image-by-Katrina-Tuliao-via-Flickr-Creative-Commons

Door Daan Beekers In deze tijd van crisis wordt het nieuws gedomineerd door die schijnbaar onvoorspelbare, onstuimige en buitengewoon eigenzinnige entiteit: ‘de markt’. Nieuwspresentatoren en analisten buitelen over elkaar heen met vragen als ‘Wat doet de markt?’ ‘Hoe reageert de markt?’ en ‘Wat vindt de markt daarvan?‘ Inderdaad, het lijkt erop dat die nukkige markt een eigen wil heeft die wij alleen maar lijdzaam kunnen ondergaan. Eigenlijk is dit een heel vreemde gedachte. Maar voor antropologen niet geheel onbekend. Want lijkt die voorstelling van een zelf handelende markt niet erg veel op het animistisch geloof, dat lang gezien werd als de ‘oervorm’ van alle religie?

Animisme is het toekennen van leven en agency (een capaciteit tot zelfstandig handelen) aan niet-menselijke verschijnselen als stenen, maskers, rituele voorwerpen of andere objecten, planten of dieren. Het duidt op het geloof dat ook schijnbaar levenloze objecten en niet-menselijke organismen een ziel bezitten (anima is Latijn voor ‘ziel’ of ‘geest’). Sir Edward B. Tylor, één van de grondleggers van de moderne antropologie, zag het animisme als de vroegste vorm van religie. Volgens hem was het kenmerkend voor de ‘primitieve cultuur’ die wij in het Westen achter ons hadden gelaten, maar die nog te vinden was in zogenaamde ‘niet-westerse’ samenlevingen.

Latere antropologen hebben Tylors theorie bekritiseerd vanwege de daarin besloten aanname van een eenduidige evolutie van ‘primitieve’ naar ‘moderne’ cultuur. Bovendien, zo stelt Tim Ingold in zijn mooie artikel ‘Rethinking the animate, re-animating thought’, hebben onze antropologische voorvaders de samenlevingen die ze bestudeerden vaak niet goed begrepen. Volgens Ingold waren hun theorieën over animisme in feite het product van een eigen, westerse, fascinatie over een mogelijk ‘animating principle, that may be lodged in the interior of physical objects, causing them to go forth and multiply’. De echte animisten, stelt hij dan ook, zijn de westerlingen die erover dromen leven op Mars te vinden.

Toch hebben Tylors ideeën het westerse denken over ‘primitieve’ cultuur verregaand beïnvloed. Het geloof dat levenloze dingen zelf kunnen handelen en daarmee macht over mensen kunnen uitoefenen, wordt nog vaak gezien als kenmerkend voor ‘niet-westerse’ samenlevingen in bijvoorbeeld Afrika en Zuid-Amerika. De westerse samenleving zou daarentegen gekenmerkt worden door rationaliteit en wetenschappelijk denken. Animisme gold dus lang, en doet dat misschien nog steeds, als een denkwijze die de ‘primitieve’ van de ‘beschaafde’ wereld onderscheidt.

Des te opmerkelijker is het dat één van de grondslagen van die moderne, ‘beschaafde’ wereld, de vrije markt, gekenmerkt wordt door voorstellingen die, inderdaad, heel goed in de definitie van animisme lijken te passen. En eigenlijk gaat dit marktdenken nog verder dan het geloof in de bezieling van bijvoorbeeld stenen. De markt is immers niet zo concreet als een steen, maar een uitermate abstract concept dat verwijst naar een heel systeem van economische transacties. Het is aan zo’n vage entiteit dat wij een verregaande capaciteit tot handelen toekennen. Bovendien lijkt die mysterieuze markt een grote macht over ons uit te oefenen. We zijn allemaal afhankelijk van de nukken en grillen van dat onstuimige systeem, dat verworden is tot een soort levend wezen in ons denken.

Tim Ingold heeft dus gelijk: ook, misschien wel juist, in het moderne denken spelen animistische voorstellingen een rol. Sterker nog, zulke voorstellingen kleuren niet alleen onze fantasieën over buitenaards leven, maar ook ons denken over die – juist heel aardse – markt, een bij uitstek ‘moderne’ dimensie van onze cultuur. In sommige opzichten zijn we helemaal niet zo veel rationeler dan de zogenaamde ‘primitieve’ volken die Tylor bestudeerde. Mensen hebben meer met elkaar gemeen dan ze vaak zelf denken.

Daan Beekers is promovendus aan de Afdeling Sociale en Culturele Antropologie van de VU. Hij doet onderzoek naar de geloofsbeleving van jonge moslims en christenen in Nederland. Op dit moment is hij als onderzoeker te gast bij het Zentrum Moderner Orient in Berlijn. Zie ook zijn eerdere berichten op Standplaats Wereld. 

 Zie ook Tijo Salverda’s bankiers en de kredietcrisiscultuur en de berichten over de financiële crisis op dit weblog.

In de zomer van 2010 heb ik mijn scriptie ingeleverd als afronding van mijn Master Culturele Antropologie. Toen begon het, het zwarte gat. Dag in, dag uit was ik bezig geweest met die scriptie en had ik mezelf maar weinig rust gegeven. Ik vond het schrijven geweldig, alle herinneringen aan mijn afstudeeronderzoek in Suriname heb ik hierdoor telkens weer opnieuw beleefd. Maar nu was ik klaar. Suriname klaar, scriptie klaar, studeren klaar. Wat nu?

Ik kreeg de mogelijkheid om tijdelijk in een huis in Amsterdam te wonen en heb hiervan gebruik gemaakt. De eerste stap naar volwassenheid, een huis, check. De volgende stap was werk, wat vrij essentieel is als je stap één, een huis, hebt gezet.

