Whenever I revealed the purpose of my coming  to Bolivia and my interest in social movements I would get the same reaction more or less: “you’ve come to the right place”. The social dynamics in Bolivia are up high and in your face although they do not lack their fair share of intricacy.

Bolivia is a landlocked country in South America, recently added to the continent’s “new left” front. This turn of events was the only road to take in order to achieve some kind of stability at the turn of the century after the hatred people amassed for foreign interests in their country, neoliberalism and a clientelist government, specifically that of Gonzalo Sánchez de Lozada. The desiderate of stability on the one hand however difficults the people’s ownership of the change on the other. Either way, Bolivia’s discontent led to nationwide protests, the ousting of Sánchez de Lozada and eventually to the rise of Evo Morales to power, an indigenous president elected in 2005 and representing not a conventional party but a front of social movements (MAS).

Although MAS declares itself ‘ socialist’, from the inside, things don’t seem to have turned very socialist and people have soon enough experienced disenchantment with the government’s new rhetoric and a new wave of unrest is now sweeping the country. Things don’t seem to change and politicians seem to have gone astray from their initial agenda and the promised process of change.

One of the first episodes of popular revolt took place in Potosí in the summer of 2010 when for 19 days the people of Potosí mobilized against the government’s failure to attend departmental needs.  The mobilizations reached historical dimensions, with 150,000 people marching at one point. Potosí is a crude example of the contradictions that push people to demand social justice as it is the richest department in resources and the poorest as far as the standard of living. Despite the fact that it is one of the most indigenous departments, the protests were not constructed along ethnic lines, but pointed more to a strong regionalism (“I am a member of MAS party but first I am potosino” said a member of the Council for indigenous communities of Potosí).  The department’s history of colonial exploitation, the “trauma of the leak of capital” and the example set by indigenous people of a nearby community struggling to win a case of a disputed interdepartmental boundary that would allow them to be a part of Potosí and not Oruro, were the main reasons given to explain the mobilizations. What also united the people was the incompetence of the new government. As a local priest, seen as a leader of opinion in the community, put it: “People of Potosí don’t accept to be ruled by somebody who is not more competent than themselves.” To this extent Thoreau would admire such an example of civic disobedience but the political projects and ambitious surfacing from this point forward would send him back to his grave.

Though several months have passed, people hold the memory of the protests very much alive and on the day I left, my last discussion with Celestino Condori, recognized as the leader of the movements and president of the Civic Committee, revealed that no later than April this year, new measures of protest will be initiated to make sure the government will attend their demands.

Research in Potosi was at times more similar to detective work than anthropology, as people, especially politicians would serve me “prefabricated” information and soon enough I realised my main informants are more likely to be their trustees, who were more willing to share information and to hope for more understanding by talking to me.  As the weeks passed I started moving from one social organization to another each with its own, well-rounded and rationalised version of the protest. I could have been persuaded by all but all were contradictory.  Bourdieu(2006) promoted the concept of engaged knowledge and applied it by talking to different organizations with common interest about each other and by trying to contribute to the thickening of their social and political capital. Research in Potosí has facilitated introducing the common aspects of the agendas of the different organizations into conversations. Many members of the different organizations seem to seek collaboration and unification of forces and most divisions seem to be the result of a smear campaign attributed to supporters of the government.

Throughout the social and civic organizations in Potosí a struggle for definition, ideological articulation as well as on formulating economical alternatives have stimulated many different individuals in an effort to tomar responsabilidad, assume responsibility.  Amidst its divisions and polyphony, Potosí is still searching for its common denominator, to be able to once again launch protest against its abandonment. And ethnicity seems to be the lesser issue in this endeavour.

Diana Iftodi is a master student Social and Cultural Anthropology. She recently did fieldwork in Bolivia, and is now working on het master thesis.

Door Anrike Visser

Verschillende vrouwenrechten organisaties verschenen in het openbaar om de huidige wind der verandering te grijpen voor gelijkheid in de samenleving. Van alle 32 ministerplekken in het nieuwe kabinet was er slechts plek voor één vrouw. De Military Counsel die aan de macht is tot de verkiezingen kent zelfs geen enkele vrouw. Daarnaast wordt 83% van de Egyptische en 98% van de buitenlandse vrouwen geconfronteerd met seksuele intimidatie. Niet gerekend over de duur van een leven of per jaar of maand, maar per dag. Als Egyptische vrouw word je dus 303 dagen van het jaar betast of beschimpt ongeacht of je een hoofddoek draagt of niet. En dit gewoon overdag in het openbaar. Buitenlandse vrouwen mogen bijna elke dag rekenen op publieke vernedering.

