende opvattingen over hoe de groep eruit ziet en waar de grenzen liggen.

Om maar een voorbeeld te noemen: de heer Wilders heeft relatief recent buitenlands bloed door zijn aderen stromen, maar beschouwt zichzelf graag als een echte Nederlander. Net zo voelen heel wat eerste en latere generaties migranten zich thuis in dit land, en maken ze niet alleen objectief, maar ook naar hun gevoel, en met hen dat van veel andere Nederlanders, deel uit van de bevolking. De moslimvrouwenorganisatie Al Nisa geeft hier een prachtig grafisch voorbeeld van.

Deze groep van Nederlanders is geen groep waarin iedereen iedereen kent. Het is meer een soort idee dat zich via allerlei media verspreidt, waar verschillende mensen op hun manier aan bijdragen en waar verschillende mensen zich mee verbinden. Omdat “de Nederlanders” zo’n brede groep vormen die voornamelijk in onze hoofden bestaat, en waarin we niet iedereen persoonlijk kennen, noemen we dit een “imagined community” – wat overigens enkel een beschrijving van de werkelijkheid is en niets negatief impliceert.

Net als op zoveel plaatsen in de wereld, is er in Nederland dus een voortdurend proces van identiteitsvorming aan de gang, en verschillende (niet alleen politieke) partijen spelen daar op in. Identiteitsvorming is heel normaal en heeft veel goede kanten: mensen voelen zich met elkaar verbonden en vinden steun bij elkaar.

Tegelijkertijd kan identiteitsvorming heel negatieve gevolgen hebben, met name wanneer verschillende groepen identiteits-ideologieën ontwikkelen die hen lijnrecht tegenover elkaar plaatsen zonder mogelijkheid tot overleg. Dat is wat gebeurde tijdens de Tweede Wereldoorlog, en in voormalig Joegoslavië. Ik denk dat we het erover eens zijn dat we dergelijke situaties liever vermijden.

De moeilijkheid is dat dat proces van vijandsvorming een eigen logica heeft, die enkel met veel goedwil aan beide kanten kan worden overwonnen. Wanneer twee willekeurige groepen eenmaal tegenover elkaar staan en ze zich beide bedreigd voelen, gaan ze hun ideologische grenzen verder versterken (ten nadele van de vele individuen die zich niet exclusief tot de ene of de andere groep rekenen), en gaan ze zich verdedigend of zelfs aanvallend opstellen tegenover de andere groep, wat die andere groep weer aanleiding geeft tot vijandig gedrag ten opzichte van de eerste groep. En zo raken groepen, die intern vaak meer verschillen dan onderling, gepolariseerd in verschillende kampen die elkaar steeds meer wantrouwen, en die uiteindelijk zelfs bereid zijn geweld te gebruiken tegen elkaar.

Zo ver is het in Nederland gelukkig nog lang niet gekomen. Veel mensen genieten van de culturele diversiteit, maken nieuwe vrienden over (zoals hierboven uitgelegd “ingebeelde”) culturele grenzen heen, en segregatie-ideologieën worden nog alom betwijfeld en doorbroken. Maar tegelijk leeft er een angst voor het “vreemde” — een angst die door bepaalde mensen verder wordt gecultiveerd.

Naar mijn persoonlijke mening is het dat laatste dat gevaarlijk is, en niet het “vreemde” op zich — de mensen, ideeën, gerechten, muziek, enzovoort — die Nederland binnenkomen (en dat overigens altijd gedaan hebben). Als we er goed mee omgaan, door de tolerantie tentoon te spreiden waar Nederland zo voor bekend staat, kunnen we leren van het nieuwe, kunnen we samen een sterkere, meer diverse en tóch meer samenhangende groep vormen.

Als we echter een sfeer van vijandschap creëren hebben we uitzicht op, om niet meteen aan grootschalig geweld te denken, een verzuurde samenleving waar mensen zich in hun eigen clubje gaan opsluiten en wantrouwig staan tegenover iedere medemens die daar niet toe behoort. Ik ben niet bang voor immigratie, niet bang voor mensen van over de grenzen, niet bang voor de vele nieuwe Nederlanders die me zo vriendelijk ontvangen.