Ik werkte al in een kroeg in Amsterdam en ging ernaast in de thuiszorg werken. Ik zette mijn CV op meerdere websites en na nog geen maand werd ik benaderd door een bemiddelingsbureau. Ik werd aangenomen als Office manager maar in een compleet andere sector, de staalindustrie. Maar werk is werk en voor het eerst in mijn leven had ik een volledig volwassen salaris. Kortom stap twee, baan, check.

Tja, en dan??? Het was een hele omschakeling om van een intens onderzoek, een scriptie schrijven, flexibele werktijden en afstuderen, direct door te schuiven naar het full time werken en de sleur van het dagelijkse leven. De winter kwam er aan en ook al had ik het allemaal onder controle, ik miste iets. Normaal gesproken zou ik de winter ontvluchten voor minstens 3 maanden. Voorheen zei ik mijn baan op en ging reizen van al het geld wat ik gespaard had en in het laatste jaar was ik op buitenlands leeronderzoek geweest. Maar dit jaar was dat geen mogelijkheid, ik had net een baan en nog niet genoeg geld gespaard om lang weg te gaan. Dan maar in Nederland blijven. Maar ik wilde iets nuttigs doen, iets betekenen en met mijn studie bezig zijn. Maar hoe?

Precies op dat moment werd ik benaderd door een stichting waar ik ooit mee naar Ghana ben geweest, Voluntary Childaid. Deze stichting zendt vrijwilligers uit naar Ghana en tegenwoordig ook naar Guatemala. Ze biedt verschillende projecten, van lesgeven en naschoolse opvang tot werkzaamheden in een ziekenhuis of weeshuis. De stichting was op zoek naar een bestuurslid en dit was precies de uitdaging die ik zocht. Ik heb gereageerd en ik werd uitgekozen samen met nog een andere vrouw. De organisatie bleek op een laag pitje te draaien en de activiteiten waren nihil. Mijn uitdaging was dan ook om deze stichting nieuw leven in te blazen. Het oude bestuur stopte er al snel mee en de stichting werd aan mijn collega en mij overgedragen.

Mijn eigen stichting, wat wilde ik nog meer! Maar het was/is een lastige taak om een stichting in deze tijd weer op de been te krijgen. Dit koste veel tijd en aandacht en we hebben er nog een bestuurslid bijgenomen. We zijn nu 6 maanden verder en het gaat erg goed! Er komen weer nieuwe aanmeldingen van vrijwilligers en ons stageprogramma is ontwikkeld zodat ook stagiaires bij onze stichting terecht kunnen. De stichting krijgt weer de structuur en aandacht die zij verdient en ik ben er met veel plezier mee bezig. Het kost veel tijd, moeite en geld maar het is het allemaal zeker waard!

Het verloren gevoel, oftewel het zwarte gat, heeft hierdoor gelukkig niet lang geduurd. Het is even zoeken en ploeteren, vergelijkbaar met leren fietsen, maar ik heb mijn draai gevonden. Ondanks dat ik niet betaald werkzaam ben als antropologe behoud ik door deze stichting mijn connectie met mijn vakgebied en doe ik een hoop ervaring op voor de toekomst. Beter vrijwillig aan het werk dan de connectie met je vakgebied compleet verliezen! Ik raad het iedereen aan, als je de passie hebt, ga ervoor!

Linda Kroeze studeerde Culturele Antropologie aan de VU. Zij studeerde af in 2010 op een onderzoek in Suriname naar de identiteitsvorming van Ndyuka Marrons in Paramaribo.

Eerstejaars antropologie studenten aan de VU deden onderzoek voor het bachelorproject en rapporteren over hun bevindingen.

 Door Elizabeth Marteijn en Milah van Strijp In het stadsdeel Slotervaart staat een islamitische basisschool. Met leerlingen van groep vijf hebben wij, een groep van acht antropologie studenten, de tentoonstelling ‘Passie voor Perfectie’ over islamitische kunst bezocht in de Nieuwe Kerk te Amsterdam. De bedoeling was om een klein onderzoek te doen voor ons eerste jaar onderzoekspracticum naar ‘Kinderen, kunst en islam’, ‘een onderzoek naar de betekenis die kinderen geven aan islamitische kunst’. Er is nog weinig bekend over wat islamitische kinderen van kunst vinden. Dit maakte dit onderzoek voor ons uitdagend en interessant.

Om kinderen te onderzoeken heb je andere onderzoekstechnieken nodig dan voor onderzoek naar volwassenen. Interviewen van kinderen gaat bijvoorbeeld niet zo makkelijk. Daarom hebben wij gebruik gemaakt van tekeningen. Die tekeningen hebben we niet gebruikt om ze inhoudelijk te analyseren, maar om de kinderen aan het praten te krijgen over kunst en de tentoonstelling. Deze gesprekken hebben we zoveel mogelijk opgeschreven en later naast elkaar gelegd om te analyseren.

Op deze wijze onderzochten wij verschillende vragen, namelijk het belang van antropologisch onderzoek naar kinderen, de methoden en technieken die hierbij gebruikt worden, het belang van kunst, het verband tussen religie en kunst en de ontwikkeling van islamitische kunst. Naast veel interessante gesprekken met de kinderen, heeft ons onderzoek ook enkele opvallende en noemenswaardige onderzoeksresultaten opgeleverd. Voor wij deze bevindingen presenteren geven wij enkele voorbeelden van uitspraken die de kinderen deden over de islamitische kunst tentoonstelling:

 “De tentoonstelling was mooi, leuk, kostbaar, ook een beetje raar omdat de spullen die er stonden anders zijn dan we hier hebben.”  

“Die mensen van de tentoonstelling moet opletten; ze moeten ze niet laten stelen.”

