With three weeks to go, Sanne Maris looks back on her fieldwork in the Philippines. This is part 6 of our

It is nine weeks now that I am in the Philippines, and fieldwork preparation taught me things should get normal after a while. They don’t. Every week I find myself in several situations in which I am either overwhelmed by everything that happens or it raises many questions on how to respond. I am here in the Philippines to conduct research on prostitution. My main question is how women who prostitute create and maintain security and how the organization I work alongside plays a role in this process.

I knew prostitution was big in the Philippines, but walking in the huge red light district of Angeles City, which is known as the sex city of the country, is still an experience. The clubs and bars with names as ‘Dirty Ducks’, ‘Eruption’ and ‘Forbidden City’ are concentrated on one main road and some side streets. Most of them are open 24 hours and girls in outfits from tiger prints to too tight glittering pink dresses call out to every white man passing with, ‘Sir, please come in’. In Angeles City the sex industry is focused on the tourists and you won’t find many Filipino men in the bars. Inside the bars the the dancers stand in their bikini, underwear or body paint on the dance floor, look bored, check their bodies in the many mirrors on the walls and try to get attention from the customers.

My presence in the bar most of the time is not unnoticed. The dancers stare at me and the customers look at me with question marks in their eyes. A few weeks ago when ‘barhopping’, we went to bar where the mamasan (female pimp), living in the same compound with me, invited us. She seemed happy to see us and affably served us a beer. A drunk customer sitting beside me asked me whether I wanted to pick a girl. No, I was not interested. A guy then?, he asked. He stood up and took the papasan (foreign guy who works in the bar to help the customers) by the arm and put the guy on my lap. All dancing girls started yelling. The papasan apologized quickly, but the commotion in the bar continued for a while and some girls called ‘barfine!’ (money for sex), ‘pay her a barfine!’. We both thought that was not a good idea.

The bar or club where the music is too loud to have a conversation with the girls and where I still feel somewhat uncomfortable being stared at is not my favorite place for gathering data. I much more prefer the drinking nights in the compound where the neighbor girls (former bar girls and mamasans) and I drink vodka and eat fish under the mango tree. Although girls when drunk often behave as lesbians by flirting with me, sitting very close to me and telling how beautiful my eyes are, they also tell their life stories more easily than when sober and often shy.

However much I sometimes want to study their lives while remaining invisible myself, there is no way I can go unnoticed. I become part of their lives for a while and they become part of my life. They ask me for help, advice and money and since I am not only a researcher but also a human being, I try to find my way in between being the anthropologist and being their friend. Some of the girls find their job fun, others find it horrible. Many of them see this job as the only way of earning enough money to provide for their families and kids, others use it to find a foreign husband to secure financial support and again others like to make big money and live life comfortably.

I have three more weeks in this very corrupt and incredibly beautiful country, and of course time is too short. There is so much more to see and to learn. Maybe the next visit.

]]> http://standplaatswereld.nl/2010/03/16/fieldwork-2010-researching-prostitution-in-the-philippines/feed/ 2 standplaatswereld Philippines http://standplaatswereld.nl/2010/03/11/zo-dichtbij-zo-onbereikbaar-een-blik-over-het-beloofde-land/ http://standplaatswereld.nl/2010/03/11/zo-dichtbij-zo-onbereikbaar-een-blik-over-het-beloofde-land/#comments Thu, 11 Mar 2010 16:42:24 +0000 standplaatswereld http://standplaatswereld.nl/?p=2762 ]]> Door Erik van Ommering

Uitzicht over het beloofde land

Vanaf de top van de heuvel werp ik een blik over het beloofde land, een land dat inmiddels aan zovelen is beloofd en door zovelen wordt opgeëist dat je hoofd ervan tolt. Exemplarisch is de heuvel waarop ik me bevind: hoog uittorenend boven het omringende land verkozen de Byzantijnen deze strategische plaats reeds voor de bouw van een fort. Vervolgens kwamen de Arabieren en later de kruisridders die er een trotse burcht optrokken. Verder vermeldt de gids dat een lokale prins de vesting veroverde in 1138, waarna deze fungeerde als verzetshaard tegen de Ottomanen.

Tegenwoordig bevindt de bewuste heuvel zich in Zuid Libanon, en wappert hoog boven de ruïnes de gele vlag van Hezbollah. Door velen verguisd, door even zovelen toegejuicht, deelt de verzetsbeweging/terroristische organisatie in deze contreien de lakens uit. Dat merk je niet alleen aan de reclameborden die manen tot constante paraatheid en aan de ernstige blikken van martelaren die je aanstaren vanuit de berm, maar ook aan de jongens die je vriendelijk doch nauwlettend in de gaten houden, hun mobieltje in de hand, en aan de geblindeerde auto die je achtervolgt tot je parkeert bij het hooggelegen fort, om na een korte inspectie rechtsomkeert te maken. Juist afgelopen week bestempelde de Hezbollahleider alle buitenlanders in Libanon als potentiële spionnen. Als antropoloog in zo’n omgeving is het een kunst om te manoeuvreren tussen enerzijds de ongeschreven regels van zo’n onbekende macht, en anderzijds een gezonde portie interesse en nieuwsgierigheid naar wat de mensen hier beweegt. Een voortdurend aftasten van signalen uit je omgeving, overwegingen omtrent je eigen veiligheid en die van anderen, en de bescheiden hoop dat jouw aanwezigheid hier wellicht tot iets moois kan leiden.