Er zijn problemen, inderdaad, die niet te wijten zijn aan een vaag gegeven als etniciteit, maar aan uitsluiting, een tekort aan kansen, gebrekkige kennis van de Nederlandse taal, en het draconische asielbeleid. Dit zijn problemen die we samen kunnen oplossen, door te praten en als één groep te handelen, of die we, door onze ogen te sluiten en in wij-zij voorstellingen te vervallen, onwillekeurig nog zouden vergroten.

Daarom ben ik zelf niet bang van alles wat vreemd voor me is. Ik ben bang voor de standpunten van Geert Wilders, die verdeeldheid zaaien en tegenstellingen in het leven roepen, voor zijn plannen die me van een groot deel van mijn vriendenkring zouden beroven als ze ten uitvoer zouden worden gebracht.

Ondanks die angst, pleit ik er niet voor dat Wilders zou worden uitgezet. Hij is Nederlander en heeft het recht hier te zijn. Als ik rechtstreeks met hem in gesprek kon gaan, zou ik hem vragen naar de oorsprong van het haatgevoel dat in zijn uitspraken naar buiten spat.Wat hij doet, en de aanhang die hij krijgt, zijn echter niet uitzonderlijk. We hebben het op verschillende momenten in de geschiedenis, en op allerlei plaatsen gezien. Maar er zijn ook voorbeelden van de tegengestelde beweging, waar samenlevingen erin slagen een bredere, overkoepelende identiteit te vormen.

De geschiedenis leert ons ook dat de eerste weg naar wantrouwen, polarisatie, vijandschap, en soms zelfs burgeroorlog en chaos leidt; en de tweede naar een vreedzame samenleving waarin iedereen kansen krijgt, waar mensen elkaar respecteren in hun verschillen, en waar de diversiteit aan ideeën en gewoonten de samenleving verrijkt en sterker maakt.

We hoeven onze ogen niet te sluiten. We hoeven de kortzichtige impuls van het moment niet te volgen, en we kunnen leren uit het verleden. Als samenleving hebben we de keuze: de krachten bundelen, of in verdeeldheid vervallen. Dat een deel van de bevolking het tweede kiest, is verontrustend, maar niet helemaal verwonderlijk. We hebben het eerder gezien. Maar het is niet de richting die ik uit wil.

Maarten Deprez is student Culturele Antropologie aan de Vrije Universiteit. Zie ook zijn eerdere berichten.

Foto door Chaotic Good

Door Jethro Alons

De verkiezingen zijn afgelopen. De PVV heeft, onder leiding van Geert Wilders, een monsterzege behaalt. Nederland heeft duidelijk een keuze gemaakt. Een keuze voor Henk en Ingrid. Ik heb Geert Wilders de hele campagne horen praten over Henk en Ingrid. Alles wat hij doet, doet hij voor Henk en Ingrid. Henk en Ingrid die niet willen betalen voor Ali en Fatima. Henk en Ingrid die door de overheid keihard in hun portemonnee worden gepakt. Dat klinkt allemaal heel mooi, maar ik vraag me toch af: wie zijn Henk en Ingrid?

In eerste instantie doen ze nogal denken aan Joe the Plumber, die in de Amerikaanse verkiezingscampagne van 2008 door zowel Obama als McCain veelvuldig werd aangehaald. Alleen is Joe the Plumber een echt persoon en zijn Henk en Ingrid dat niet. De Telegraaf meldt dat Henk en Ingrid voor Wilders  “het hart en de ruggengraat van de samenleving” vormen. “Ze wonen in een koophuis in een Vinex-wijk. De een werkt, de ander mogelijk parttime. Henk en Ingrid hebben een of twee kinderen die naar school gaan. Ze gaan een of twee keer per jaar op vakantie. Ze moeten echter de prijs betalen voor een falende overheid.”

Henk en Ingrid zijn dus de doorsnee Nederlander. Okee, maar nu komt bij mij een andere vraag op: wat zijn Henk en Ingrid? Ik denk dat de antropologie op deze vraag antwoord kan geven.

In de eerste plaats zijn Henk en Ingrid symbolen. Zij staan symbool voor de doorsnee Nederlander die volgens Wilders vergeten is door de overheid en voor wie hij opkomt. Met Henk en Ingrid zet hij een symbool neer waar hij en zijn aanhangers (en de mensen die hij omschrijft als Henk en Ingrid) zich achter kunnen scharen, iets wat de Engelsen een rallying point noemen. Een beschermeling, zo niet martelaar, in een symbolische strijd tegen de overheid. Wilders maakt gebruik van Henk en Ingrid als symbool om zijn zaak een gezicht te geven.

