Op 9 februari lanceerden de antropologie studenten die aan de Antwerpen-Banjul Challenge hebben meegedaan hun lang verwachte film: Challenge: een samenspel tussen avontuur en goede doelen. Op StandplaatsWereld hebben we de voorbereidingen en de verslagen van hun spannende reis kunnen volgen. Marieke Kolkman heeft voor het blad Ad Valvas een verslag gemaakt van de druk bezochte bijeenkomst. Maar we zijn nog lang niet af van deze actieve studenten, want ze zijn nu bezig met een boek over hun ervaringen. Wordt vervolgd.

Eerder beschreven we hoe deze vijf studenten zich op hun bijzondere reis voorbereidden, berichtten we over hun belevenissen onderweg, en maakten we ruimte voor hun eerste bespiegelingen bij aankomst, wanneer ze, met een reusachtige hoeveelheid gegevens en indrukken, aan het begin stonden van een moeizaam maar leerrijk verwerkingsproces. De documentaire vormt, samen met een nog uit te brengen boek, de bekroning van ruim een half jaar intensief werken en ervaren.

Buiten de vertoning van de documentaire zal er een ontvangst plaatsvinden, een interview met de leden van Antropo-WAT?! en uiteraard een borrel waar nog tijd is voor vragen.

Praktisch:

tijdstip: dinsdag 9 februari, 19u tot 21u.

plaats: hoofdgebouw Vrije Universiteit Amsterdam, zaal KC-07.

reserveren via info@antropo-wat.nl

Door Pieter van de Glind

Ik heb veel durf [angst] overwonnen… Want ik ben… Ik ben soms bang geweest ook. Met de steun van de groep, want zonder de groep, was ik als een vogel voor de kat. En ja… Ik vind wel… Ik heb enorm prachtige mensen leren kennen. Ja… Dat vind ik echt de moeite.

―Een avonturier.

In oktober ben ik samen met vier mede‑antropologiestudenten en drie fotografen/filmmakers aan een enorm avontuur begonnen, een avontuur waarbij wij ons, met een groep van 36 voertuigen, een lange weg gebaand hebben door Europa en Afrika. We hadden drie dagen nodig om Sotogrande (vlakbij Gibraltar) te bereiken, en vanaf de vierde dag was het een aaneenschakeling van indrukken die gepaard gingen met een reizigersbestaan.

Lange dagen reden we door, van camping naar camping, en in één lange waas zagen we het Marokkaanse rif‑gebergte, de hoge Atlas, de zandduinen van de Marokkaanse woestijn, de lage Atlas, de Sahara en tot slot de groene waterrijke gebieden van West‑Afrika passeren. Daar aangekomen waren onze paspoorten veel Marokkaanse, Mauritaanse, Senegalese en Gambiaanse stempels rijker. Onderweg waren er twee auto’s gecrasht, reden we door een mijnenveld en overnachtten we in de Sahara, tot we we uiteindelijk warm werden onthaald door het Gambiaanse volk, de regering en de pers. Genoeg ingrediënten dus voor een interessant verhaal, maar waarom nou juist iets voor antropologen?

Eerder schreven we op standplaatswereld.nl al over de voorbereiding en over onze ervaringen tijdens het avontuur. Op de weblog van AntropoWat?! vind je nog veel meer berichten.

Gelukkig konden wij rekenen op een helpende hand van zowel Marjo de Theije als Birgit Meyer. Als stagebegeleiders hebben zij ons op tijd richting de belangrijke prioriteiten weten te leiden, bijvoorbeeld het onderzoek zelf. Zo hebben wij niet alleen literatuur over de landen waar we doorkwamen bestudeerd, maar hebben we ons ook allemaal op een bepaald onderwerp gefocust. Namelijk: identiteit, groepsvorming, pelgrimage, filantropie, ontwikkelingshulp, toerisme, technologie en visuele etnografie. Dit zijn tevens de onderwerpen waar we ons onderweg mee bezig hebben gehouden. Van deze onderwerpen, bleek de visuele etnografie zowel in de voorbereiding als tijdens de ABC het meeste tijd nodig te hebben. Visuele etnografie is trouwens meer een manier van onderzoek doen dan een theoretisch onderwerp. Het maken van een antropologische film kent vele obstakels. Los van het puur leren filmen is er ook nog de rol van de camera, die niet alleen extra tijd kost ,maar die ook een andere reactie bij mensen losmaakt.