“Mooie kunsten zijn dat, vooral de dolken en de zwaarden.”

“Nee, de schalen waren mooier.”

“Het boek van de Qur’an was  het mooist.”

Ten eerste viel ons op dat de kinderen islamitische kunst op verschillende wijzen benaderen; we kunnen islamitische kinderen en hun kijken naar islamitische kunst dus niet over één kam scheren. Moslims zijn geen uniforme groep; moslim kinderen evenmin. Ook werd duidelijk dat de kinderen een breed wereldbeeld hebben, zowel met betrekking tot hun geloof als daarbuiten. De kinderen hadden een idee bij wat we kunnen noemen de immanente en de transcendente wereld. Islamitische kunst omvat namelijk zowel religieuze als seculiere kunst. Op sommige kinderen maakte de religieuze kunst veel indruk en riep deze kunst ontzag en herkenning op. Andere kinderen vonden het spannender om naar de meer seculiere zaken in de Nieuwe Kerk te kijken, zoals dolken, vazen, gouden kistjes, oorbellen, kettingen en schilderijen, maar ook naar het kerkgebouw, de grafzerken, het praalgraf van Michiel de Ruyter en de kerkbanken.

 Wat als een paal boven water stond, was dat de kinderen door de herkenning van de islamitische kunst en hun kennis over hun geloof zich als ware cultuurmakers hebben getoond en zo als waardevolle informanten konden optreden. Ze dachten na over wat haram (verboden) is en wat niet en probeerden te achterhalen of dat wel of niet van toepassing was. Ze gingen met elkaar in discussie over wat kunst voor hen betekent en wat ze mooi vinden. Het onderzoek liet zien dat kinderen actoren zijn in het maken van cultuur, dat ze kunst mooi vinden en kennis hebben van veel kanten van de islam.

http://www.flickr.com/photos/billmcintyre

Freek Colombijn is als antropologie docent aan de VU gevolgd door Kahliya Ronde die er een verslag van schreef voor Kennislink.nl. Zij deelt haar observaties uit de collegezaal waar Freek de studenten met antropologie en magie betoverde waarna hij ook nog bevlogen uiteenzette waar het in onderwijs aan de universiteit nu eigenlijk over gaat: kritisch nadenken.

Door Kahliya Ronde De universiteit: niet alleen een plek voor baanbrekend onderzoek, maar ook een ware opleidingsfabriek. Wie zijn de kneders en vormers van de nieuwe generatie academici? Waar hangen studenten aan de lippen van hun docent, en waar vallen ze in slaap? Kennislink neemt de proef op de som en gaat terug naar de collegebanken. Deze keer bij Freek Colombijn, antropoloog aan de VU. “Als een student de universiteit een school noemt, corrigeer ik hem. Universitair onderwijs is bijzonder.”

Freek Colombijn houdt van de antropologie. Onmiskenbaar. Zijn college gaat over de sociale psychologie als – zoals dat zo mooi heet – verklaringsmodel voor menselijk gedrag. Maar eigenlijk spreekt hij tijdens de anderhalf uur dat het college duurt vooral over de verschillen tussen sociale psychologie en culturele antropologie. Colombijns voorkeur is duidelijk.

Colombijn heeft aardige woorden over voor zijn broeders uit de psychologie, daar ligt het niet aan. Hij spreekt met verve over de waarde van het experiment en de sociaal-psychologische zoektocht naar menselijke drijfveren en universele eigenschappen. Maar het aanstekelijke enthousiasme dat sneller doet praten en groter doet gebaren, is gereserveerd voor de antropologie. Voor het veldwerk, voor het inzicht dat culturen veranderen, voor het besef dat identiteiten flexibel zijn.

Het is het laatste college voor de zomerstop en dus gedoemd tot rommeligheid; zo’n vijftig eerstejaars antropologiestudenten hebben tentamens, werkstukken en de zomer in hun hoofd. Als Colombijn halverwege het college vraagt wie de bijbehorende teksten heeft gelezen, omdat hij een paar tentamenvragen wil testen, blijft het stil. Eén meisje brengt heel voorzichtig haar hand omhoog. Colombijn laat zich er niet door uit het veld slaan. “Tsjonge, jonge”, zucht hij lachend, buigt zijn hoofd en loopt een klein mismoedig rondje. “Ik ga gewoon verder; er zijn altijd wel mensen die de literatuur toch stiekem gelezen hebben, maar dat niet durven zeggen. Pas wel op waar je je hand legt, voor je het weet krijg je een beurt. Je haar zit echt wel goed.”

Ondanks het laatste-schooldag-gevoel weet Colombijn de studenten prima bij de les te houden; hij vertelt uit de losse pols, zonder powerpoint of lessenaar, en blijft de studenten met vragen bestoken. Soms krijgt hij, heel toepasselijk voor een antropologiedocent, magische hulp. Zoals aan het begin van het college, als hij driemaal in zijn handen klapt om de aandacht te vragen. Alsof niet Colombijn maar Dumbledore voor de klas staat, gaat tegelijkertijd de luxaflex van de collegezaal omhoog. De studenten worden stil.

Aan het einde van het college komt er geen magie maar acteerwerk aan te pas, als Colombijn vertelt over het beruchte experiment van sociaal psycholoog Stanley Milgram. In een spannend opgebouwd exposé vertelt Colombijn over hoe eenvoudig mensen zich laten overhalen om wrede dingen te doen (Milgrim liet zijn proefpersonen denken dat ze een ander mens elektrische schokken toedienden). “Hoeveel proefpersonen weigeren bij 15 Volt, denken jullie? De helft, denk je?” Dan draait hij zich om en schrijft het aantal met een krijtje op het bord. “Nul. En bij 70 Volt? En 450?”

