post election violence by Actionpixs(maruko)

By Naomi van Stapele

Wanaich looked at me with an intense look in his eyes:

“They just took that man… and cut him with a panga [machete in Kiswahili]. Then they come to me and ask for my ID. It was like a checkpoint. They put kuni [firewood in Kiswahili] and stones on the road. There was no way you could pass them, and they want to know if you are PNU so they look at your ID. I was scared but I saw a guy I was in school with, you know at depot field. So this guy come to me and say I am from Mtaa [ghetto neighbourhood in Sheng] and that I can pass… What if that guy had not been there? Eeeeh, I don’t want to think about that.”

He was out of breath and his eyes were bloodshot. The pungent smell of his sweat told me his fear. He was reliving the moment and I was at loss for words. In the past few days I had finally been able to locate and meet some of my friends who had been locked in the slum since the violence erupted. I, myself, had been confined to my house and had spent my days frantically phoning friends while I was glued to the TV against the backdrop of loud gunshots and an otherwise omnipresent and deafening silence. The usual sounds of the slum, loud music, the bus‑operators repeatedly stating their destinations and the crowd of people walking back and forth, were muted by the war. Now my friends gave me a horrifying glimpse of what had happened to them and their loved ones only a few 100 meters from my front door.

Wanaich narrowly escaped death. The young men at the checkpoint would have interpreted Wanaich’s name on his identity card, Samuel Wainaina, as an indicator of his Kikuyu identity and therefore supporter of the Party of National Unity (PNU). These young men supported Raila Odinga who was the Luo presidential candidate of the Orange Democratic Movement (ODM) and the main opponent of Mwai Kibaki, the Kikuyu presidential candidate of PNU. The dominant discourse on citizenship in Kenya had constructed the political divide that gained importance in the days following the General Elections, held on 27 December 2007, as ethnic, pitting so‑called Luo against so‑called Kikuyu. The tensions broke out into open violence in several impoverished rural and urban localities as soon as President Kibaki was inaugurated during a hurried swearing‑in ceremony on 30 December 2007. In the Rift Valley and Coast Provinces, other ethnic groups such as the Kalenjin and the Kissi were also involved in the violence, but that did not alter the dominant perception in Kenya that this was about ‘Luo’ and ‘Kikuyu.’

In the slum Mathare Valley the political divide was played out between two ethnic‑based gangs; the Mungiki, a gang with a strong Kikuyu profile, and the Taliban, a gang with a strong Luo profile and no relation, other than the name, to the Taliban in Afghanistan. In the days that followed the inaugural ceremony of President Kibaki the Taliban took control of the slum venting its anger by ousting, killing and raping Kikuyu residents and burn their properties while the Mungiki retaliated with much the same. I was perplexed by the, alleged, sudden rise in ethnic affiliations. I knew many young men who were both half Kikuyu and half Luo. Over the years, I had conducted research with them as members of both Mungiki and Taliban gangs and I had learned to understand their membership strategically as it shifted primarily according to changing economic contexts. I had a hard time grasping the growing significance of ethnic identity in a locality where most men I knew identified with the neighbourhood they lived in and with the friends they grew up with.

Wanaich did not vote, nor did he perceive himself primarily as a Kikuyu young man. He was an orphan who had little ties with family outside Nairobi and he called the slum Mathare Valley his ancestral home or ocha in Sheng. He was not the only one in the Mathare slum who primarily identified with the locality in which he was born rather than with an ethnic label. The majority of the young men I met and worked with identified with many different ethnic labels. They spoke the local Sheng as their first and, more often than not, only language and had little affinity with the vernaculars, the culture and the rural regions generally associated with their ethnic backgrounds. The question therefore rises why the men at the checkpoint positioned themselves as Luo during the post‑election violence and why they brutally targeted neighbours they considered Kikuyu? Why do young men from the Nairobi slums let themselves be mobilised in political violence that is whipped up by the political elite? This is one of the core questions in my PhD research, a project that focuses on the emergence of ethnic‑based gangs and the mobilisation of such gangs in political violence in Kenya since independence from the perspective of the young men involved.

Naomi van Stapele is a PhD candidate at the Amsterdam School for Social science Research (UvA).

Foto: Lidewyde Berckmoes

Bujumbura Burundi – Iedere ochtend rond half 8 stromen de zandwegen in de noordelijke wijken van Bujumbura vol met honderden jongeren met kruiwagens vol scheppen, spitten en emmers. ‘Wij nemen de weg over,’ roept één jongen lachend. Kleine kinderen staan gefascineerd aan de kant van de weg te kijken naar het schouwspel. Als ze de enkele blanke vrijwilliger ertussen zien lopen gillen ze in koor: “mzungu bonbon, mzungu bonbon”. De kinderen zijn onvermoeibaar. Iedere ochtend vindt hetzelfde ritueel plaats.