Vooraf hadden we de reis al als ‘enorm zwaar’ ingeschat, en zelfs dat bleek onderschatting. Lange dagen op de weg, waarbij het deelnemen alleen al van ’s morgens vroeg tot ’s avonds een uur of tien duurde. Één van onze drie auto’s heeft zelfs nachten door moeten rijden om weer terug op schema te komen. Dit omdat de groep die zij volgden extreme pech had. Hierbij kwam ook nog het overzetten van het beeldmateriaal en het opladen van de accu’s van de camera’s. Als er dan ’s avonds nog een biertje gedronken werd door deelnemers, zaten wij nog aantekeningen uit te schrijven en gebeurtenissen van de dag uit te wisselen om aan het begin van de nacht uitgeput in slaap te vallen.

Voor zover het kon hebben we op alle mogelijke momenten camera‑interviews gehouden. Het was dus zwaar, maar we kunnen tevreden zijn met de vele aantekeningen, een berg camera‑interviews en gesprekjes van zowel voor als tijdens de ABC, veel beeldmateriaal van alle belangrijke gebeurtenissen onderweg en de blogs van andere deelnemers als onderzoeksdata. Ook sociaal gezien hebben we het als onderzoekers niet slecht gedaan: we lagen goed in de groep en eigenlijk wilde iedereen wel meewerken als we om een interview vroegen. Daarnaast hebben we ook vriendschapsbanden aangeknoopt met andere deelnemers.

De reis was kort maar intens, waardoor er wel een band opgebouwd kan worden met de onderzoeksgroep. Het alsmaar groeiende aantal Spin-Offs van de grote Parijs-Dakar rally maakt dat de ABC deel is van een nieuw globaal fenomeen. Daarnaast is ook het karakter van de reis interessant: er wordt niet gereden om wie de snelste is, maar juist om een zo goed mogelijke auto af te leveren in Gambia, en voor het goede doel. Antropologisch onderzoek is misschien wel de enige manier om achter de ABC‑cultuur te komen.

Vele vragen komen aan bod: Waarom offeren mensen hun vakantie op en rijden ze mee? Welke rol speelt het goede doel en welke rol speelt het avontuur? Is de reis te vergelijken met een seculiere pelgrimstocht? Wat gebeurd er met een groep mensen die elkaar niet kennen maar wel een dergelijke reis gezamenlijk ondergaan. En tot slot: wat doet zo’n reis met ons als jonge, weinig ervaren studenten? Hoe kijken we terug op dit onderzoek? Wat hebben we ervan geleerd? Het is tenslotte een stage in een stageperiode waar wij nu nog midden in zitten. Ook tijdens de verwerking leren wij van alles en merken wij des te meer hoe geschikt de ABC is voor antropologisch onderzoek.

Als antropoloog in opleiding vind ik de stage nu al een succes. Net als de avonturier uit het citaat heb ook ik veel angsten moeten overwonnen. Ook ik ben bang geweest, maar ik was nooit alleen. Ik ben geholpen door vrienden die ik al had toen ik begon, en door vrienden van onderweg. Zonder groep was ook ik als een vogel voor de kat. Ik heb enorm prachtige mensen leren kennen, zij gaven me vleugels, en ja… Dat vind ik echt de moeite.

“Insight always comes from the inside” (Bate 1997).

Gedurende november, december en januari houden we ons nog bezig met de verwerking van de data en het beeldmateriaal. Uiteindelijk willen we dan begin februari een film, een boek en een première klaar hebben om het onderzoek naar buiten te brengen. Tot die tijd zijn we nog volop bezig met onze nieuwe challenge, we houden je op de hoogte! Kijk ook eens op onze website!

Pieter van de Glind maakt deel uit van het AntropoWat?!-team dat in het kader van een stage voor de antropologieopleiding van de VU deelnam aan de Antwerpen–Banjul Challenge.