Colombijn speelt niet alleen de rustige wetenschapper-in-witte-jas met overtuiging (“Please continue, please continue”) maar komt ook weg met een imitatie van de steeds wanhopiger klinkende geëlektrocuteerde (“No, stop it, let me out of here, ooh, that hurts”). Tijdens zijn verhaal groeit het onbegrip en de verontwaardiging in de collegezaal. Het besef dat er maar zo weinig deelnemers met het experiment stoppen en de mens zich moeiteloos tot kampbeul kan ontpoppen, doet de tentamens en vakanties naar de achtergrond verdwijnen.

Het hele artikel is te lezen op kennislink.nl

Kahliya Ronde (1980) is redacteur maatschappij van Kennislink. Zij studeerde algemene cultuurwetenschappen en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam.

Antropologiestudente Silvia van der Wal koos Brazilië als plek waar ze haar scriptie wil schrijven. Dit is de laatste van een serie van drie mijmeringen over de omstandigheden waarin die keuze haar bracht. 

Het is een soort sport geworden om de wereld te verkennen zonder direct herkend te worden als toerist. Het is ook de enige sport waarvan ik durf te zeggen dat ik er in uitblink. Op Schiphol sta ik al in de starblokken, vanaf daar verander ik tot een wereldburger die overal thuis zou kunnen zijn. Bij iedere stap kom ik dan ook in de buurt van een nieuw thuis. In het begin zijn die stappen heel dwalend; mijn ogen en voeten zoeken zo ongemerkt mogelijk de fijnste plekjes. In steden over de hele wereld vragen mensen mij de weg. Vaak moet ik dan bekennen dat ik zelf ook verdwaald ben, maar zo zal ik er nooit uitzien. In het openbaar gebruik maken van een kaart is natuurlijk uit den boze in mijn tak van sport. De ontdekkingen dienen geleid te zijn door advies van locals, liefst natuurlijk in hun taal. Belangrijker nog is echter een speciaal instinct voor het kiezen van de locals – handen en voeten brengen je ook ver. Zo wist ik al op vele plaatsten mijn toerist-zijn te vermommen.

Nu zit ik in een bergstadje in Brazilië, een paar uur reizen van de plaats waar mijn moeder geboren is – mijn moederland dus. En wat faal ik hopeloos. Nee, ik zal mijzelf niet te kort doen: er is niemand die mij voor toerist heeft aangezien. Maar een vreemde ben ik wel. Ik kan nog geen pak koffie kopen zonder dat ik direct met mijn vreemdheid word geconfronteerd. “Jij bent niet van hier hè?”, is het meest voorkomende antwoord op willekeurig welke vraag. Dus ook in een geval als: “goede morgen, mag ik een koffie en een broodje?”

Zelfs de muskieten hebben mij als vreemd vlees herkend. Wat is hier anders? Het stadje is wel erg klein; ons kent ons. Mijn huid is ook nog te wit. Bovendien heb ik hun accent, maar dan nét niet.

Wat mij het meest verbaast is dat ik het eigenlijk helemaal niet erg vind om als vreemde in de stad te zijn. Het geeft mij ook de ruimte om werkelijk alles te vragen. Als men er toch vanuit gaat dat ik niet weet hoe het  hier werkt gaat het onschuldig kijken bij het stellen van vragen ook veel makkelijker. Anderzijds nemen zij ook de ruimte om de vreemde schaamteloos alles te vragen. Zo ben ik – op de supermarkt na – nog geen enkele winkel uitgelopen zonder een ondervraging te hebben ondergaan over wie ik ben en wat ik kom doen (andere klanten wachten wel even). Ze heten mij allemaal welkom in hun stad, en zo voel ik me ook; een welkome vreemde.

Silvia van der Wal

Door Silvia van der Wal Tijdens het lezen van een inleidend boek over sociale wetenschappen, in mijn eerste studie jaar, was er een gedachte die mij niet los liet: wanneer een wetenschapper niet ook zelf sociaal is kan zijn geest hem gek maken met theorieën over het sociale leven. In het boek werd voorafgaand aan de theorieën, verteld over de levens van de mensen die essentieel denkwerk hadden verricht in de bouw aan de sociale wetenschappen. Eén ding hadden ze allemaal gemeen, geen van allen had enigszins het evenwicht weten te vinden tussen een sociaal bestaan en onderzoek daarnaar.  Allerlei gekke verhalen waren het; met de ene wetenschapper nog neurotischer dan de ander.Pas tijdens mijn eerste antropologievakken begon ik het idee te krijgen dat sommige wetenschappers het toch wel vrij goed voor elkaar hadden op een werkelijk interactief vlak. Hoewel het misschien ook niet al te best begon, met onze antropoloog Malinowski, die een prachtige klassieker wist te produceren over de groep mensen op wie hij zo dicht had geleefd. Later uit zijn dagboeken kwamen echter vooral verdrongen haat en seksuele frustratie naar voren. Maar hij bracht de volgende generaties antropologen tenminste fysiek dichterbij de mensen: veldwerk werd de norm. In de loop van de tijd werd het ook steeds belangrijker te reflecteren over de rol die je als onderzoeker speelde in het veld. Waardoor het ondertussen eigenlijk niet meer als antropologisch verantwoord wordt beschouwd om daar niet over na te denken. Een antropoloog kan het zich vandaag de dag dus simpelweg niet meer veroorloven contactgestoord te zijn. Waar het andere wetenschappers zou sieren in de naam der wetenschap vrij uitsluitend relaties met boeken te onderhouden, is de reputatie van de antropoloog in hetzelfde geval in groot gevaar.