Martelaars langs de weg

Bovenop de burcht loop ik een groepje jongens tegen het lijf die guerrillaatje lijken te spelen. Uiterst nieuwsgierig vragen ze waar ik vandaan kom en wat ik hier doe. Hilariteit alom wanneer ik ze in mijn beste Arabisch antwoord. En dan de onvermijdelijke vraag: do you hate Israel? Vriend of vijand – een middenweg bestaat er niet, laat staan een neutrale opstelling. Decennia van bezetting en een korte maar heftige ‘zomeroorlog’ in 2006 drukken een zware stempel op het dagelijks leven. De militaire overmacht van de zuiderbuur, de herhaaldelijke vernietiging van huizen en wegen, de dagelijkse dreiging van overvliegende straaljagers, en bovenal de herinnering aan en viering van de martelaren maken kritische reflectie of compromis haast onmogelijk. Vergeven, normaliseren, dat doe je immers alleen met je vrienden, met je medemensen. Om deze groep wordt een scherpe lijn getrokken: als je niet voor ons bent, ben je tegen ons – inderdaad, waar hebben we dat eerder gehoord?

Na een figurantenrol in een foto voor de jongens neem ik plaats op een rots om te verdwalen in overpeinzingen. Sinds mensenheugenis trokken hier mensen rond zoals die herder daar, met de geiten die zo vrolijk de groene heuvel afstuiteren. Er waren geen staten die zichzelf omringden met meterhoge elektrische hekken, mijnenvelden en drones. Nee, men hanteerde allerlei andere middelen om vijanden uit de weg te ruimen – vroeger was niets beter of slechter dan nu. Maar toch; zulke gedachten maken me bewust van de tijdelijkheid van huidige regimes. De impasse die het Midden-Oosten verlamt lijkt zo hopeloos, zo zonder middenweg. Maar verandering is inherent aan samenleven. Vijanden hoeven niet per se vrienden te worden, maar op z’n minst medemensen. Het moet mogelijk zijn om statische vijandbeelden te doorbreken en toe te werken naar normalisering. Als antropoloog probeer ik allereerst te begrijpen hoe vijandbeelden ontstaan en overgedragen worden. Kennis kan namelijk een bron zijn voor verandering!

Ik keer terug in de realiteit en zie de joodse nederzetting in de verte, zo ordelijk in vergelijking met de bouw aan de Libanese kant van de grens. Het beloofde land, zo dichtbij, zo volstrekt onbereikbaar. Ik zeg de wacht gedag en zet koers naar Beiroet. Even maakt de droom van vrede plaats voor de hoop dat de oorlog tenminste vandaag niet uitbreekt. Ook ik ondervind aan den lijve hoe moeilijk het is om je voor te bereiden op vrede wanneer de dagelijkse realiteit daar geen aanleiding toe geeft.

Erik van Ommering is promovendus aan de afdeling Sociale en Culturele Antropologie (VU) en doet onderzoek naar de invloed van oorlog op de ontwikkeling van kinderen en de praktijk van vredesonderwijs in Libanon. Hij schreef eerder over de herdenking van Gandhi.

Door Irene Stengs.

Op 27 september 2004 reed een lijkwagen stapvoets een volle Amsterdam ArenA binnen. Hiermee begon het afscheid van levensliedzanger André Hazes. Het gratis afscheidsconcert André Bedankt vormde een eerbetoon van bevriende zangers en andere Bekende Nederlanders aan de onverwachts overleden Hazes. Het concert was ook nadrukkelijk bedoeld om zijn fans afscheid te kunnen laten nemen van hun idool: de kist met het lichaam van de zanger stond tijdens het concert op de middenstip. De stoet van lijkwagen en volgauto’s die van Hazes’ huis was vertrokken, was in niets te onderscheiden van een daadwerkelijke uitvaart. De bestemming, echter, was een voetbalstadion, en niet een begraafplaats.

Het afscheid van André Hazes laat zien hoe rituelen voortdurend veranderen — in onze samenleving vaak door het vervagen van grenzen tussen verschillende cultuurdomeinen met eigen gedragcodes. In dit geval: concert, uitvaart en voetbalwedstrijd. Zo ontstaan onverwachte, niet eenduidig te categoriseren, gebeurtenissen. Gejuich, applaus, waves en voetbalyells, bijvoorbeeld, zijn nauwelijks verenigbaar met het verdriet van Hazes’ nabestaanden.