Hoe zou het met de groep antropologiestudenten zijn die op 3 oktober is vertrokken om mee te doen aan de alternatieve rally van Antwerpen naar Banjul? We hebben hier eerder over geschreven. De eerste berichten zijn inmiddels binnen.  Fred Jonker schrijft:  Het is maandagavond 5 oktober en ik zit op mijn hotelkamer in Sotogrande in Zuid Spanje. Het is nu tegen 01.00 uur ‘s nachts nog behoorlijk warm, de krekels tsjirpen er vrolijk op los en een zweetdruppel stroomt langzaam via mijn neus over mijn gezicht naar beneden en ik zou willen dat ik nog even lekker in het heerlijke water van de Middellandse Zee kon duiken, zoals ik vanmiddag gedaan heb. Een herfst was nog nooit zo intens lekker nat. We zijn twee dagen onderweg en hebben zo’n 2300 km versleten. Tijd om even terug te blikken.

De start van de Antwerpen-Banjul Challenge (ABC) afgelopen zaterdag kende twee officiële vertrekpunten: 10.00 uur vanuit Tilburg en 12.00 uur vanuit Antwerpen. In beide gevallen waren veel vrienden en familie gekomen om alle challengers veel succes te wensen en uit te zwaaien. De sfeer was vooral erg vrolijk en opgewekt. Daarmee kan ik het vertrek vanuit Tilburg voor nu typeren als koud – qua temperatuur uiteraard – en die vanuit Antwerpen als chaotisch – qua mensen. Hier vertrokken we onder politiebegeleiding in colonne, althans iedereen behalve twee van onze auto’s. Doordat Bert en Jørgen hun uiterste best deden om van het gehele vertrek mooie shots te maken konden we niet meer op tijd aansluiten en moesten we op de snelweg even wat extra gas bijgeven. We merkten al snel dat de hele colonne na vertrek van de ‘wegkapitein’ – zoals mooi op achterop het fluorescerende oranje hesje van de motormuis die de colonne begeleidde stond – de gehele rij auto’s langzaam uit elkaar viel. Vanaf dat moment was het ieder voor zich en elk team trok zo zijn eigen plan.

Op 10 oktober schreef Caroline de Neree: In NL kwam na de start een kleine anticlimax van kilometervreten en al een beetje pech. Heel hard meezingen in de auto was heerlijk. Door de antennes lijken de jeeps op speelgoedautootjes tussen de herfstkleuren. Op de pont hebben we leuke interviews gedaan, en eenmaal aangekomen naar een garage voor nieuwe radiotoren voor het Mari Safari Team. Die konden we niet vinden, maar vlak over de Marokkaanse grens wel. Terwijl we bij een kleine taverne tegenover de garage ons tegoed deden aan verse muntthee, couscous, en koffie liepen we een behoorlijke achterstand op. Die nacht hebben we geprobeerd een beetje in de buurt van de rest te komen. We zijn voorbij Fes op een camping gaan staan, anderhalf uur geslapen en weer door gegaan. De auto van Mari Safari liep vast, bij een Marokkaans boerengat liepen we onze vers ingehaalde achterstand weer op en zaten we in de schaduw te wachten.. en wachten.. en bellen.. en wachten… Door naar een iets groter boerengat, hebben we in een prachtige auberge geslapen met zowaar een douche, boven een restaurant waar we heerlijke tagines naar binnen werkte. Maar de sfeer was er niet helemaal. Steeds duidelijker werd dat Mari’s auto een langzame, pijnlijke dood was gestorven. Lees verder op het weblog van Antropo-WAT?!

Vijf derdejaars antropologiestudenten aan de VU zijn bezig met een heel bijzonder stageproject. Ze richtten, onder de naam Antropo‑WAT?!, een eigen stichting op,  die zich tot doel stelt een breder draagvlak voor antropologische inzichten te creëren. Als eerste wapenfeit van de stichting, en als inhoud van de stage, zullen deze studenten deelnemen aan de Antwerpen–Banjul challenge, een alternatieve, low-budget versie van de Parijs–Dakar rally, met een component ontwikkelingshulp. Ze vertrekken vandaag. Hieronder reproduceren we hoe ze op hun weblog terugkeken op de voorbereidingen en vooruitkeken naar de gigantische uitdaging.

Het is bijna zover. Op zaterdag 3 oktober staan we met 86 andere deelnemers, verdeeld over 36 teams met 32 auto’s, 3 motoren en 1 stadsbus, aan de start van een geweldig avontuur: de Antwerpen–Banjul Challenge (ABC).