Seksuele intimidatie is een ongehoord sterk controlemechanisme. Het verdeelt de samenleving langs gender grenzen en tussen conservatief en liberaal. Het Egyptische regime dat heer en meester is in onderdrukking en angst tactieken, is zich heel goed bewust van de effectiviteit van dit middel. Mannen zijn fulltime bezig met het controleren van de bewegingen en gedrag van vrouw, dochters en familieleden. En vrouwen moeten dagelijks vechten voor elke stap die ze buiten de deur zetten. Als gevolg kan de samenleving niet als één man (of vrouw) optreden tegen de overige onderdrukking die iedereen treft. Een oprichtster van HarassMap, een van mijn onderzoeksorganisaties, vertelt me dat door de regering ingehuurde criminelen en onruststokers bewust harassment gebruiken om mensen van de straat te houden. En na twee maanden Egypte begrijp ik dit volledig. Elke dag heb ik inderdaad harassment gehoord en gevoeld. Dit omvat betasting door een 9-jarig jongetje tijdens een nauwe klim in The Great Pyramid en een schaamteloos voorstel in de Omar Makran moskee. Ja, je leest het goed: IN een moskee.

Gewapend met banners en posters gingen we daarom de straat op. Egyptische vrouwen waren opgetogen om voor het eerst in het openbaar te tonen dat ze dit gedrag niet langer pikken. Op dezelfde straten waar anders het lastigvallen gebeurt. Tijdens de revolutie waren er dagen met een sterk gevoel van gelijkheid en eenheid. De March of the Millions op 1 februari leek een grote familiebijeenkomst of weerzien van vrienden. Huidskleur, religie of gender bestonden niet in deze bubble midden in de stad. Ook op geweldadige dagen hadden mannen en vrouwen samen letterlijk gevochten voor vrijheid. Iedereen hoopte dat de Million Women March een voortzetting van en eerbetoog aan deze gebeurtenissen zou zijn.

Terug naar de Million Women March. Tot onze verbazing waren dat er meer mannen dan vrouwen op het plein waaronder veel jonge mannen van de armere lagen van de bevolking, religieuze mannen in traditionele kleding en zakenmannen in pak. Gelijk bij aankomst werden we bestookt met vragen en uitgelachen. Er ontstonden heftige discussies waarbij de boodschap was dat wij het recht niet hadden om de problemen aan de kaak te stellen en gelijkheid te eisen. Reacties waren onder andere:
‘Remove your sign. This does not happen in Egypt.’
‘This is not the time to say this kind of things. We should give the government time.’
‘If you don’t want to be harassed, stay at home.’
‘You are right: it’s not okay to harass women. Only Christian ones you should harass.’
‘You have no right to be here.’
‘What does your stamp [tattoo] stand for? Are you a spy?’

Deze intimiderende discussies werden onophoudelijk gevoerd. Na een uur hadden de mannen genoeg van het gepraat en begonnen ze te zingen: ‘Wij zijn Egypte, Egypte dat zijn wij’. Oftewel deze vrouwen zijn geen echte deelnemers van de samenleving en vertegenwoordigen een persoonlijke mening die niet gehoord hoeft te worden. Vervolgens werden de vrouwen letterlijk het plein afgeduwd en tegelijkertijd betast en uitgescholden. De dag eindigde met vrouwen die moesten rennen om zichzelf in veiligheid te brengen met mannen in de achtervolging. Dit was een typisch staaltje van controle en onderdrukking die kenmerkend is in dit land. Zowel de staat als de burgers controleren elkaar zo sterk dat er geen bewegingsvrijheid of ruimte voor expressie is.

Vanochtend drong deze vorm van intimidatie ineens door tot in ons eigen appartement. De bel ging en een meneer stond voor de deur die zei dat hij voor de telefoon kwam. Hij tilde de hoorn op, hoorde en kiestoon en toen kwamen de persoonlijke vragen. Wie ben je? Wat doe je? Bij welke instelling studeer je? Waar kom je vandaan? Wat is je nationaliteit? Hadden we dus een informant van de veiligheidsdienst binnengelaten.