Maar er is nog een andere reden waarom Henk en Ingrid goede symbolen zijn. In zijn boek Imagined Communities beschrijft Benedict Anderson staten als verbeelde gemeenschappen. Hij legt uit hoe de inwoners van deze verbeelde gemeenschappen zich met elkaar identificeren, ook al kennen ze elkaar helemaal niet en wonen ze misschien aan de andere kant van het land. Dit komt onder andere door een gedeelde geschiedenis en door gedeelde symbolen. Ook al zijn Henk en Ingrid geen echte personen, mensen kunnen zich wel met hen verbonden voelen door waar ze symbool voor staan. De meeste mensen kennen Henk en Ingrid of zijn Henk en Ingrid. Ze begrijpen waar ze vandaan komen en de problemen die ze meemaken.

Geert Wilders heeft dus slim gebruik gemaakt van Henk en Ingrid. Hij maakte gebruik van hen als symbool en gezicht voor zijn campagne. Ook maakte hij slim gebruik van het vermogen van mensen om zich verbonden te voelen en in te leven in hun landgenoten. En het heeft duidelijk gewerkt. Ook al bestaan ze niet echt!

Jethro Alons is bachelorstudent sociale en culturele antropologie. Hij schreef eerder over zijn vraag aan Professor Harvey Whitehouse en over de vraag of de populariteit van Apple als een religie beschouwd kan worden. Het werk van Anderson kwam eerder langs in een bijdrage van Daan Beekers over de winst van de PVV bij de Europese verkiezingen.

By Veerle Joanna Vrindts To me, no smell is as revolting as the smell of dead fish.  I prefer making a detour when a fish market is near in order to avoid the rotting stench and the staring, dull fish eyes.  Nevertheless, every year billions of fishes are consumed by human consumers.  In the Netherlands, the consumption of fish is increasing and the Ministry of Agriculture, Well-being and Sports even funded promotion campaigns like “Van vis krijg je nooit genoeg” (“You never get enough of fish”). Quite strange, especially if you know that our oceans will be empty by 2048 if we keep up these fishy eating habits!

Sea the Truth, a new documentary released last Wednesday by the Nicolaas G. Pierson Foundation, the scientific bureau of the Dutch Party for the Animals, addresses exactly this issue. Some weeks before the national Dutch elections the première took place in Amsterdam. The documentary, featuring biologists, doctors, fishermen, politicians, is a follow-up of the documentary Meat the Truth (2007) distributed worldwide about the impact of the meat industry on the environment and climate.

Every year a hundred million tons (!) of fish are caught in our seas and oceans. One third of this catch is not even used for human consumption, but goes to factory farms where it is served to other fishes and even to animals that would normally never eat fish, like pigs and chickens.  Meanwhile,  the UN just brought out a report in which they warn that fishes in the ocean will be extinct within 40 years if we continue at this pace.  According to the movie, twenty kilograms of fish is needed for  one kilo of fish oil and pills. Despite their healthy image, there is no scientific proof that these supplements are beneficial for the brain, bones or muscles.

How did we get here?  Why do fishermen contribute to their own bankruptcy? Who benefits from overfishing if that means that the world will be out of wild fish in a few decades? Not the fishermen, not the fishes themselves, not the future generations …  only the present day consumer. And of course the big fish traders who make quick profit by the application of huge nets with steel chains at the bottom that literally scratch all life and vegetation off the sea floor.  You could compare it to destroying an entire forest, including all the (baby) animals and trees that inhabit it, just to catch the rabbits. Nothing is left: no water plants where fish could breed, no natural eco-system, just some corpses of  ‘by-catch’ that is thrown back into the sea, half-alive or dead.

No wonder that the fish population does not recover spontaneously.  Still, we keep eating fish, hiding ourselves behind our WWF-list of ‘sustainable fish’. Does sustainable fish exist? According to prof.  dr. Daniel Pauly from the University of British Columbia and many other scientists the answer is ‘no’.  Because of by-catch and the brute means used for fishing nowadays, every fish, on the endangered list or not, is one fish too much.