In groepen van 18 gaan de jongeren naar verschillende lapjes grond om bakstenen van modder te maken. De grond behoort toe aan de meest kwetsbaren uit de wijken: weduwen of vluchtelingen die na jaren asiel in Tanzania, Kongo of Rwanda zijn teruggekeerd naar Burundi. Met de stenen kunnen zij een huis bouwen. Ondertussen leren de jongeren met elkaar samenwerken en samenleven. Dat is het doel van het project dat iedere zomer weer georganiseerd wordt door het jeugdcentrum Centre Jeunes Kamenge.

De burgeroorlog, die van 1993 tot 2005 duurde en veelal langs etnische scheidlijnen is uitgevochten, heeft de wijken zwaar getroffen. Vier jaar na de ondertekening van het vredesakkoord moet er nog steeds veel worden opgebouwd. Er is veel armoede en werkloosheid. De criminaliteit, gevoed door de grote hoeveelheid kleine wapens in omloop, zorgt verder voor een blijvend gevoel van onveiligheid. De oorlog is nog niet vergeten en relaties tussen verschillende groepen mensen blijven moeizaam.

Dat zou je niet zeggen als je de jongeren samen ziet. Er wordt gelachen, gediscussieerd over voetbal en liefde en vol ongeloof gekletst over de oude dame die na twaalf jaar asiel de nationale taal van Burundi niet meer kent – het Kirundi. Maar als je goed luistert, hoor je hoe wantrouwen en angst zich wortelt in de discussies en grapjes van alledag. ‘Haar moet je niet geloven hoor, de meisjes hier zijn niet te vertrouwen’, ‘Nee jij, jij liegt!’ – wordt heen en weer gegrapt. Het verbergen van de waarheid of een leugentje om bestwil wordt algemeen geaccepteerd, of beter gezegd, verwacht. In barre tijden moet je overleven.

Foto: Lidewyde Berckmoes

Na een paar dagen worden de prille vriendschappen al bezegeld met het uitwisselen van telefoonnummers en adressen. Zijn deze nieuwe vriendschappen bestand tegen de spanningen in de samenleving? Het is een vraag waar iedereen over speculeert.

Door Lidewyde Berckmoes, promovendus aan de Vrije Universiteit. Lidewyde doet onderzoek naar de rol van jeugd in de wederopbouw van postconflict Burundi. Ze zit nu in Bujumbura, de hoofdstad van Burundi, voor haar eerste veldwerkperiode.

(Luister ook naar haar bijdrage op 27 mei in het EO programma Dit is de dag van radio 1.)

Hoewel er in Nederlandse organisaties een ideaalbeeld bestaat van gelijke behandeling, is er tegelijkertijd sprake van een dagelijkse praktijk van ongelijke behandeling, zo blijkt uit mijn promotieonderzoek. Het ideaalbeeld van gelijke behandeling wordt in stand gehouden doordat alledaags racisme onzichtbaar wordt gemaakt door zowel autochtone als allochtone Nederlanders.
De kwaliteiten van allochtone Nederlanders worden door autochtone Nederlanders systematisch onvoldoende herkend. Bovendien blijven Nederlandse monoculturele waarden dominant in de multiculturele organisatie (en samenleving) en blijven vormen van alledaags racisme ongezien.  Aan de kant van de allochtone Nederlanders zien we dat zij met betrekking tot alledaags racisme confrontatie vermijdende interpretaties en taalgebruik hanteren waardoor zij de mythe van gelijke behandeling in stand houden.

Business not as usual
Een van de belangrijkste conclusies uit het onderzoek is dat de acceptatie van anders-zijn’ en van ‘verschillen’ een voorwaarde is om de gelijkwaardigheid van collega’s met verschillende achtergronden te realiseren.  Uit mijn onderzoek blijkt dat een organisatie (of een samenleving) die gelijkheid nastreeft ongewild en onbewust, ongelijkheid creëert.  Om een organisatie tot stand te brengen waarin ‘verschillen’ tot hun recht komen zal daarom alledaags racisme bespreekbaar moeten worden en ruimte worden gemaakt waarin verschillen in gedrag en werkstijlen als waardevol worden gezien. De interculturele context vereist een andere manier van werken en organiseren en vereist dat ‘verschil’ vorm en inhoud krijgt in de organisatie.

Lida M. van den Broek heeft organisatieantropologie gestudeerd aan de Vrije Universiteit en promoveert binnenkort op haar onderzoek “De ironie van gelijkheid, over etnische diversiteit op de werkvloer” aan de Universiteit van Tilburg. Van den Broek is tevens directeur en mede oprichter van Kantharos, bureau voor management van diversiteit.