 Zo is het tijdens mijn opleiding al een integraal onderdeel van mijn studie geworden om op een redelijke manier de mensen leren benaderen over wie je meer wil weten. Wellicht door die indoctrinatie, maar de nadruk die komt op mij zeker niet over als onredelijk. Nu ben ik dan voor het eerst echt in het veld als antropologe. Althans, tot nu toe voelde ik mij er prettiger bij op onderzoekslocaties te zeggen dat het “voor een projectje voor school was”. Het was ook niet erg moeilijk om bijvoorbeeld onder de “ras Jordanezen” in hun stamkroegen een plekje te veroveren onder het mom van ons schoolwerk. Terwijl ik nu aan de andere kant van de wereld ben en vanuit mijn zelfgemaakte theoretische kader beter inzicht probeer te krijgen over een sociaal fenomeen binnen een zelf uitgezochte groep. Nu stel ik mijzelf dus voor als iemand die hier veldwerk aan het doen is. Ondertussen lees ik meer dan ooit tevoren. De gedachten over hoe theorieën de geest van werkelijk sociaal leven af kunnen leiden kwamen bij mij terug na mij twee dagen lang in een slechte Portugese vertaling van Bourdieu verdiept te hebben. Na een gekke droom met velden die allerlei verschillende dimensies hadden, waar Bourdieu over schrijft, werd ik heel verward wakker. In plaats van Distinção weer op te pakken, besloot ik nog wat van mijn informanten op te gaan zoeken en hen eens te gaan vragen over hoe zij zichzelf in het sociale veld plaatsten. Na een flinke portie sociaal contact en een paar biertjes zag ik alles weer helder voor mij. Maar goed, ik verwacht dan weer niet dat daar noemenswaardige bijdragen aan de wetenschappen uit voort zullen komen.

 Silvia van de Wal is een antropologiestudente die als standplaats voor het schrijven van haar scriptie Brazilië koos. Dit is de tweede van een serie van drie reflecties op de consequenties van die keuze. Lees ook haar andere stukken.

Boeklancering  

Over het boek (dat vervolgens overal – onder meer in de VU-boekhandel– te koop zal zijn), het volgende:

“To make way for a strategic U.S. military base, the Chagossians were evicted from Diego Garcia and other islands of the Chagos archipelago in the Indian Ocean in the 1970s. The U.K. made the islands available to the U.S. and the population was secretly evicted to Mauritius and the Seychelles, about 2000 kilometres away, where many have experienced poverty and difficult life situations. They are not allowed to go back home, only some short trips have been organised since 2006. Recently, the rich marine environment and coral reefs of the Chagos archipelago inspired the U.K. government to transform the status of the Chagos region into the world’s largest Marine Protected Area. But what about the Chagossians, who are locked in a political and legal battle for the right to return to the islands and recognition as a people to live in diaspora? After several law suits against the British government, the Chagossians have vested their hope on the European Court of Human Rights which will rule shortly.”

Het boek zal aangeboden worden aan Bernadette Dugasse, die onlangs het privilege had haar thuisland te bezoeken.  Het programma van de middag ziet er als volgt uit: om 14.00 uur het welkomstwoord van Sandra Evers. Om 14.10 een lezing door Wilbert van der Zeijden (van IKV Pax Christi, zie hieronder), getiteld “The centrality of Diego Garcia in U.S. military infrastructures”. Vervolgens om 14.40 een exerpt van een radiodocumentaire gemaakt door Saar Slegers (journalist).

Om 15.00 volgt dan een interview door Marry Kooy met Atman Ramchalaon, een  Mauritiaan die zich inzet voor de Chagossians, waarna er tijd is voor vragen. Om 15.15 is er dan de echte boeklancering: het boek wordt aangeboden aan Bernadette Dugasse, waarna een high tea reception.

De abstract van de lezing van  Wilbert van der Zeijden (IKV Pax Christi, politicoloog gespecialiseerd in de ontwikkeling van internationale militaire infrastructuur, atoom-ontwapening en de reacties van civil societies daarop) is:

“The U.S. maintains a global network of military outposts, counting more than 800 facilities and spanning most of the globe. Diego Garcia has always been – and still is – a crucial pawn in that military infrastructure. It is the primary launching point for reconnaissance missions and bombing missions for an area covering most of the Indian Ocean waters, the Horn of Africa, the Middle East, Central Asia and South Asia. Additionally, Diego Garcia is a main hub for maritime maneuvers, intelligence operations and for some matters the U.S. hopes to keep concealed from the public view – such as the extraordinary rendition practices of a few years back.  Foreign military facilities impact local populations. From Puerto Rico to Greenland, from Italy to Okinawa and from Guam to Chagos, people are standing up against the negative effects. This lecture will discuss such fates with a particular focus on the Chagossians who were forced to give up their homeland for the U.S. military base on Diego Garcia.”

Door Maaike Matelski

Aan de vraag of Sorry Day een nationale vrije dag moet worden gaat een breder debat schuil over hoe om te gaan met het recente verleden waarin aboriginals, de oorspronkelijke bewoners van Australië, werden beschouwd als onderontwikkeld, tweederangs burgers, of überhaupt geen onderdeel van Australië. De zogenaamde terra nullius-claim van de Europese ‘ontdekkers’ van Australië hield in dat het land als leeg, ofwel als ongeclaimd werd beschouwd. Historicus Henry Reynolds beschijft hoe vervolgens de aboriginals, die het land al vele eeuwen bewoonden, behandeld werden als een lastige bijkomstigheid die met alle mogelijke middelen bestreden moest worden. Het aantal aboriginal slachtoffers tijdens de ‘ontdekking’ van Australië is nauwelijks na te gaan, maar moet volgens Reynolds’ schatting op zijn minst enkele duizenden tellen. Erkenning voor deze slachtoffers is naar zijn mening niet zozeer een kwestie van politieke correctheid, als wel van het rechtzetten van een historische incorrectheid, aangezien zij in de Australische geschiedenisboeken tot voor kort grotendeels afwezig waren.