For me the choice was not difficult to make: I won’t ever eat fish.  Eating a plant-based diet for quite some years now, I never missed fish, meat or other animal products.  For those who think they cannot live without the taste of fish, the fake-fish made of tofu, which was served at the reception after the premiere could be a more sustainable solution (http://www.veggiedeli.nl). According to the guests, it tasted and smelled exactly like fish; even the texture was similar, while the ingredients were organic , GMO-free and most of all delicious without the need to butcher our sea life.

Unfortunately, only Party for the Animals emphasized the need to cut down the fishing industry in their program, followed by GroenLinks.  Most other parties, except CDA and TON, agree that trade in endangered fish species should be reduced, but overlook the problems of by-catch that come even with ‘good fish’.

You can watch the trailer at: http://www.youtube.com/watch?v=NzoC9npbuHA&feature=player_embedded

The DVD of Sea the Truth can be ordered online or through Party for the Animals, after the elections.

More information is available on: http://www.seathetruth.nl

Veerle Joanna Vrindts is a Master’s student in Social and Cultural Anthropology.

This is part of the series ‘Antropologisch Kieskompas’, on the Dutch elections taking place today. Earlier contributions of Antropologisch Kieskompas (most in Dutch), dealt with the secret love of economists, looking around for ways to explain the economic crisis in relation to the social sciences,  issues of integration, education, and democracy.

Foto door Maki

Door Tijo Salverda Voor alles is een eerste keer. Deed het pijn de eerste keer verkiezingsprogramma’s lezen? Nee, maar echt fijn was het ook niet. Ik heb me moeten worstelen door de retoriek over veiligheid, migratie, duurzaamheid en onderwijs. Allemaal belangrijk uiteraard, maar misschien moeilijk te verwezenlijken vanwege de geplande bezuinigingen. Uiteraard hebben de partijen daar wel een antwoord op: ‘zoveel bezuinigen hier, zoveel bezuinigen daar.’ Maar hoe zijn we ook alweer in deze situatie terechtgekomen? O ja, kuddegedrag, irrationaliteit en een nogal creatieve manier van werken in de financiële sector. Dus wat zeggen de partijen eigenlijk over de oorzaken van de staatsschuld?

Ik heb de verkiezingsprogramma’s van CDA, D’66, GroenLinks, de PVDA, de PVV, de SP en de VVD er eens op nageslagen. “[De] crisis kwam van rechts, de oplossingen komen nu van links,” zegt GroenLinks. Typisch zo’n opmerking, maar hebben we niet met zijn allen de controle op de banken laten verslappen? De SP merkt dan ook terecht op dat zowel links als rechts met marktwerking te koop liepen. Beetje jammer alleen, dat de SP zichzelf voor het gemak niks aanrekent. Maar ja, politici ter aller zijden blinken niet uit in zelfreflectie. Er wordt dan ook niks gezegd over het eigen falen en hoe de partijen dat in de toekomst willen gaan voorkomen.Ik zou zeggen, de crisis kwam niet per se van rechts. Maar komen de oplossingen van links? Ik zou hier geen uitspraak over durven doen aangaande de komende bezuinigingen.

Als het over de oorzaken gaat, is er wel een patroon te herkennen. Het CDA zegt dat financiële producten een duidelijk doel moeten hebben en op het creëren van toegevoegde waarde gericht moeten zijn. Vaag. Het blijft eigenlijk in algemeenheden hangen, waar we vooral alleen wat aan moeten doen als het internationaal gecoördineerd wordt. De enige die snoeihard zegt dat als het internationaal niet gaat, we het zelf moeten doen is de SP. Hulde voor dit standpunt. Want als je je altijd blijft verschuilen achter de angst je concurrentiepositie te verliezen en daarom moet gaan wachten tot er internationale overeenstemming is, ben je waarschijnlijk alweer in een nieuwe crisis beland.