Ook op Tahrir werden de duimschroeven aangedraaid in de laatste 24 uur. Enkele tientallen demonstranten waren na het aftreden van de president op het plein gebleven om te zorgen dat de rest van het corrupte regime ook zou vallen. Toen de dagen voorbij gingen zonder dat de beloofde veranderingen doorgevoerd werden, voegden zich meer mensen bij deze groep. Op 9 maart liet het leger ineens haar ware gezicht zien. Het leger was geliefd bij het volk en had tot dan toe juist geweld voorkomen tussen de politie en burgers en voor- en tegenstanders van Mubarak. Woensdag werd het plein gewelddadig schoongeveegd door ditzelfde leger. De vreedzame protestanten werden geslagen en verjaagd en alle tekenen van protest minutieus verwijderd. Zelfs de straatstenen worden vervangen.

Het machtige Freedom Square is weer een simpele rotonde. Tahrir is angstaanjagend normaal. Het lijkt alsof er nooit wat is gebeurd. Nieuws is schaars en onzekerheid, afwachting en angst heersen. Het lijkt er sterk op dat de machthebbers het warm beginnen te krijgen nu de mensen blijken te weten dat het verwijderen van één man niet de vrijheid inhoudt waar ze voor hebben gevochten. Het leger wordt ingezet om de hart van het regime te beschermen. Morgen is het weer vrijdag. Weekend. Zal deze dag na een Friday of Rage en Friday of Departure een gewone rustdag zijn? De echte revolutie begint nu pas.

Anrike Visser is student bij de Master Sociale en Culturele Antropologie aan de VU. Zij is op dit moment in Caïro voor veldwerkonderzoek ter voorbereiding van haar scriptie.

Door Anrike Visser (foto’s door Xavier Coleman)

Verbaasd lees ik terug hoe één van mijn eerste veldwerknotities, van een paar weken geleden, de acceptatie en leegte in de ogen van de taxichauffeur beschrijft die me van het vliegveld naar de stad brengt. Dat lijkt een ander land een eeuwigheid geleden. Door Police Day (25 januari) begonnen dingen langzaam te veranderen met als climax en epicentrum de Miljoenen Mars op Midan Tahrir (2 februari).

Na de gevechten van vrijdag 28 januari tussen demonstranten en politie die voor de bevolking het symbool zijn van corruptie, uitzinnig geweld en machteloosheid, nam de bevolking verantwoordelijkheid op zich. Zaterdag werd het verkeer geregeld door lokale bewoners, wat normaal gesproken een taak van de politie is. Onwennig en onhandig stonden vijf mannen op het drukste kruispunt van de wijk Zamalek het verkeer in banen te leiden. De volgende dag hadden ze het onder de knie en toonden ze een enthousiasme nog nooit eerder gezien in verkeersregelaars.

Een dag later keken buurtbewoners verbaasd naar vier jonge meiden die met stoffer en blik papier en flesjes van de straat in zakken deden. Egyptenaren houden banen in stand door afval achter zich op straat te gooien. In een land waar de werkloosheid enorm is (25% van de jeugd tussen 14 en 25) is het simpelweg gewetensloos om zelf je afval op te ruimen. Maar nu de mensen thuis bleven en winkels dicht waren, gingen mensen samen voor hun buurt zorgen. Dag en nacht. Nachten worden gevuld met het beschermen van winkels tegen plunderaars en politieke discussies bij een kampvuur.

Deze nieuwe mindset manifesteerde zich onder de miljoenen die bijeenkwamen op en rond het centrale plein van Cairo. Trommels en slogans vullen de lucht terwijl er onophoudelijk eten en drinken wordt uitgedeeld en jonge jongens afval verzamelen.  Moeiteloos wordt er ruimte gemaakt voor honderden om te buigen voor Allah. Normaal gesproken grijpen mannen hun kans om vrouwen aan te raken in alle drukte, maar nu splijt de mensenmassa open voor vrouwen en kinderen. Iedereen is welkom en wordt blij begroet. Trots wordt gereageerd op complimenten op de kunstwerken van anti-Mubarak posters waar uren aan is gewerkt. Mensen wilden met elkaar en met hun posters op zoveel mogelijk foto’s van medestanders en filmpjes van journalisten.

Dit zijn dezelfde mensen die eerder niet over politiek praatten uit angst voor vervolging. Tijdens een interview reageerde een ondernemer uiterst angstig op mijn voicerecorder, anderhalve week eerder. Aan de hand van die ervaring had ik geen camera of notitieblok meegenomen naar de protesten. Hierop werd teleurgesteld gereageerd door jong en oud. Deze historische gebeurtenis en hun rol erin moest vastgelegd worden. Stomverbaasd zat ik later te kijken naar een interview op CNN met een lokale man die zijn naam, beroep en woonwijk vertelde samen met een ongezoute mening over de president.