Het ambigue karakter van André Bedankt is moeilijk verenigbaar met een opvatting van ritueel als een vormvaste opeenvolging van geformaliseerde handelingen. Rituelen verschijnen daarin als statische, repetitieve, gestructureerde onderbrekingen van het dagelijks leven, op vaste momenten en plaatsen, bij vaste gelegenheden, geworteld in traditie. Hedendaagse onderzoekers vatten ritueel minder statisch op. Hun interesse is meer gericht op processen van ‘ritualisering’: het verschijnsel dat bestaande rituele vormen en elementen op nieuwe manieren aan het menselijk handelen verbonden worden, waardoor bepaalde handelingen een nieuwe uitstraling en betekenis krijgen.

De Franse antropoloog en socioloog Emile Durkheim (1858-1917) verklaarde de behoefte aan rituelen vanuit hun functie: ritueel bevordert de sociale samenhang. Volgens Durkheim is het goddelijke in elke religie een representatie van de samenleving zelf. Religieuze rituelen, rituelen die op het eerste gezicht de gelovigen lijken te verbinden met het goddelijke, dienen dus eigenlijk om mensen sterker met hun eigen samenleving te verbinden. Durkheim maakte zich toentertijd al zorgen over individualisering en het wegvallen van oude vanzelfsprekendheden en verbanden. Hij benadrukte dat ook geseculariseerde samenlevingen rituelen nodig hebben. In dit perspectief zijn nationale feestdagen zoals onze Koninginnedag momenten waarop de samenleving zich als een eenheid beleeft.

Durkheim’s werk inspireert nog steeds, al interpreteren maar weinig onderzoekers ritueel nog zuiver functionalistisch. De interesse is verschoven naar handelingen: een ritueel is vooral iets wat mensen doen. Alledaagse handelingen als zingen, lopen, dansen, luisteren, eten en huilen krijgen binnen de collectieve en symbolische context een bijzondere betekenis, waardoor het ritueel de deelnemers cognitief, lichamelijk en emotioneel extra aanspreekt. Dit verklaart waarom rituelen een sterk gevoel van onderlinge verbondenheid kunnen oproepen, een ervaring die de Schotse antropoloog Victor Turner (1920-1983) communitas heeft genoemd.

Volgens Turner ontstaat communitas vooral tijdens de zogenaamde overgangsfase (limen) in rituelen die de overgang naar een nieuwe sociale status of levensfase begeleiden (rites de passage). In onze samenleving zijn dit bijvoorbeeld ontgroeningen en de naturalisatieceremonie waarin vreemdelingen Nederlanders worden. De gedeelde onzekerheid van de deelnemers tijdens de fase waarbij de oude maatschappelijke status al is achtergelaten, maar de nieuwe nog niet ontvangen, kan dan de basis vormen van communitas.

Achter het gezamenlijke ‘doen’ in een ritueel kunnen grote verschillen in motivatie, beleving en betekenisgeving schuilgaan. Dit geldt evenzeer voor het Hazes-afscheid als voor een kerstdiner. Ook al zit de familie samen aan tafel, voor de een is de maaltijd een jaarlijks hoogtepunt, voor de ander een benauwende verplichting. Het gezamenlijk handelen houdt zulke verschillen uit het zicht, zodat de deelnemers met hun ritueel toch één statement maken: ‘wij houden van André’, ‘wij zijn een hechte familie’. Omdat de buitenwereld meekijkt stellen rituelen mensen in staat hun identiteit vorm en inhoud te geven.

Hoewel rituelen in eerste instantie gedeelde identiteiten lijken te creëren en uit te dragen, worden tegelijkertijd verschillen uitvergroot. Naarmate het aspect van identiteit sterker meespeelt, worden rituelen controversiëler en neemt hun politieke lading toe. In dit perspectief verschijnt het afscheid van Hazes als een manifestatie die aan de ene kant verbazing en dédain opriep, maar aan de andere kant voor mensen die in het openbare leven nauwelijks aan bod komen een gelegenheid was om te laten zien dat ze er zijn en erbij horen. De hardcore Hazesfans, met hun zwarte hoeden en zonnebrillen, beleefden André Bedankt als een maatschappelijke erkenning van hun idool, hun muziek, en van henzelf.

Dit artikel verscheen afgelopen zaterdag in de Volkskrant als aflevering van de Gammacon. Irene Stengs is onderzoeker bij het Meertens Instituut in Amsterdam. Eerder schreef ze over Theo van Gogh, Wilders en de media.

Laura van Deventer. Foto Mirjam Dorgelo.

In part 5 of the fieldwork 2010 series, Laura van Deventer posts an update on her research in Moscow.

A few weeks ago I told you about my arrival, getting settled and first contacts with the ‘N’. Some of you have inquired about this mysterious group – who are they, what am I doing here? Although I can answer the second  question, and will try to do so in this post, I will not disclose what group it is I am doing research among. This is for security reasons. The ‘N’ have received some harsh treatment in the past and me mixing with them and gathering data about that, well, I’m just not quite sure if the authorities applaud that. Once I’m back in April, I’ll make it public, promised!

So I’ve been hanging out with some N – visiting in their homes, sometimes going out on the street, sharing stories, eating and drinking (I may have gained a pound or two… keeps me warmer ; ). I’m basically trying to find out what it is like for N to live here, for individuals, but also as a group. What problems they may encounter, and what ‘being N’ and ‘home’ means to them.