De PVV zegt niks over de financiële markten. En de VVD blijft steken in retoriek over de overheid die op te grote voet heeft geleefd. Misschien is het goed om de VVD erbij te hebben als het op bezuinigingen aankomt, maar dan lijkt het me ook verstandig iets te doen aan de oorzaken van de uit de hand gelopen schulden. Dat zijn namelijk niet alleen wachtgeldregelingen en Grieken die op te grote voet hebben geleefd, maar net zo goed een paar banken op de Zuidas die hun zaakjes niet goed voor elkaar hadden. Diegenen die wel wat zeggen over deze banken zijn vooral GroenLinks, D’66, de SP en de PVDA. Dit varieert tussen algemeenheden, zoals beter toezicht (D’66) en moreel leiderschap (PVDA) en duidelijke standpunten, zoals het splitsen van consumenten- en handelsbanken (GroenLinks en SP). Het ene idee is beter dan het andere, maar tot een grondige analyse van hoe het zo uit de hand heeft kunnen lopen en hoe je dit in de toekomst wilt voorkomen komt het amper.

Het blijft ook lastig de complexiteit van de financiële markten te onderkennen. Vooral ook door de onlosmakelijke invloed van maatschappelijke tendensen, (sociale) psychologie en sociaal-culturele aspecten op deze markten. Grappig is dan ook het verwijt dat Job Cohen geen verstand van economie heeft. Hebben de economen namelijk wel verstand van de economie? Zat het CPB, dat nu alle verkiezingsprogramma’s heeft nagerekend op hun haalbaarheid, er niet faliekant naast met hun groeivoorspellingen vlak voor de financiële markten instorten? Hebben allerlei bankiers en pensioenfondsen zich niet suf gekocht aan Amerikaanse hypotheken, terwijl het duidelijk was dat veel van de Amerikanen amper de middelen hadden? Konden de banken niet bedenken dat de Grieken hun huishoudboekje niet op orde hadden toen ze staatsobligaties aanschaften?

Kortom, waarom wordt er niet wat meer sociaal en culturele (ir)rationaliteit in het verhaal gestopt? Deels lijkt dit te komen door de symbolische macht van de economen. Zij waren de experts en wisten altijd alles over de economie. Deze positie proberen ze te behouden, zelfs nu ze hebben gefaald. Openlijke aantrekkingskracht voor andere sociale wetenschappen is dan ook minimaal. Een heimelijke liefde is er wel, want de invloed van sociale en culturele aspecten wordt steeds meer erkend door de economische experts. Al proberen zij vaak het wiel opnieuw uit te vinden, zoals wel vaker bij de eerste keer.

De Nobelprijswinnaar George Akerlof heeft het bijvoorbeeld over Identity Economics. De keuze van een individu komt niet alleen voort uit de persoonlijke voorkeur maar wordt ook beïnvloed door hoe mensen denken te moeten handelen. Huh, van welke planeet kom je als je anno 2010 pas beseft dat het gedrag van mensen wordt beïnvloed door hun sociale omgeving? Vragen naar het verleden van je nieuwe liefde kan dan ook geen kwaad. Wie weet ligt er zelfs een mooie toekomst voor economen en andere sociale wetenschappers in het verschiet. Het besef dat de eerste keer niet louter voorkomt uit je eigen voorkeur, maar wordt gevoed door de verwachting van je sociale omgeving helpt daar vast bij.

Tijo Salverda is cultureel antropoloog en is onlangs aan de VU gepromoveerd op zijn onderzoek naar de Franco-Mauritianen, de blanke elite op Mauritius. Hij zet momenteel een nieuw onderzoek op naar de invloed van sociaal-culturele aspecten op het handelen van professionals in de financiële wereld, getiteld The culture of the crunch. Andere bijdragen van Salverda op dit weblog gaan ook over de financiële crisis

Eerdere afleveringen van Antropologisch Kieskompas gingen over integratie, onderwijs, en democratie.

Door Thijl Sunier Over minder dan een maand zijn er landelijke verkiezingen in Nederland. In een tijd waarin de partijvaste stemmer langzaam uitsterft, de visionaire politicus een relict uit het verleden is geworden en het politieke klimaat voor een belangrijk deel wordt bepaald door de waan van de dag, is ons politiek kapitaal gereduceerd tot de stemwijzer en het kieskompas. Je stemt niet meer op een bepaalde partij omdat je je verwant voelt met de politieke cultuur van die partij en je politieke idealen bij die partij in goede handen zijn, maar omdat die partij zegt ‘problemen aan te pakken’, het straatje schoon te vegen. De kiezer is een cliënt met eisen.

