Categorie archief: Uncategorized

Het museum als mausoleum voorbij: het rituele en etnografische leven van een Kabra masker

Door Rhoda Woets

KABRA-masker

Kabra masker in het Amsterdam Museum. Bron: http://www.ikbenniettekoop.nl

De meeste antropologen zijn bekend met Arjun Appudurai’s idee dat objecten, net als mensen, een sociaal leven hebben of, in Igor Kopytoff’s woorden, ‘een culturele biografie’. Dit idee impliceert dat objecten geboren worden, relaties aangaan, reizen en agency hebben, maar ook sterven.

Ceremoniële objecten uit Afrika, ooit tot leven gewekt in rituelen en door handelaren en missionarissen naar Europe gebracht, eindigden hun sociale leven gebalsemd en opgebaard in glazen vitrinekasten. Neem een bekend object: het masker. Een masker werd gedragen tijdens speciale ceremonies waarbij het zweet van de danser diep doordrong in het hout. De zweetplekken vormden voor kunst verzamelaars en handelaren het bewijs dat het Afrikaanse masker echt was gebruikt en werd daarmee ‘authentiek’. Maar het leven van het masker leek te eindigen in het museum waar het een object werd van esthetische contemplatie of etnografische kennis.

De kunstenares Sokari Douglas Camp is geboren in the Niger delta in Nigeria en woont al meer dan dertig jaar in Londen. De stille maskers in musea en galeries hebben voor haar veel weg van een onthoofding: het lichaam ontbreekt immers. Maskers komen alleen tot leven in relatie tot de sociale en materiele omgeving: door het lichaam en de kleding van de danser, de opzwepende muziek en de omringende mensenmassa. Een masker vormt hiermee slechts een onderdeel van een performance die beroep doet op alle zintuigen. Douglas Camp maakte een serie metalen beelden van maskerades die laten zien dat een masker onderdeel is van een groter spektakel. Zo wekt zij dode museum maskers weer tot leven.

SokariDouglasCamp

Sokari Douglas Camp (1995), Big Masquerade with boat and household on his head. Bron en copyright: British Museum.

In dit licht bezien, is de recente aankoop van een vooroudermasker door het Amsterdam museum een zeer interessante casus voor de museum antropoloog. Winti priesteres Marian Markelo wilde nieuw leven inblazen in een beeldencultuur die verloren was gegaan in de ‘middle passage’: de trans-Atlantische reis van tot slaaf gemaakte Afrikanen naar Amerika. Algemeen gesteld, werden sommige beelden in West Afrika speciaal gemaakt om contact te leggen met hogere machten. Geesten of voorouders werden door de priester uitgenodigd, bijvoorbeeld via plengoffers, om beelden te gebruiken als verblijfplaats. In de winti religie wordt ook contact gelegd met de geesten van voorouders of met goden, maar communicatie vindt niet plaats via materiele objecten. Om daar verandering in te brengen, selecteerde Markelo samen met de Rotterdamse kunstenaar Boris van Berkum houten maskers in het depot van het Afrika museum in Berg en Dal. Met goedkeuring van de voorouders die door Markelo werden geraadpleegd, werd een Yoruba masker gescand en vergroot uitgeprint in 3d. Het masker werd geschilderd, gekleed in blauwwitte doeken en wordt nu ingezet bij uiteenlopende gelegenheden waar de voorouders worden geëerd of geraadpleegd: Keti Koti, een Winti bal masqué of een maaltijd voor de voorouders. Tussen de maskerades door staat het masker in een glazen vitrine van het Amsterdam museum.

Het creëren van een nieuwe traditie roept ook vragen op over het sociale leven van het Kabra masker. Hoe wordt dit masker, opgeladen met geesten of goden in een ritueel, een dood museumstuk en vice versa? Is een masker dat op en neer reist tussen een danseres en een museumvitrine wel dood of levend te noemen? Is het Yoruba masker uit het museum in Berg en Dal wederom tot leven gewekt via deze ‘kloon’, mogelijk gemaakt door recente technologieën van reproductie zoals 3 d scans en prints?