That life in Moscow can be dangerous is illustrated by what happened to a young, nice lady I’ll call Maria. In 2003, she was on an excursion in the city with her class. A skinhead spotted her, grabbed a bottle and tried to smash her face with it. She was able to protect it by holding her hands before it – leaving her hands wounded from the glass. As her clothes were stained from blood, not to mention the shock this assault must have caused, she went home. When her older brother heard what had happened, he went out to find the skinhead. He didn’t succeed, but he did spot a cute looking lady at the bus stop. Hearing that she spoke the N language, he made a move… They dated for a year and are now married!

Now is that what you call a bloody romance?

Maria suggested to her brother that he should thank the skinhead – but I don’t think he ever did…

Negative behaviour against N is not just something of the past. A few days ago, my N friend Sven and I went out on a mission to find the office of the embassy for N people in Moscow. As the address I had was not entirely clear, we asked some people for help. One security man pointed us to a building further up the street: ‘There are lots of N.’ Inside the place (probably a hotel), Sven asked the security guys if they could tell us where the office was. The moment he mentioned ‘N’… we were kicked out of the building! Not friendly asked to leave, simply kicked out. Thank you. [We never found the office – ended up at the Omnipresent Mc Donald’s instead.]

As a good anthropologist, I try to honour and respect the traditions of the people I’m staying with. When I visited a new family about two weeks ago, I figured I’d do as nearly all of their ladies do – wear a skirt (yes, with my snowboots). About 5 minutes after I arrived, the mother of the family inquired if I don’t own any jeans. It’s cold outside! Before leaving at the end of the evening, she again restated her concern: ‘Laura, you are our guest. Please, wear jeans next time!’ Well yes, I just thought… nevermind.

Now this ‘respecting their culture’ thing took a bit of a different turn in my conversation with Sven. He suggested ‘do your scarf like this. Over your hair. Yes, like that. That’s how our ladies wear it. It looks good…. Do you do lines on your eyes?’ Me: ‘You mean make up? Yes.’ He: ‘It would be better if you wouldn’t.’ ‘Why?’ ‘Because then people look at you.’

So the next time I visited his family, I put on some extra eye-liner. Not only are there limits to adjusting to your research population, there is also a thing called the rebellious female anthropologist.

These stories give you some insight into my life as researcher. For those of you wondering – yes, there are also Miserable Moments in Moscow. Moments where I am fed up with the ‘here now – gone 5 seconds later’ internet connection in my room. Moments where I miss my friends and family; where I really really don’t want to spend many hours typing out conversations and observations; moments where I genuinely feel like Moscow is a boring city. I am still the only person that sings in the metro.

If more people would do that, this would be a better place.

The concept of Human Security was introduced by the UN Development Programme in 1994, in order to expand the scope of development work and research. Human Security was defined as ‘freedom from want and freedom from fear’. This books draws on a different approach that includes subjective and existential dimensions in an area which has been dominated by quantitative and ‘objective’ measurements of well-being.

Rather than as a field of inquiry, the book defines Human Security as a multidimensional and dynamic conceptual lens which allows us to link the various dimensions – superficially classified as physical and existential security – with one another in order to achieve a richer, more complex and more compelling analysis. Thus, this approach goes beyond peace-keeping operations, post-conflict reconstruction and military culture, and includes other aspects of anthropology (like religion, ethnicity, transnationalism, gender, social and political transformations, natural resource management, and development).

Widening the conceptualization of Human Security and making it more differentiated, the contributors to the volume came across contradictory manifestations of Human Security. In specific circumstances, some people are willing to risk their own or others’ physical or economic security for religious or ethnic reasons. If such cultural and religious dimensions are left out of the equation, then a Human Security analysis is bound to be incomplete, theoretically barren, and politically irrelevant. Therefore the researchers taking part in CONSEC have explored ways of conceptualizing Human Security to include such cultural and existential dimensions as well.

The chapters can be grouped in three sections. Following the introduction, three chapters discuss the political and political economy aspects of human security (Salman, Venema, De Theije & Bal). The next four chapters (Bal & Sinha-Kerkhoff, Brouwer, Bartels et al., Droogers) focus on the human security aspects of questions of identity and belonging. The last four chapters (Den Uyl, Evers, Kooiman, Salemink) zoom in on human security questions in relation to state policies and practices. For the complete table of contents see the website of the publisher, Macmillan.

The publisher describes the book in these words: “A variety of compelling case studies indicate that, in fact, material security alone cannot adequately explain or fully account for human activity in a range of different settings, and exposed to a variety of different threats. This forceful intervention will expand and deepen the entire concept of human security, in the process endowing it with political relevance. It is an essential book for students of development studies and anthropology.”

The above text is a revision (by Daan Beekers) of the announcement of the book launch, which was provided by the editors of A World of Insecurity:

Thomas Hylland Eriksen, Professor of Anthropology at the University of Oslo.

Ellen Bal, Assistant Professor in Social and Cultural Anthropology at VU University. On this weblog she wrote ‘Nederland is vol (of was het nou de wereld?)’.