Ik vind dat jammer. Ik ben een groot voorstander van een levendig democratisch proces en ik onderschrijf de stelling van collega Ton Salman dat democratie geen stelsel is maar een continu spel. Maar ik ben van mening dat de democratie dreigt te verworden tot een klachtentelefoon. Verkiezingsprogramma’s zijn meer dan ooit lijstjes van ‘aandachtspunten’. Politieke debatten worden gedomineerd door ‘kwesties die onder het volk leven’ en partijleiders zijn geen verkondigers meer, maar steeds vaker populisten, waterdragers. Dat is geen goede ontwikkeling.

Maar er is iets anders dat ik eigenlijk nog verontrustender vind. Het lijkt alsof steeds meer onderwerpen die eigenlijk grondig publiekelijk bediscussieerd zouden moeten worden, juist gedepolitiseerd worden. Dat manifesteert zich op twee manieren. Bepaalde onderwerpen zijn zo sacraal en onaantastbaar geworden dat een grondig politiek debat vermeden wordt. Denk even aan de ophef over prinses Maxima die ‘de’ Nederlandse identiteit niet was tegengekomen, of over Ella Vogelaar die durfde te beweren dat de islam misschien over vijftig jaar een integraal onderdeel van de Europese identiteit is. De scheiding van kerk en staat is nog zo’n sacraal onderwerp, onaantastbaar en geen onderwerp van discussie. Waarom staan die kwesties niet op de politieke agenda?

Aan de andere kant zien we dat bepaalde thema’s uit de politieke sfeer worden gehaald door ze te objectiveren en te suggereren dat het eigenlijk om technische vraagstukken gaat die door goed bestuur en de juiste maatregelen kunnen worden opgelost. De premier als manager van de firma Nederland. Beleidsbeslissingen zijn dan geen politieke keuzes meer maar gewoon pragmatische antwoorden op problemen ‘waar we het allemaal toch over eens zijn’. Sacralisering en ‘social engineering’ gaan dus heel vaak samen.

Neem nu migratie, integratie en islam. Ik heb de partijprogramma’s doorgenomen op deze onderwerpen en het valt me op dat er ondanks de onmiskenbare verschillen tussen de partijprogramma’s, juist op deze thema’s veel minder te kiezen valt dan voorheen. De taal en het woordgebruik verschillen, maar in grote lijnen komen alle partijen ongeveer tot dezelfde conclusies. Zelfs achter de islamofobe, nationalistische spierballentaal van de PVV van Wilders gaat een wereldbeeld schuil, dat in wezen niet veel verschilt van dat van andere partijen, zeker ter rechterzijde. Als die verschillen er wel zijn dan zouden partijen dat eens luid en duidelijk moeten uitspreken in plaats van hun mond houden.

Over wat integratie betekent lijkt grote consensus te bestaan: meedoen en aanpassen aan de dominante cultuur. Alle partijen zijn van mening dat integratie niet meer vrijblijvend mag zijn en dat dwang geoorloofd is. Alle partijen lijken het ook eens te zijn dat integratie en veiligheid iets met elkaar te maken hebben. Geen enkele partij stelt zich de fundamentele vraag waarom dat eenheidsdenken zo belangrijk is. Hoezo hebben we in Nederland één cultuur? Valt het land uit elkaar als de neuzen niet dezelfde kant op wijzen? Is de veiligheid dan in het geding? Migranten en andere nieuwkomers drukken een stempel op onze samenleving. Daardoor verandert die samenleving. Laten partijen dat nu eens erkennen in plaats van te hameren op onze zogenaamde gedeelde waarden. Maak hier een fundamentele politieke kwestie van. Kom op politici, durf je nek eens uit te steken!

Thijl Sunier is door VISOR aangesteld als hoogleraar ‘islam in Europese samenlevingen’ op de afdeling Sociale en Culturele Anthropologie van de VU. Eerder schreef hij onder meer over zijn oratie op Standplaats Wereld.

Zie ook de andere berichten van het Antropologisch Kieskompas.