MarkeloKABRA-kopie

Marian Markelo en het Kabra mask, Keti Koti 2014. Bron: http://www.ikbenniettekoop.nl

De afstand tussen gemeenschappen voor wie etnografische objecten in musea meer zijn dan alleen beelden van esthetische waarde of antropologische interesse, is kleiner geworden in een wereld van globalisering. Het Kabra masker illustreert prachtig wat hier de gevolgen van kunnen zijn.

Verstoten in het land van herkomst

Door Edien Bartels. In het TV programma ‘Verstoren in het land van herkomst’ van de Moslim Omroep van 21 juni 2014, vertelt een vrouw die achtergelaten was hoe ze zich voelde: als een vuilniszak die gevuld was met emoties en vervolgens aan de kant gezet. Ik ben dat vaker tegengekomen tijdens onderzoek naar achterlatingen in Marokko (2005, 2009,2011). Bijvoorbeeld een Marokkaanse vrouw achtergelaten op jonge leeftijd, nu in Marokko gehuwd met een naar ze zelf vertelde, goede echtgenoot. Ze is op het moment dat ik haar spreek moeder van een dochtertje en lijkt een plezierig leven te leiden. Maar haar vader kan ze niet vergeven dat hij haar heeft achtergelaten. Ieder jaar komt die vader vanuit Nederland op vakantie naar Marokko. Hij is oud nu. Ieder jaar vraagt ze hem: “waarom heb je me achtergelaten in Marokko”. Haar vader begint dan te huilen, en zoals ze zegt: “ik wil hem laten huilen, hij heeft mij dit aangedaan”. Kennelijk wordt achterlating ervaren als een zo fundamentele krenking dat het mensen tot in jaren achtervolgt.

edien

 

 

 

 

 

 

Lees verder

Jemen’s martelkampen

yemen0514_reportcoverDoor Marina de Regt. In mei publiceerde Human Rights Watch een rapport over martelkampen in Jemen. In deze kampen worden Ethiopische migranten gevangen gehouden en gemarteld met als doel geld los te troggelen van hun familieleden. Het kidnappen van buitenlanders overkomt dus niet alleen Westerlingen in Jemen, maar ook migranten en vluchtelingen. De manier waarop zij behandeld worden is ronduit onmenselijk, maar internationale aandacht voor dit probleem is ver te zoeken. Terwijl Europese overheden zich zorgen maken over migranten die de Middellandse Zee oversteken, vinden er in het Midden-Oosten veel grotere drama’s plaats.

Jemen staat niet bekend als een immigratieland maar sinds het begin van de jaren negentig, toen de burgeroorlog in Somalië uitbrak en het dictatoriale regime van Mengistu om ver werd geworpen, is de stroom vluchtelingen en migranten uit de Hoorn van Afrika sterk toegenomen. Jemen is het enige land op het Arabisch Schiereiland dat het Vluchtelingenverdrag van de Verenigde Naties heeft ondertekend, en  Somaliërs worden door de UNHCR direct als vluchteling geregistreerd in Jemen. Ethiopische migratie bestond tot voor kort vooral uit jonge vrouwen die als arbeidsmigranten naar Jemen kwamen om als dienstmeisje voor de gegoede middenklasse in de grote steden te werken. Sinds het uitbreken van de “Arabische lente” in 2011 is de situatie erg veranderd. Lees verder

ABv Conferentie ‘Integere Antropologie’

DIntegere antroe Antropologen Beroepsvereniging organiseert op vrijdag 13 juni een congres voor antropologen in Nederland. De conferentie ‘Integere antropologie’ vindt plaats in het Tropenmuseum in Amsterdam, van 9.30 tot 17.15 uur.

Centraal tijdens de ABv conferentie staan actuele ethische kwesties. De dag wordt geopend met een lezing van Tobias Kelly, University of Edinburgh, over ‘The Integrity of Conscience? Commitments, Doubts and Pacifism’. Kelly houdt zich bezig met politieke antropologie en rechtsantropologie, en zal tijdens zijn lezing ingaan op zijn huidige onderzoek naar de notie van gewetensvrijheid.