Twee dagen geleden was het niveau van organisatie van de voorstanders van de president ongehoord  voor Egyptische begrippen. Wat er verder gaat gebeuren blijft speculeren, maar ik weet zeker dat we ons zullen blijven verbazen over de Egyptenaren.

Anrike Visser is student bij de Master Sociale en Culturele Antropologie aan de VU. Zij is op dit moment in Caïro voor veldwerkonderzoek ter voorbereiding van haar scriptie. (Lees meer over de protesten in Egypte op Standplaatswereld.)

Protest in Tunis (door Nasser Nouri)

Door Erik van Ommering … hoor ik u denken deze dagen! Nu eens geen heibel tussen Palestijnen en Israëliërs, maar revolutie in Tunesië, opstand in Egypte, rellen in Jemen, demonstraties in Jordanië, protesten in Libanon – waar gaat dat heen? Vanuit mijn positie als onderzoeker in het laatstgenoemde land zal ik een poging in de richting van een antwoord wagen – waarbij ik me bewust ben van de snelheid waarmee de huidige gebeurtenissen mijn relaas ongetwijfeld zullen inhalen. Hierbij nu eens een macro-analyse door een antropoloog!

Een van de voornaamste kenmerken van de omwentelingen in genoemde landen is het verzet tegen gevestigde politieke machtsblokken die zich al decennia concentreren rond een of enkele personen. Tot zijn aftreden op 14 januari jl. zat Ben Ali 24 jaar in het presidentiële zadel van Tunesië. (Op het moment van schrijven nog) president Mubarak houdt al sinds 1981 de touwtjes in handen in Egypte. Jordanië kent een monarchie die weinig kaas gegeten heeft van politieke vernieuwing, terwijl Saleh zich reeds sinds 1978 de eerste en enige president van Jemen mag noemen. Libanon is een verhaal apart – ik durf te zeggen dat het land sinds het uitbreken van de burgeroorlog in 1975 juist een chronisch gebrek heeft gehad aan overtuigend centraal bestuur .

De sterke leiders van de Arabische wereld hebben zich zo lang staande weten te houden door een repressief beleid en het loskoppelen van economische hervorming en politieke vernieuwing. Alhoewel elk van deze landen formeel als democratie te boek staat, hoeven we ons bij vrije en eerlijke verkiezingen niet al te grote illusies te maken. Oppositiepartijen zijn doorgaans verboden, onafhankelijke media worden monddood gemaakt, en critici van regimes brengen doorgaans meer tijd door in de bak of het buitenland dan in het parlement.

De geschiedenis leert echter dat elk repressief regime een verloopdatum kent: een moment waarop de druk van onderop groter wordt dan veiligheidsdiensten, censuur, en intimidatie kunnen behappen. Soms lijkt dat moment aangebroken maar wordt de gang naar hervorming alsnog de kop ingedrukt – zie de protesten in Iran in 2009. Waar het de Iraniërs (nog) niet lukte om de zeggenschap over hun eigen land te vergroten, lieten de Tunesiërs gedurende de afgelopen weken zien hoe een revolutie er volgens het boekje uitziet: massaal de straat op ondanks dreiging en verbod, en niet tevreden met vlugge concessies maar doorzetten tot het uiteindelijke doel gerealiseerd is: een nieuw regime dat verkiezingen zal uitschrijven, de censuur afschaft, en grotere vrijheden zal garanderen voor elke burger. Natuurlijk valt het te bezien wat er van deze beloftes daadwerkelijk terecht komt: zoals het een goed dictator betaamt, heeft Ben Ali er voor gezorgd dat er nauwelijks of geen capabele landsbestuurders voorhanden zijn. Voor Tunesië liggen er dus spannende tijden in het verschiet!

Datzelfde geldt op het moment van schrijven voor Egypte, Jordanië, en Jemen – al is in deze landen de horde van het omverwerpen van de oude macht vooralsnog niet genomen. Duidelijk is wel dat het Tunesisch voorbeeld een sterke impuls betekent voor de mensen die vandaag demonstreren, waarbij ze de avondklok negeren en de dood riskeren. Daarmee komen we bij een factor die van fundamentele betekenis is tijdens de huidige gebeurtenissen: de rol die nieuwe media zoals Twitter en Facebook spelen, zowel in de praktische organisatie van protest, als ook in het verspreiden van symbolen die aansporen tot verzet. Het iconische verhaal van de Tunesische jongeman die zichzelf in brand stak uit frustratie over het gebrek aan kansen en vrijheid in zijn land, gaf immers het laatste duwtje dat nodig was om een enorme politieke omwenteling in gang te zetten! Deze symbolische daad van verzet en opoffering, verspreid via de sociale media, vindt nu navolging en weerklank in de wijde regio.