In onze nieuwe serie ‘het Antropologisch Kieskompas’ laten antropologen hun licht schijnen over belangrijke thema’s in de aankomende Tweede Kamerverkiezingen, zoals integratie, ontwikkelingssamen-werking, milieu en onderwijs. Ze proberen hierbij verder te kijken dan de kortstondige actualiteit en kritisch te reflecteren op hoe er in de politiek over deze thema’s gedacht en gesproken wordt. In de eerste aflevering vraagt Ton Salman zich af wat ‘democratie’ en ‘verkiezingen’ eigenlijk betekenen en plaatst hij vraagtekens bij de notie van ‘representativiteit’.

Door Ton Salman Democratie, als we de immense bibliotheek erover even kort samenvatten, houdt in dat, meestal langs de weg van periodieke verkiezingen waarbij verschillende politieke partijen met elkaar wedijveren, het volk –indirect– regeert; dat er bevolkings-representatie is in een gekozen lichaam; en dat het stemmen zelf geheim, vrij en transparant is. Volgens veel hardcovers op de planken van politicologen en rechtswetenschappers hoort er verder ook nog bij dat een zeker pakket rechten en vrijheden voor iedereen gegarandeerd is, en dat er een rechtsstaat heerst waarin de drie machten (wetgevend, uitvoerend, juridisch) onafhankelijk van elkaar zijn. Dát is democratie! Toch?

Forget it. Er is, om te beginnen, een stevig verschil tussen de (grond)wettelijke en academische definities enerzijds, en de interpretaties, percepties en praktijken van ‘het volk’ anderzijds. Daarbij wordt bovendien over wie dat volk is, stevig gebakkeleid. En er zijn, over klassen, landen, etnische groepen, religies en wat dies meer zij, zeer uiteenlopende opvattingen over wat democratie zou moéten zijn. Democratie is geen stelsel, het is een twistappel en een aanhoudend leerproces. En het debat erover is een oorverdovende heksenketel. Dat moét het ook zijn: geschillen over wat democratie behoort te zijn, los je democratisch op. En een beetje soesa hoort daar op z’n tijd bij.

Voorbeelden van heel verschillende mogelijke antwoorden op de vraag wat democratie is of zou moeten wezen, zijn:

• democratie is het pas als er respect voor God’s richtlijnen wordt betoond (SGP, het Vaticaan)
• democratie betekent dat ik bij ‘mijn vertegenwoordiger’ kan binnenwandelen en mijn wens op tafel kan leggen (kiezer binnen cliëntelistische systemen, bijvoorbeeld in Latijns Amerika)
• democratie zou meer banen/hogere lonen moeten opleveren, anders héb je er niks aan (de armen)
• democratie betekent dat rond de verkiezingen er gratis t-shirts, petjes en zakken rijst te verkrijgen zijn (diezelfde armen)
• democratie is de wil van het volk. Elke morgen lees ik stomverbaasd in de krant wat ik nou weer wil (Wim Kan)
• democracy is not a critical variable (Kishore Mahbubani, protegée van Lee Kwan Yew, ex-premier van Singapore, verdediger van ‘Asian Values’)
• democratie zou het probleem van de Roma/de Sami/de Basken/de Kopten/de Moslims moeten aanpakken (de xenofoben)
• democratie betekent dat ik niet geslagen of vermoord zou mogen worden (allen die zuchten onder repressie of geweld)
• democratie is dat er iemand voor zorgt dat ik te eten en te drinken heb (vluchtelingen in kampen)
• democratie is georganiseerd wantrouwen (Jan Blokker)
• democratie is een bourgeois-truc om de werkende klasse eronder te houden (allen ‘die de geschiedenis begrepen hebben’)
• democratie toont aan dat verschillende groepen mensen verschillende competenties tot het vormen van een politieke opinie hebben (Pierre Bourdieu)
• “Als verkiezingen werkelijk iets zouden kunnen veranderen, waren ze allang verboden geweest” (graffiti in Bolivia).

Als we daarbij overwegen dat niet de feiten (de wet, de definitie, de procedure), maar wat mensen van die feiten maken, doorslaggevend zijn voor het handelen, komen verkiezingen in een beetje ander daglicht te staan. Zou men in Nederland in juni straks een keuze maken op basis van een nuchtere, rationele afweging over de verwantschap tussen iemands eigen opinies en (politieke) afwegingen, en de concurrerende partijprogramma’s?