Daarna zal tijdens verschillende panels ingegaan worden op vragen als: ‘wat zijn de nieuwe ethische vraagstukken in deze tijd van sociale media?’, ‘hoe gaan onderzoekers om met de eis voor betere verificatie en centrale opslag van onderzoeksgegevens?’ Verder zal er aandacht zijn voor kwesties als samenwerking van antropologen met commerciële partners en de ethische dilemma’s die een antropoloog tegenkomt gedurende onderzoek binnen een gepolitiseerde context.

Kom luisteren en discussieer mee over antropologie, integriteit en ethiek. Aanmelden kan via secretaris@antropologen.nl. In verband met de catering verzoeken wij iedereen zich voor 6 juni aan te melden.

Bekijk hier het programma van de conferentie.

De toegangsprijs voor de dag is inclusief toegang tot het museum, koffie/thee, lunch en de borrel na afloop.

  • Studentleden: 15 euro
  • Overige leden: 25 euro
  • Niet-leden, studenten: 30 euro.
  • Overige niet-leden: 45 euro

N.B. Het is mogelijk ter plekke lid te worden van het ABv en de ledenprijs te betalen. Lidmaatschap voor studenten is 25 euro, voor anderen 45 euro per jaar. Leden krijgen twee keer per jaar het antropologisch tijdschrift Etnofoor thuisgestuurd.

Wij zijn de beste! Of….?

bekerDoor Ton Salman. Recent werden de resultaten van de jaarlijkse Nationale Studenten Enquête gepubliceerd. En kijk eens aan: de bachelor-opleiding antropologie van de VU komt als beste van Nederland uit de bus! We zullen niet liegen: we zijn er als afdeling heel blij mee, we melden het meteen aan elkaar, en we feliciteren elkaar. We denken en hopen dat het het resultaat is van ons harde werken, onze motivatie, onze aandacht en zorg voor de studenten, onze deskundigheid en expertise, en onze begeestering tijdens de colleges. We beschouwen het als een compliment van onze studenten – en in gedachten bedanken we die studenten!

Lees verder

Media Freedoms, Coercive regimes and Blasphemy-mania

pakistanBy M. Amer Morgahi. Media revolutions in development countries are seen as important factors in democratization processes, in acquiring information and in enhancing consciousness. However, the media can be manipulated, coerced and used to develop certain consensuses that favor the ruling groups, as the example of recent happening in Pakistan show.

On 19 April, a famous anchorperson, Hamid Mir, of Pakistani Geo TV was attacked in Karachi. He was shot six times but luckily he survived his injuries. A few minutes after the attack his family and the channel accused the head of the main intelligence agency in Pakistan, the Inter-Service Intelligence (ISI), of being involved in the incident. Apparently Hamid Mir had named his would-be killers, and the channel released the allegation with pictures of the intelligence head. The military intelligence denied the allegations and asked for an impartial investigation. It was not the first attack on a journalist in Pakistan. Since its participation in the so called ‘war against terrorism’ the country tops the list of those considered dangerous for journalists. In the following days an open and discrete media-war started between the Geo and other print and electronic media, as well as different state and non-state actors, allegedly supported by the intelligence agencies. Lees verder

Turkije: rouw uit protest

Turkije mijnramp mei 2014Door Emine Igdi, Edien Bartels en Lenie Brouwer. Iedereen heeft het over het mijnbouwongeval, het grootste in de Turkse geschiedenis. De televisie laat de meest vreselijke beelden zien. Mensen zijn hierdoor zo geraakt dat zij manieren zoeken om hun solidariteit te betuigen. Een ding is duidelijk, zo horen we overal om ons heen, dit is geen ongeluk, maar moord. Onlangs heeft het Parlement nog kritische vragen gesteld over de veiligheid van de mijnen, maar de regering vond een onderzoek overbodig.

De gemeente van Diyarbkakir, Oost Turkije, heeft alle activiteiten voor drie dagen stilgelegd en een herdenkingsdienst georganiseerd. De burgemeester en alle ambtenaren hebben gezamenlijk gerouwd. Een foto van de herdenkingsdienst staat op de voorpagina van de krant. Een zwarte, vlag hangt halfstok op het gemeentehuis. De vlag uit het raam van het partijbureau van de Koerdische partij BDP is zelfs nog groter. Lees verder