Oscar Salemink, Professor in Social and Cultural Anthropology at VU University. He wrote ‘Hoe dicht bij huis zit de rot? Over corruptie ver weg en dichtbij’ on Standplaats Wereld.

Francien Barske

In part 4 of the fieldwork 2010 series, Francien Barske tells us how it is to go back to highschool…

Over the past seven weeks, I have been researching Hyves misuse and online identity forming among young adolescents in two Dutch high schools, one in Amsterdam and one in Limburg. How does the social network site Hyves influence identity forming of young adolescents in the Netherlands and how do adolescents use Hyves-pages for creating new (online) relationships or misuse it as a tool for e-bullying? Not the most common research topic when thinking of Social & Cultural Anthropology, however, very ‘hot’ at the moment and not boring at all!

The first days of my research were, of course, terrifying, even though I am staying in the Netherlands, I felt like a stranger. I can hardly imagine how the other students must feel while doing their research abroad! I was the new one in school, did not know my way around and was afraid the kids would laugh at me when I asked them questions about Hyves. I felt like a brugklasser (freshman) all over again! The only difference was the fact that I now carried a (fashionable) handbag, instead of a giant Kipling backpack, loaded with books. I have to be honest now: collecting information is easy. Kids are easy to talk to, especially when it is about something they like. They are funny. They are honest. They do like to exaggerate, sometimes…

When I started this research, I was afraid no one would want to talk to me and share stories. At this point, I already spoke to so many kids, just randomly in the cafeteria, in focus groups, during interviews, during class discussions (yes, I have even become a teacher while doing research!) and so on. And now, sitting in the teachers’ room of one of my schools, I finally found some time to write about my research. I have had interviews, both formal and informal, focus groups and as a teacher, I ‘teach’ or rather show the kids what happens online on Hyves pages. Most of them are shocked when they view this new type of bullying. I also ask about their experiences regarding bullying, identity forming and online friendships.

Online, I found about 20 anti-Hyves pages, all were against one person only, on which the most hateful messages and photos were posted. On one of the schools, someone made a YouTube movie called “The Whores of the School”, in which photos from Hyves pages from about 35 girls appeared. Others told me they were stalked by people who found their address on their Hyves pages and who were much older than they were, and some kids just used Hyves as a dating site, to meet others for sex. Sexual harassment, bloody pictures, pictures of people holding knives and guns, name-calling, you can find it all on Hyves.

Unfortunately, I am afraid this is just the tip of the iceberg. By studying the use of Hyves as a social network site, either as a tool for creating identities – both online and offline – or as a tool for bullying, I hope to get an insight into Dutch youth culture and adolescent identity forming.

Francien Barske is a MSc student in  Social and Cultural Anthropology at VU University Amsterdam. She has completed a BA in International Communication.

Earlier posts in this series:

Right around the corner (Katie Rabar)

Greetings from Moscow (Laura van Deventer)

Een ecologisch bolwerk in Bolivia (Mandy Ronda)

De publieke ruimte is allerminst machtsneutraal. Antropologen en andere sociale wetenschappers hebben laten zien dat de fysieke inrichting van de ruimte niet alleen een afspiegeling, maar ook oorzaak kan zijn van uitsluiting van mensen. Over dit thema vindt donderdag 4 maart op de VU het seminar ‘Making Fences’ plaats, georganiseerd door Tijo Salverda aan de vooravond van zijn promotie.

In dit seminar zullen een aantal internationale experts, waaronder Thomas H. Eriksen, ingaan op processen van in -en uitsluiting in wijken van verschillende sociaaleconomische signatuur. Hierbij komt zowel de rol van wijkbewoners als de invloed van externe professionals, zoals hypotheekverstrekkers, aan bod. De leidende gedachte is dat de fysieke ruimte groepen mensen letterlijk kan insluiten of uitsluiten (denk hierbij bijvoorbeeld aan de zogenaamde ‘gated communities’). Het seminar is open toegankelijk voor geïnteresseerden. Zie het programma voor meer informatie en ‘abstracts’ (samenvattingen) van de lezingen.

Door Maarten Deprez Hier pik ik de draad weer op die ik twee weken geleden heb laten rusten. In dezelfde exotiserende stijl ga ik verder met de beschrijving van de “bijeenkomst” die ik bijwoon in het “grote huis” aan de rand van Amsterdam. Hoewel ik ondertussen al meer dan een jaar “participerende geobserveerd” heb in deze setting, is dit de eerste keer dat ik zulke systematische, gedetailleerde fieldnotes produceer — in totaal vier bladzijden in de compacte, onleesbare stijl waarvoor ik bekend sta onder mijn medestudenten —, en misschien ook wel de eerste keer dat ik me zó erg amuseer dat ik het niet kan helpen dat mijn binnenpretjes soms buitenpretjes worden…

Samen met vier andere mensen ga ik het afgescheiden compartiment van het gebouw binnen, waar de activiteit zal plaatsvinden. Het lijkt wel of alles rechthoekig is. De ruimte heeft een rechthoekig grondplan, wordt omgeven door vier rechthoekige muren, en is bedekt met een rechthoekig, volledig horizontaal gelegen dak. In feite bevinden we ons aan de binnenkant van een holle balk. Het vlak tegenover de deuropening is bekleed met slordig opgehangen tapijten; de andere wanden zijn in steen opgetrokken.