Australiërs weten zich maar moeilijk houding te geven ten opzichte van dit recente verleden. De ‘white Australia policy’, waarbij openlijk gestreefd werd naar een blank Australië, werd pas in 1973 afgeschaft. Het herplaatsen van aboriginal kinderen kwam eveneens tot in de jaren zeventig voor. Ondertussen wordt in Australië een langdurige discussie gevoerd over de manier waarop de geschiedenis in schoolboeken beschreven wordt, waaronder de vraag of de ontdekking van Australië als ‘bezetting’ mag worden aangeduid. Waar een minderheid van de bevolking nog steeds geen plaats ziet voor aboriginals in de Australische maatschappij, kampt de meerderheid met een vaag collectief schuldgevoel, twijfel over de vraag of en hoe de aboriginal slachtoffers uit het verleden herdacht moeten worden, en ambivalentie ten opzichte van de huidige aboriginals, van wie velen momenteel in een sociaal slechte positie verkeren.

Naar aanleiding van beschuldigingen van alcoholisme en kindermisbruik, werd in 2007 in de Northern Territory een grootschalige campagne opgezet waarbij de aboriginal gemeenschap als geheel als ‘onverantwoordelijk’ werd weggezet. De regering nam controle over het land wat hen eerder was toegewezen, voerde vergaande restricties in op drank en pornografie, en schortte de wet ter bestrijding van rassendiscriminatie op. Tot ongenoegen van de aboriginals zelf werden de ernstige beschuldigingen van kindermisbruik niet nader onderzocht. In plaats daarvan zagen zij zich geconfronteerd met algemene, stigmatiserende restricties op grond van hun afkomst. Tot op de dag van vandaag strijden de woordvoerders van de aboriginal gemeenschappen voor gelijke behandeling, waarbij zij zich bereid tonen de sociale problematiek aan te pakken en te werken aan integratie en betere communicatie tussen de aboriginals en de rest van de Australische bevolking. Daarbij merken zij op dat, hoewel de sociale achterstand zeker ook een verantwoordelijkheid is van de gemeenschap zelf, zij lange tijd tewerk werden gesteld door Europese kolonisten die hen de toegang tot hun land ontzegden, en hen hiervoor nauwelijks, of hooguit in alcohol, uitbetaalden.

Wat is er vandaag de dag te zien van de aboriginal geschiedenis in Australië? Op veel belangrijke plaatsen staan nu borden waarop erkend wordt dat het gebouw zich bevindt op grondgebied van de oorspronkelijke bewoners van Australië. In de Australische musea is de aboriginal geschiedenis inmiddels uitgebreid te vinden. Maar in het publieke leven zijn de aboriginals maar beperkt zichtbaar. Tegenover het voormalige parlementsgebouw in de hoofdstad Canberra staat al sinds de jaren zeventig een tentencomplex, genaamd de aboriginal ambassade. Met dit vreedzaam protest willen de aboriginals aangeven dat ze zich nog steeds als gast behandeld voelen in hun eigen land. Met name maakt men zich druk over het het recht om de voor hen heilige grondgebieden op traditionele wijze te kunnen gebruiken. Omdat zij het land eeuwenlang in gebruik hadden zonder hun gebied officieel te claimen, is veel van het land hen door de Europeanen afhandig gemaakt, en krijgen zij slechts via langlopende rechtszaken weer toegang tot een klein gedeelte van hun oorspronkelijke land. Zowel in de rechtspositie, als in het tegengaan van de sociale achterstand van aboriginals is nog een lange weg te gaan.

Het beperkte animo voor de jaarlijkse Sorry Day staat symbool voor de lange en moeizame weg naar verzoening tussen de aboriginals en de rest van de Australische bevolking.

Maaike Matelski is AIO bij de SCA-afdeling.

]]> http://standplaatswereld.nl/2011/05/23/sorry-day-in-australie/feed/ 0 standplaatswereld SpWfotoMaaikeSorry Day http://standplaatswereld.nl/2011/05/22/een-avontuur-in-hokjes/ http://standplaatswereld.nl/2011/05/22/een-avontuur-in-hokjes/#comments Sun, 22 May 2011 20:23:02 +0000 standplaatswereld http://standplaatswereld.nl/?p=4883 Verder lezen →]]> Door Silvia van der Wal  Trots geeft ik direct toe dat mijn leven vrij weinig structuur heeft. De enige constanten die ik al enige tijd nastreef zijn een zekere onafhankelijkheid, ontwikkeling en vrijheid. Wacht, dit klinkt net wat te spannend. De invulling die ik daar de afgelopen drie jaar aan heb gegeven was antropologie studeren en ondertussen werken in de horeca om mijn levensonderhoud en de reizen die daarbij horen te kunnen bekostigen. Zo, want na drie jaar antropologie kan ik het mij niet veroorloven mijn leven zo onzorgvuldig te romantiseren natuurlijk.