Het valt te betwijfelen. Voor veel mensen is democratie toch vooral de kunst om ‘lieve hond’ te zeggen tot je een steen hebt gevonden (Catlin). Of is het uitbrengen van een stem iets tussen een zinloos ritueel (en dus thuisblijven) en persoonlijke frustraties vereffenen in. Of is het een impuls-keuze. Of een reactie op (illusoire?) angsten over identiteit, andersheid en fantasiebeelden over ‘onder ons’ kunnen verkeren. Voor de meesten onder ons is vrijheid toch vooral de vrijheid om de gewoonten te kiezen die je aan banden zullen leggen. Bovendien bedoelt iemand die ‘leve de vrijheid’ roept meestal toch vooral de eigen vrijheid.

We zullen in juni opnieuw teleurgesteld zijn over het resultaat. Ons afvragen waarom ónze partij het niet beter deed, en waarom die ándere leugenachtige, of ‘asociale’, of kleurloze, of té idealistische of juist behoudende partij meer succes had. Ons misschien verheugen op de mogelijkheid of onmogelijkheid van een zus of zo coalitie. En ons wellicht ook zorgen maken over bedenkelijke uitslagen en verontrustende aanhang voor abjecte denkbeelden.

Maar een analyse over de ‘irrationaliteit’, of een veroordeling van het electoraat zal niet helpen. Het is juist aan antropologen om datgene wat irrationeel, xenofobisch of anderszins verwerpelijk lijkt, te begrijpen. Het ‘kiezersvolk’ is niet dom. Het punt is alleen dat het niet meevalt hun eigenaardige intelligentie te snappen.

Lamenteren over de uitslag helpt niet. Wat wél helpt, zijn drie dingen: ten eerste de wetenschap dat de Nederlandse grondwet en rechtsstaat veel bezopen voorstellen van domme partijen zullen blokkeren, ten tweede de ervaring dat brulboei-partijen meestal niet zo’n lang leven beschoren zijn, en ten derde het inzicht dat democratie nu eenmaal betekent dat we moeten leren leven met het gegeven dat we gelijk hebben maar het van de anderen niet krijgen.

Ton Salman is universitair hoofddocent bij de afdeling Sociale en Culturele Antropologie (VU).  Hij houdt zich onder andere bezig met sociale bewegingen en burgerschap. Zijn regionale specialisatie is Latijns Amerika. Op Standplaats Wereld schreef  hij onder meer over burgerrechten en gemeenschapsrechten, het hoofddoekdebat in Bolivia en de impact van de financiële crisis (in het Engels) in Bolivia.

Photo by Juan Tan Kwon

By Kim Knibbe One day after the elections, the consensus in the media is that everything went relatively smoothly. Noynoy Aquino, the son of the two ‘icons of democracy’ Ninoy Aquino, assassinated by Marcos, and Cory Aquino, who led the revolution that ousted Marcos, is leading by a wide margin. Nevertheless, there were many voting-machine failures, and many people had to wait in line so long that they went home without voting. In one town, the voting only ended at 5am in the morning. During election day, the reports were that in some districts the percentage of people going home without voting could go up to 50% of the registered voters in a district. Overall, it seem that because of the digitalization only 70% of the voters could be accommodated, if everything went well, instead of the expected 85% turnout for these elections.

This is a serious problem. Many of the losing candidates seem prepared to accept defeat rather than stir up doubts as to the validity of the elections. But some, like the mayoral candidate for Manila, are considering legally contesting the validity of the elections of, in this case, Manila. Cheating is still possible in these automated elections, until the last moments of counting. This could tip the balance of the perception of these elections to a more negative view, creating political instability in the process of handing over of power at all levels.

Vote-buying and intimidation also occurred, there were some shoot-outs, and in ten towns, a failure of election might be declared because officials did not turn up, machines  were demolished, and proceedings were messy. However, these things have always plagued elections in the Philippines. A sense of humour is necessary equipment in dealing with elections: one of the most popular news-items recently was a piece on ‘voter miseducation’.

The current president, Gloria Arroyo has pledged that she will ensure a smooth transition of power. It will be interesting to see how the popular Noynoy will handle his new power.

See the map of places in which people have reported election-related incidents.

Kim Knibbe is a post-doctoral researcher at the Department of Social and Cultural Anthropology of VU University Amsterdam. She regularly visits the Philippines. She wrote several earlier blogs on the Philippines.