Loodrecht op de wand waar de deuropening zich bevindt, zijn een aantal rijen planken opgezet in een intrigerend quasi‑regelmatig patroon. Het geheel vormt een ingenieuze constructie die bijna de hele ruimte vult. Elke rij bestaat uit een grote verticale plank over de hele lengte, met een smallere horizontale plaat er bovenop bevestigd, uitstekend aan één kant, en aan de andere kant individuele tweetallen planken — telkens een grote en een kleine — er zijdelings tegenaan gehangen. De laatste rij aan de linkerkant mist echter het horizontale vlak, en bij de meest rechtse rij ontbreken de twee verticale planken. Verder rechts staan twee altaren, eentje laag en breed, het andere hoger en smaller, en tegen de rechtse muur hangen twee grote groene platen bevuild met kalkvlekken en ‑strepen die mogelijk een magische betekenis hebben.

Ondertussen stromen langzaamaan meer mensen binnen. De klederdracht is beslist bont te noemen, en de meesten dragen een stoffen buidel bij zich. Sommigen dragen een sieraad bestaande uit een draad met een bolletje eraan, dat in het oor vastgeduwd wordt zodat de draad naar beneden bungelt. Behalve gesprekken in het inheemse dialect, herken  ik  ook woorden in het iŋliʃ (weergegeven in het Internationaal Fonetisch Alfabet) — een taal die me gelukkig niet geheel onbekend in de oren klinkt.

Ik zie dat sommige mensen aarzelend blijven staan, terwijl anderen zich tussen de rijen planken begeven, vervolgens de kleine verticale vlakken tot horizontale stand ombuigen, en een bijzondere, ietwat groteske houding aannemen: ze zetten hun achterwerk op het kleine vlak, plaatsen hun benen in een hoek, en leunen achterover tegen het grotere vlak. Enkelen van hen toveren vanuit deze houding allerlei attributen te voorschijn uit hun buidels en spreiden ze uit op het vlak voor zich. Meteen wordt duidelijk waarom aan de rechterkant een extra vlak geplaatst is. Als participerend observant probeer ik hen na te volgen, maar krijg al snel last van rugpijn. Het gaat ongetwijfeld om een werktuig voor zelfkastijding, waarmee de adept, door het verduren van een lichte pijn, tot dieper inzicht komt.

Terwijl nieuwe mensen blijven binnendruppelen, alleen of in kleine groepjes, merk ik een man op — laten we hem voor het gemak “Freek” noemen — die zich afwijkend gedraagt. Hij lijkt ouder dan de meeste, over het algemeen jeugdige deelnemers. Enkele mensen, waaronder ikzelf, begroeten hem; sommigen gebruiken zijn voornaam, terwijl anderen hem als “meneer Colombijn” aanspreken — een onmiskenbare verwijzing naar het gevleugelde diertje dat symbool staat voor vrede, vrijheid en liefde. Later zal duidelijk worden dat hij daadwerkelijk de leider is van de congregatie.

Tegen de verwachtingen in, blijft Freek met zijn gezicht naar zijn volgelingen staan. Net als hen begint hij een aantal spullen uit te laden, die hij uitstalt op het lage altaar voor zich. Vervolgens loopt hij even heen en weer, blijft voor het hoge altaar staan, maakt een aantal magische gebaren en staart naar een rechthoekig voorwerp dat me eerder al opgevallen was vanwege de onverklaarbare aantrekkingskracht die het op me uitoefent.

Plotseling komt op de muur voor me, onder begeleiding van een angstaanjagend lawaai dat niettemin een vaag déjà‑vu gevoel oproept, een blauwachtig, flikkerend licht tevoorschijn — een verschijning die, je zal het niet geloven, alweer rechthoekig van vorm is. Uiterst stresserend, de hoekigheid van deze micro‑cosmos. Hoewel de contouren van het schijnsel constant blijven, varieert de inhoud in kleur en vorm. Na een tijdje verschijnen symbolen die ik als Latijnse schrifttekens herken. “The environment”, ontcijfer ik.

Ondertussen probeert een jongedame die zich naast me in het marteltuig heeft gewrongen, (in het neːdərlɑnds) een gesprek met me aan te knopen. Wanneer ik haar uitleg waar ik mee bezig ben, vraagt ze me op te schrijven dat ze een goeie student is. Ze geeft me een van die met zwarte inscriptie ontsierde schijfjes boom die alom als relikwieën circuleren in dit koninginnerijk, en vraagt me het te lezen — een kans om extra informatie te vergaren voor mijn onderzoek, die ik uiteraard (letterlijk) met beide handen (maar slechts met een half oog) aanneem.