Waar ik hiermee naartoe wil is hoe ik, dankzij die houding, plotseling in Brazilië belande zonder daar veel over nagedacht te hebben. Een paar maanden geleden was het idee ontstaan dat ik mijn thesis ook best ergens anders zou kunnen schrijven, en waarom niet in Brazilië? Om eerlijk te zijn had ik meer weerstand verwacht bij het voorleggen van mijn plan, alsof ik de teleurstelling al had ingecalculeerd. Mijn verzoek was echter nog maar half geformuleerd, toen ik al toestemming en zegen ontving. Waarop ik direct alles begon te regelen, met alles bedoel ik hier voornamelijk het ticket, een paspoort en een afscheidsfeest. Pas toen ik mij hier eenmaal in mijn huisje had geïnstalleerd besefte ik werkelijk dat ik mijzelf – alleen – een compleet vreemd veld in had gestuurd en er nu voor de komende drie maanden dan ook alleen voor zou staan. Ik begon mij af te vragen waarom ik er nou eigenlijk voor gekozen had om mijn fijne leven in Amsterdam achter te laten voor een gek bergdorp. Was het verzet tegen het idee vast te zitten in een structuur?

In mijn nieuwe huis in de bergen denk ik veel na over hoe de jongeren in dit bergdorp zichzelf sterk beperken in de keuzes die zij maken in hun levens. Zelf heb ik mij daar in mijn pubertijd ook verschrikkelijk veel mee bezig gehouden. Altijd dacht ik aan hoe eindeloos mijn mogelijkheden in theorie waren, en hoe ik, met dat in mijn achterhoofd, hetgene waar ik dan voor koos niet wist te verantwoorden. Concreter bijvoorbeeld; als de wereld theoretisch aan mijn voeten ligt, waarom woon ik dan in dit gat en ben ik ‘medewerkster bediening’?

De jongeren in dit bergdorp lijken niet op die manier door de eindeloze mogelijkheden van het leven getergd te worden. Eerder nog lijken ze slechts de mogelijkheid te zien precies dat te doen wat hun ouders ook deden, namelijk als bedienden in het vakantiehuis van de toeristen te werken.

Vanaf mijn favoriete denkplekje in mijn huis heb ik uitzicht op een antieke scheepskist en steeds wanneer ik net terugkom uit een verzonken toestand, merk ik dat mijn ogen waren afgedwaald naar een stickertje van Felix de kat in de rechter onderhoek van de kist. Zo was het dat Felix mij terug bracht naar het eindeloze agency/structure debat; en als iemand daar een interessant perspectief naar voren weet te brengen is hij het wel (en dat in zijn tijd!). Het heeft mij altijd al gefascineerd hoe Felix uit zijn kader wist te ontsnappen door een simpel zwart gat voor zijn voeten te werpen; met dat simpele gebaar opende deze kat hele nieuwe dimensies voor zichzelf.

Tevreden bedacht ik mij dat mijn leven wat dat betreft wel gelijkenissen vertoonde met dat van Felix. Had ik niet een hele nieuwe dimensie voor mijzelf geopend puur door te bedenken waar ik heen wilde? Zomaar was ik aan mijn normale kaders ontsnapt om te figureren in een nieuw avontuur. De structuur als de kaders die de striptekenaar geeft, en de agency als de beweegruimte die de stripfiguren hebben, was dat een interessant perspectief? Het leek in eerste instantie wel redelijk; hoe vaak had ik mijzelf wel niet als een stripfiguur gezien; als iemand wiens verhaal getekend werd, terwijl ik al wandelend door de tekening kon denken over het bestaan. Dat kon op allerlei verschillende manieren uitpakken. Soms volgt een regenwolk mij tot in mijn huis, maar vaker kon ik de zon meenemen naar een volgend hokje. Er zijn ook de nodige momenten geweest waarop ik niet wist of ik naar het wezen op mijn rechter of mijn linker schouder moest luisteren. Over het algemeen is het een heerlijk bestaan wat ik dank aan al die luxes die product zijn van mijn bewustzijn over de maakbaarheid van mijn realiteit.

Is dan niet ieders realiteit even maakbaar? Zouden de jongeren hier in de bergen alleen nog niet weten dat ze een zwart gat voor hun voeten kunnen werpen? Niet alle stripfiguren zijn zich even bewust van hun opties misschien. Ligt het verschil in de vrijheid die de striptekenaar aan zijn creaties geeft? Of is het bewustzijn over de opties puur aan de stripfiguur zelf te toe te schrijven?

Dat is wat ik mij afvraag wanneer ik de jongeren zie kiezen voor een baantje nu, om merkkleding, smartphones en clublidmaatschappen mee te betalen, in plaats van een opleiding. Uiteindelijk zal die keuze er in de meeste gevallen toe leiden dat zij hun verdere leven als bedienden zullen werken met vrij weinig autonomie en nog minder nieuwe opties.

Maar voor deze mensen leiden nieuwe deuren en zwarte gaten misschien ook niet naar nieuwe avonturen. Ze zijn zich er juist heel bewust van dat ze aan de andere kant van het gat weer net zo goed met lege handen zouden staan, even laag– of ongeschoold zouden zijn en met hetzelfde tot discriminatie uitnodigende uiterlijk, of er nou wolken of zonnen boven in hun hokjes hangen. Ze weten maar al te goed dat het niet zo simpel is; niet reduceerbaar tot avonturen in zwart wit.

Silvia van de Wal is een antropologiestudente die als standplaats voor het schrijven van haar scriptie Brazilië koos. Dit is de eerste van een serie van drie reflecties op de consequenties van die keuze.

]]> http://standplaatswereld.nl/2011/05/22/een-avontuur-in-hokjes/feed/ 2 standplaatswereld spwsilviafoto1abernessia http://standplaatswereld.nl/2011/05/13/het-indiaanse-ja-woord/ http://standplaatswereld.nl/2011/05/13/het-indiaanse-ja-woord/#comments Fri, 13 May 2011 13:44:19 +0000 standplaatswereld http://standplaatswereld.nl/?p=4862 Verder lezen →]]> Door Ton Salman  Op zaterdag 7 mei 2011 huwden 355 echtparen van indiaanse afkomst tegelijkertijd, in het coliseo cerrado, in het centrum van La Paz, Bolivia. Het was een kleurrijke en vrolijke bijeenkomst, opgeluisterd met muziek, een maaltijd, cocablaadjes-kauwen, oogverblindende indiaanse gewaden, rituelen door indiaanse yatiris en amautas, religieuze autoriteiten in de Andes, een theaterstuk en als klap op de vuurpijl de aanwezigheid van ’s lands president Evo Morales, als padrino van alle jonggehuwden. De huwenden waren afkomstig van 11 verschillende etnische groepen uit Bolivia.