Naast genoemde media speelt ook de in Qatar gevestigde Arabische nieuwszender Al Jazeera een rol van betekenis in het aanwakkeren van protest, middels uitgebreide en emotionele verslaggeving uit de diverse landen. Dat in tegenstelling tot Westerse media die vaak van afstand en met weinig lokale bronnen de gebeurtenissen volgen: hoe vaak zegt onze NOS niet “Al Jazeera meldt…”? (Ik ben overigens benieuwd wat de communicatiewetenschappers te melden hebben over de eigen agenda’s van media die zo’n faciliterende en catalyserende werking hebben. Is er sprake van daadwerkelijke democratisering doordat mensen middels nieuwe vormen van informatie-uitwisseling eerder en effectiever het heft in eigen hand kunnen nemen, of zit er nog een addertje onder het gras?)

Niet alleen de Arabische media winnen aan betekenis in de regio, ook op internationaal politiek gebied vindt er een machtsverschuiving plaats weg van traditionele Westerse mogendheden, met name de Verenigde Staten en Frankrijk. Deze landen hielden sterke leiders nogal eens de hand boven het hoofd omdat zij zelf profiteerden van stabiliteit en steun in hun ‘strijd tegen het terrorisme’. Het Westen staat natuurlijk met haar neus bovenop de omwentelingen, maar in feite kijkt men toe vanaf de zijlijn, in afwachting van welke partij als winnaar uit de bus komt, en zonder daarin nog langer een beslissende stem te hebben. Dat is nogal anders dan hoe de verhoudingen tot enkele jaren geleden lagen!

Terwijl Westerse mogendheden vanaf de zijlijn hun gebruikelijke mantra over gematigdheid, geweldloosheid, en mensenrechten opdreunen, dringen regionale machten als Saoedi-Arabië, Iran, Syrië en Turkije zich in hun plaats en spelen de eerste viool bij het herscheppen van het Midden-Oosten. Dat het Westen hier aan politieke macht inboet heeft niet alleen te maken met haar relatieve economische achteruitgang, maar minstens zoveel met een geloofwaardigheidprobleem dat in het Midden-Oosten extra uitgemeten wordt. Kort gezegd: als Irak en Afghanistan zich voorstellen wat het Westen hen aan vrijheid en democratie te bieden heeft, laat dan maar zitten! Dat de uitkomsten van de politieke omwentelingen die we nu zien binnen de Westerse ideaalplaatsjes zullen vallen, lijkt dus niet zeer waarschijnlijk. Des te meer omdat islamistische bewegingen, zoals de Moslimbroederschap in Egypte, een belangrijke rol spelen in de protesten. Ik kan niet anders zeggen dan dat het enerverend is om getuige te zijn van de manier waarop de Arabische wereld het heft in eigen hand neemt in het herscheppen van haar eigen politiek-sociaal bestel!

Afijn, we hebben het nog nauwelijks over Libanon gehad, het land dat eens als het Zwitserland van het Midden-Oosten bekend stond, maar de afgelopen decennia geteisterd is door instabiliteit, sektarisch geweld, en (militaire) bemoeienis van buitenaf. Ik heb al aangegeven dat de huidige onlusten in Libanon niet in hetzelfde plaatje passen als de gebeurtenissen elders in de Arabische wereld. Natuurlijk zijn ze daaraan gelieerd, en strekt hun relevatie tot ver buiten de grenzen van de kleine republiek. Zo is de manier waarop Hezbollah zich ontwikkelt tot regeringspartij exemplarisch voor de regionale weerslag van geopolitieke machtsverschuivingen. Benieuwd om hier meer over te horen? In een volgend bulletin doe ik het u uit de doeken!

Erik van Ommering is promovendus aan de afdeling Sociale en Culturele Antropologie (VU). Hij doet onderzoek naar de invloed van gewelddadig conflict op de ontwikkeling van kinderen binnen het basisonderwijs in Libanon, waar hij nu is. Hij schreef eerder over onder meer zijn onderzoek in Libanon.