Freek wrijft ondertussen een voorwerp over de linkse groene plaat om de kalk over de hele oppervlakte te verspreiden. Wanneer hij daarmee klaar is, keert hij zich naar de verzamelde gemeenschap en verstart een ogenblik voor hij, op een nauwelijks overtuigende beveltoon, stamelt: “aɪ wəd laɪk tʊ stɑɹt”. Zijn commando is nog niet uitgesproken of het geroezemoes begint langzaamaan te verstommen. Kennelijk is hij een figuur met autoriteit. Mijn tijdsdoosje (dat enkele eenheden voor is op de andere) geeft “11:08” aan. De frequentie waarmee nieuwe gelovigen toekomen is ondertussen sterk teruggelopen, en Freek sluit de deuropening af met een houten plank.

Vanaf nu krijgt het hele gebeuren, afgezien van een kleine opstand halverwege, iets monotoons. Misschien dienen de marteltuigen wel om de toeschouwers wakker te houden — iets waar ze kennelijk niet geheel in slagen. Het zij gezegd dat ik, ware het het niet dat uw en mijn aandachtsspanne beperkt zijn, uren zou kunnen doorgaan met een gedetailleerde beschrijving van alles wat ik kon registreren; maar aangezien ik denk dat de belangrijkste punten reeds duidelijk naar voren gekomen zijn, zou ik willen afsluiten met een korte analyse van Freeks discours — want vanaf dit moment is hij het die, in een wonderlijk samenspel met de geestesverschijning op de muur, de show steelt.

En een getalenteerd sjamaan, een meester van het ritueel, is hij zeker. Hij staat dan ook bekend als een goede “docent”. Begeleid door occasioneel onderdrukt gekuch en nu en dan een gefluisterde opmerking van zijn aanhangers, voert hij een gecompliceerd ritueel uit, met een uitgekiende choreografie — in feite een studieonderwerp op zich — die niettemin ruimte laat voor de nodige improvisatie.

Toch is het vooral zijn fijnzinnige retoriek — allemaal in het iŋliʃ — die de deelnemers imponeert. Om de schrik erin te krijgen, begint hij met een verwijzing naar een soort dag des oordeels die ekzem wordt genoemd. Wat volgt is één langgerekte donderpreek waarin hij wijst op de eindigheid van onze natuurlijke hulpbronnen en, inspelend op het schuldgevoel van de toehoorders, oproept tot matigheid wat consumptie betreft, maar ook, in tegenstelling tot katholieke priesters, in het maken van nakomelingen. Om de gevoelsmatige afstand tussen hemzelf en de gelovigen te verkleinen, bekent hij dat hij op dat laatste punt gezondigd heeft: zijn gezin telt meer dan twee kinderen, en draagt dus bij aan de overbevolking. Ook laat hij ruimte voor vragen en twijfels, die hij vervolgens probeert weg te nemen.

Na de bijeenkomst zit ik met de vraag hoe het nu verder moet met mijn onderzoek. Ik heb het gevoel heel wat te weten te zijn gekomen — en hoop dat de lezer daar een deel van heeft opgepikt —, maar mis tegelijk een stuk theoretische basis. Misschien bestaat er wel eerder werk dat me houvast kan bieden. Dat zal dan ook mijn volgende stap zijn: ik ga op zoek naar literatuur. Wordt vervolgd.

Maarten Deprez is student Sociale en Culturele Antropologie aan de Vrije Universiteit. Dit artikel is een vervolg op zijn beschrijving van Amsterdam.

I have slowly been making myself known among the tenants of the Asylum Seekers’ Center in Noord Holland: it’s a well known tourist city and among my research subjects it is known as one of the best centers to be placed in the Netherlands. Why? Well, it is close to Amsterdam for a start. Although it doesn’t always feel that close to me, as I continue to live in my apartment in Amstelveen, taking the two-hour journey with public transport a few days each week, and I’ve had to get used to beginning my days at 6am.

It is one of the disadvantages of not living among my research population, but perhaps it authenticates my position among the staff at the center as most of them live in different cities as well. Many may question the authenticity of this type of field research: I am not living in the field exactly. But I am an Australian, living at the other side of the globe, and the climate (snow and temperatures below zero) has definitely distinguished my experience from that of living in a place of comfort and familiarity… For starters, it has been an adventure riding a bike through snow and ice!

Katie Rabar is studying for a Master’s degree in Social and Cultural Anthropology at VU University Amsterdam.

Earlier posts in this series:

Greetings from Moscow (Laura van Deventer)

Een ecologisch bolwerk in Bolivia (Mandy Ronda)

In Rwanda worden in augustus van dit jaar presidentsverkiezingen gehouden. In veel Afrikaanse landen is het tijdens verkiezingstijd vaak spannend: zullen de verkiezingen transparant, vrij en rustig verlopen of niet, of kan het leiden tot onrust of zelfs tot (meer) geweld? Ik ging er tot voor kort van uit dat in Rwanda geen van beide situaties van toepassing zou zijn en dat de verkiezingen noch transparant en vrij, noch gewelddadig zouden verlopen, maar wel rustig. Rustig omdat het huidige autoritaire en repressieve regime van president Kagame de bevolking volledig onder controle heeft; door jarenlange manipulatie en intimidatie zullen ze massaal op Kagame stemmen. Dat deden ze namelijk ook in 2003, toen Kagame won met 95,1 procent. Ook dit jaar zal hij weer met een overweldigende meerderheid winnen, maar het is dit keer niet zeker of de aanloop naar de verkiezingen en de verkiezingen zelf rustig gaan verlopen. Sinds half januari is er namelijk een Rwandese dame, Victoire Ingabire, die zich ook kandidaat wil stellen voor het presidentschap.