            Het was niet zomaar een ingeving om dat trouwen nu eens massaal te doen. Het was een statement. In het Bolivia van de eerste inheemse president van het land, Evo Morales, heeft de indiaanse erfenis een nieuw prestige verworven. Niet alleen wordt het indiaanse denken ingezet tegen het voormalige kapitalistische economische model van groei en accumulatie (en wordt in plaats daarvan een ‘economie van het genoeg’ en respect voor pachamama bepleit), ook op het culturele en religieuze vlak emancipeerden de indiaanse ‘gewoontes en gebruiken’. Deze huwelijksplechtigheid was niets meer of minder dan een ‘publieke verklaring’ dat vanaf nu ook etnische huwelijksrituelen zouden worden erkend en geëerd. De viceminister van dekolonisatie, Félix Cárdenas, merkte op dat de nieuwe Boliviaanse staat weliswaar niet-religieus was (laico), maar voluit het recht erkende van hen wier religie “die van de pachamama, van het respect voor de natuur” was, en dat deze ceremonie de ‘plurinationaliteit’ van Bolivia onderstreepte. Overduidelijk een uithaaltje naar de katholieke kerk die nog steeds het ‘echte huwelijk’ in het land wenst te monopoliseren. Hij fulmineerde tegen de vroegere koloniale en patriarchale staat “waarin de man en het huwelijk de vrouw discrimineerden” en pleitte voor andere vormen van echtelijke eenheid gebaseerd op ‘complementariteit’. Het was een acto de descolonización. Laten we deze claims eens wat nader bekijken.

            Een paar feiten: vrijwel alle echtparen waren, de dag daarvoor, ‘voor de wet’ getrouwd. Blijkbaar was het niet de bedoeling het Boliviaanse burgerlijk recht te negeren of bekritiseren. Geweld jegens vrouwen komt, ook op het Bolivianse platteland, veel voor, fraaie trouwrituelen en –woorden ten spijt. Ook is het geen indiaanse traditie groepsgewijs te trouwen en traditioneel gebeurt dat bovendien in het dorp, niet in de hoofdstad. De rituelen, zoals het kauwen van cocablaadjes, het blazen op hoorns, het branden van offerandetableaus, het omhangen van amuletten en het branden van geurige kruiden, zijn deels reinvented. Vele echtparen woonden –al dan niet gehuwd – al jaren samen, en sommigen hadden kinderen en kleinkinderen. Een schoonheidssalon deed ambulant het haar van de bruiden, en maakte hen die dat wilden, mooi op – gratis. Pikant feit: eigenlijk hoort de padrino van zo’n gebeurtenis zelf gehuwd te zijn. Maar Evo Morales is verstokte vrijgezel, zij het met twee kinderen. Grimmig feit: Maria Galindo, een nationaal bekende en een beetje excentrieke feministe, deed ter plekke een aantal interviews, en werd onmiddellijk door zes potige politiemannen, met geweld, buiten de deur gezet.

            Allemaal nep dus? Theater? Vals? Het zijn vermoedelijk de verkeerde termen en onjuiste uitgangspunten om te evalueren wat hier gebeurde (en naar verluid in de toekomst opnieuw staat te gebeuren). Aan de orde is niet of het wel echt oud is, en of de ceremonies getrouwe replica’s van ‘vroeger’ waren. We moeten de dingen juist in de context van de zeer actuele, tegenwoordige, ‘moderne’tijd zien; daaraan ontlenen ze hun betekenis en belang. Inderdaad is de geschiedenis van Bolivia er één van epistemological violence, van de onderdrukking, ridiculisering, achterlijk-verklaring van alles wat de indígenas belichaamden. En inderdaad is de reactie daarop, nu de rollen omgedraaid lijken (hoewel precies die uitdrukking zéér controversieel is in het huidige Bolivia), er één van geforceerde revitalisering, van overtrokken authenticiteit en van polemische en uitdagende taal. En misschien wel van politieke uitglijders. Maar moet onze reflectie op ‘authenticiteit’ gaan over hoe oorspronkelijk en ongerept de identiteit, het ritueel, het opgetuigde protocol, de klederdracht is? Moet het niet eerder gaan over de processen, de handelingen van mensen om zich, individueel en collectief, te positioneren in een arena waarin etniciteit, macht, prestige, ‘epistemologische hegemonie’ en (zelf-)vertrouwen onontwarbaar met elkaar verknoopt zijn? Is het herbetekenen van de dingen in die zin niet authentieker dan het vaststellen of een ritueel wel écht van vóór Columbus stamt? Bovendien: wie gáát erover hoe je de mooiste dag van je leven moet vormgeven?

Ton Salman is universitair hoofddocent bij de afdeling Sociale en Culturele Antropologie (VU).  Hij houdt zich onder andere bezig met sociale bewegingen en burgerschap. Zijn regionale specialisatie is Latijns Amerika. Op Standplaats Wereld schreef  hij onder meer over burgerrechten en gemeenschapsrechten, over de impact van de financiële crisis (in het Engels) in Bolivia, over misdaad en het verband met het bovennatuurlijke, over hoofddoekjes in Bolivia, en over de claxon.