Aankomende zaterdag is tevens het moment waarop er 19 maanden zullen zijn verstreken sinds het moment dat we de uitdaging aangegaan zijn. In deze maanden is er veel gebeurd… heel veel gebeurd!

Zo hebben we onze stichting Antropo WAT?! opgericht, goedkeuring gekregen van de VU om van de ABC een stage te maken, sponsoren weten te vinden, en auto’s gekocht, gerepareerd, bestickerd, afgeschreven, vervangen, weer gerepareerd en omgebouwd. We hebben bergen literatuur gelezen, ons onderzoek opgezet en operationeel gemaakt, vele interviews afgenomen, zowel in Nederland als in België, en zijn mede hierdoor nu al tot vele interessante en spannende inzichten gekomen (die we voorlopig lekker niet verklappen).

Zaterdag begint dan het avontuur waar we zo lang naartoe gewerkt hebben. We zouden zeggen dat de challenge dan begint, ware het niet dat herhaaldelijk uitvallende auto’s en sponsorwerving in tijden van economische crisis al genoeg hindernissen hebben opgeleverd. Dat alles vertaalde zich in een dosis stress, op te vangen door het thuisfront, en in de noodzaak voor de vriendengroep Antropo WAT?! om zich een behoorlijk professionele houding aan te meten, zonder evenwel de vriendschappelijkheid uit het oog te verliezen. Maar het avontuur begint niet voor ons alleen, natuurlijk; ook de andere teams hebben al veel bloed, zweet en tranen verloren.

Op dit moment kunnen we ons echter moeilijk voorstellen wat ons allemaal te wachten staat. Af en toe dwaalt er weleens een wazig visioen door mijn hoofd: een droombeeld van een groep auto’s midden in de Sahara, alleen in de brandende zon; een glimlachende Afrikaanse man die een challenger te hulp staat bij een autoreparatie; een groep jonge studenten, filmend, schrijvend en tevreden.

Soms worden dergelijke visioenen gevolgd door beangstigende vragen: “Komt het goed?”, “Wat als de filmbandjes afgepakt worden?, “Wat als de auto’s het in Spanje al begeven?”; waarna een geruststellende “Het komt wel goed” de boel weer sust. “Echt? Komt het echt goed?” Natuurlijk. Want wat begon als een droom, een grappig idee om over te dromen en te brainstormen onder het genot van een biertje (of twee, of… ), is nu KEIHARDE realiteit; realiteit die met de dag een stukje tastbaarder wordt, en daarmee ook steeds een beetje spannender.

Tijdens de reis hebben we, naast de rit zelf, nog een tweede challenge te volbrengen, namelijk het uitvoeren van ons onderzoek. We zijn challengers tot de figuurlijke tweede macht, want op het moment dat er eindelijk — na een lange dag rijden, zwoegen, op adem komen en weer doorgaan — een biertje gedronken kan worden, moeten er ook filmbandjes worden overgezet, notities uitgewerkt, de regie doorgesproken en ga zo maar door.

Er is veel te doen en we hebben er alle vertrouwen in dat het goed komt. Hoewel we de lat voor onszelf onbewust telkens een stukje hoger hebben gelegd, zijn we er van overtuigd dat wij met z’n achten (met of zonder drie auto’s) de eindstreep zullen halen. Bij terugkeer in Nederland ligt er een berg zonnige en zanderige field notes en filmbandjes klaar om uitgewerkt te worden tot het eerste onderzoek en de eerste etnografische documentaire van stichting Antropo WAT?!.

Maar laten we niet te veel op de zaken vooruit lopen. De hele tocht staat nog op ons te wachten, en zaterdag beginnen we eraan.

Samen met de gehele Nederlandse lichting, vertrekken we om 10.00 uur vanuit Tilburg. Van daaruit rijden we naar Antwerpen om onze Belgische mede challengers op te pikken en officieel met alle deelnemers aan de ABC van start te gaan. Op onze weblog — die we elke maandag‑ en vrijdagavond proberen bij te werken — laten we jullie weten hoe het ons afgaat. Ook op het SMS board van de ABC zal het één en ander te lezen zijn. Je kan alvast de route bezichtigen die wij zullen volgen.

Jullie horen, zien en voelen nog van ons!

Door Jørgen & Fred van Antropo‑WAT?!; video door Fedor, ook van Antropo‑WAT?!.