Zij was in Nederland toen in Rwanda in april 1994 de genocide uitbrak waarbij naar schatting 800.000 mensen om het leven kwamen. De genocide was gericht tegen de Tutsi, een minderheidsgroep in Rwanda, en geïnitieerd door een regering van extremistische Hutu. Na de genocide nam het Rwandan Patriotic Front (RPF) de macht over. Deze partij was eerder een rebellengroepering en wordt gedomineerd door Tutsi die voor de genocide in ballingschap leefden. Zij vielen na het begin van de genocide vanuit het buurland Oeganda Rwanda binnen om de genocide te stoppen en drie maanden later de macht over te nemen.

Ingabire is een Hutu en zij leidt de United Democratic Forces (UDF). Half januari ging ze na zestien jaar terug naar Rwanda om zich voor de verkiezingen te laten registreren. Al na haar eerste toespraak ging het mis. Deze hield ze bij een groot genocidemonument in de hoofdstad Kigali, waar meer dan 250.000 genocideslachtoffers zijn begraven. Ze bekritiseerde hierbij de verzoeningspolitiek van de huidige regering en vroeg behalve voor de (Tutsi) genocideslachtoffers ook aandacht voor de Hutu die tijdens en na de genocide zijn vermoord. In feite was dit een verwijt naar het huidige regime dat voor deze moorden verantwoordelijk is. Sinds het RPF aan de macht is, is het niet mogelijk om openlijk over etniciteit te spreken en al helemaal niet om de misdaden van het RPF aan de kaak te stellen. Bovendien is er sinds 2008 een vaag omschreven wet tegen genocide ideologie die zware straffen kan opleggen. Volgens Human Rights Watch heeft deze wet ertoe geleid dat de politieke oppositie, die al minimaal is, uit angst geen uitspraken durft te doen. Zoals te verwachten schoot Ingabire’s uitspraak de regering in het verkeerde keelgat. De pers, die in Rwanda niet onafhankelijk is en vaak gelieerd is aan de regering, was ook boos en sprak van genocide ontkenning en noemde Ingabire een ‘divisionist’(iemand die verdeeldheid zaait).

Andere incidenten volgden begin februari. Ingabire en haar assistent Joseph Ntawangundi gingen naar een overheidsgebouw om papieren voor hun registratie op te halen en werden daar belaagd door een woedende menigte. Ingabire kon ongedeerd ontkomen, maar haar assistent Joseph Ntawangundi werd in elkaar geslagen. Een paar dagen later werd hij officieel beschuldigd van genocide misdrijven; Ntawangundi zou hiervoor in 2007 bij verstek zijn veroordeeld. Volgens het UDF is dit echter niet mogelijk omdat Ntawangundi tijdens de genocide in het buitenland verbleef. Hij zit in de gevangenis en heeft twee weken om zijn onschuld te bewijzen. Ook Ingabire’s moeder zou bij verstek veroordeeld zijn voor genocide. Ingabire zelf is ondertussen publiekelijk gewaarschuwd door president Kagame en premier Makuza dat ze respect moet tonen voor de Rwandezen, bij wie ze angst zou zaaien, en voor de Rwandese wet. Voor haar dreigt dus ook gevangenisstraf.

Omdat de media niet onafhankelijk is, is het moeilijk om na te gaan wat er waar is van de verschillende beschuldigingen. Maar dat de regering het hard speelt is duidelijk. Human Rights Watch spreekt dan ook van een hetze in een verklaring waarin de mensenrechtenorganisatie de Rwandese regering oproept om de verschillende kandidaten en politieke partijen zonder angst hun registratie en campagne te laten uitvoeren. Behalve Ingabire en haar UDF zijn er namelijk nog andere partijen en politici die tegengewerkt worden.

Rwanda is een land waar veel onder de oppervlakte blijft. Angst, wantrouwen en spanningen blijven verborgen in dit zwaar getraumatiseerde land. In dit benauwde sociale en politieke klimaat durft de bevolking geen enkele kritiek te uiten en blijft veel van de manipulatie en intimidatie van de Rwandese regering onzichtbaar. Vast staat dat Kagame de verkiezingen zal winnen, daar twijfelt geen Rwandees aan. Het feit dat nu zo openlijk de aanval wordt ingezet op Victoire Ingabire en haar partij is dan ook verontrustend. Is Kagame en zijn RPF niet zeker van de overwinning? Wil het RPF een duidelijk signaal afgeven aan de bevolking dat tegenspraak niet wordt geduld? De beweegredenen zijn moeilijk te achterhalen, maar de recente acties voorspellen niet veel goeds.

Margot Leegwater is promovendus aan de afdeling Sociale en Culturele Antropologie van de VU en het Afrika-Studiecentrum in Leiden. Zij doet onderzoek naar landproblemen in Rwanda.