All photos by Gijs Verbossen

Our Master student Gijs Verbossen conducted field research in the occupied territories of Palestine. He lived in a Palestinian refugee camp in the West Bank, adjacent  to the city of Nablus. He focused on young Palestinian refugees’ experience of Israel’s occupation. In this photo reportage Gijs gives an eye-witness account of a violent encounter between Palestinians and the Israeli army.

From Nablus buses go to all destinations within the West Bank. They do not go across the separation wall, which Israel built on Palestinian land, annexing territory within the West Bank’s borders of 1967. Public buses cannot go inside Israel, because almost no Palestinians have a permit to cross the wall. Jerusalem for them is inaccessible. Foreigners are able to cross the wall, entering Israel. I had an appointment in Jerusalem today, March 20^th. I took the bus from Nablus, passing Ramallah, to Qalandia; one of the largest checkpoints between the West Bank and Israel. The previous days many boys from the refugee camp remarked that today protests would be held throughout the West Bank, especially at the Qalandia checkpoint, because it is a symbol of the Palestinian powerlessness to reach their foreseen capital of East Jerusalem. So I borrowed a camera, and headed for Jerusalem. This is what I saw today. I took these photos because they tell a story, a story larger than merely the event of that day, it is the story of Palestine’s young generation. Nevertheless, keep in mind that the events of today do not happen every day.

On the way from Nablus to Jerusalem you pass at least three checkpoints, that is if the Israeli army did not decide to increase the number of standard checkpoints by so called flying checkpoints. Note, this is all occupied Palestinian territory, and people need to pass these checkpoints also when only traveling between Palestinian cities. This is number one: Huwara.

Checkpoint three: Qalandia. Behind the soldiers is the checking terminal for all people that want to enter into Israel. Only a few Palestinians have permits to cross the wall. Three weeks ago it took me two hours to pass from one side of the wall to the other. Normally there are no soldiers standing here, in front of the terminal, maybe the boys from the camp were right and something is going on.

In front of the Qalandia terminal, I get out of the bus. And indeed, there must be tumult somewhere, because I hear shots. I walk on the road towards the city of Ramallah. On the dirt hill on which the separation wall is built about a dozen soldiers are standing, facing the road where about two-hundred young Palestinian men are gathered, chanting. One of the soldiers takes aim while lying on the ground. At this moment I can only guess, just as the protesters can only guess, whether he is aiming live rounds or rubber coated bullets. Probably, and hopefully, it is the latter.

The little barricade that was initially erected at the end of the street, between the protesters and the army, is slowly growing bigger and car tires are put on fire, reinforcing the Hollywood-like idea of a riot. To me it seems that there is a rather clear safe zone. The boys are not afraid to go towards the soldiers to hurl a stone, yet it is far enough from the soldiers not to be hit directly by a rubber teargas grenade. However, I know that the Israeli army also shoots with metal high velocity teargas grenades and that it uses rubber bullets to disperse crowds, and instances of live rounds killing Palestinians in similar protests are repeatedly reported.

Some of the boys are looking out for my safety. Sharing cigarettes and my broken Arabic easily breaks the initial hesitance towards me. They tell me that the Israeli army is trying to get into the neighborhood surrounding the street. Carefully they take me into a side street, where a group is trying to prevent the soldiers from coming into their neighbourhood. Stones are constantly being thrown, but I have the idea that the Palestinian guys know that they cannot confront the armed Israeli power, because with every sound of a shot the group retreats.

“The boys of the stones,” they were called in the first and the second intifada. They express their anger in every stone they throw. There is excitement with this moment of power. At this moment they are no victims, they claim authority over the army. While, at the same time they know the army can smash their protest at any time. Then, I think, power lies exactly there; in the fact that they continue protesting.

The teargas feels like a thousand bees stinging the lungs, the face feels like it is drenched in acid. A t-shirt tied around the head does not help much. The protest is like a game, with rather clear rules. About two-hundred boys and men gathered in front of the Qalandia checkpoint; teargas grenades and stun grenades are fired and drive them back; when the tear gas clears up, a small group runs forward towards the soldiers to throw some stones; again teargas grenades, stun grenades, and rubber bullets are returned; the gas clears up and the sequence repeats itself, slowly driving the protesting group backwards.

These soldiers just come back from action at the rooftops around the demonstration, they penetrated the neighbourhood. The masked soldier, the second from right, just shot high velocity teargas shells from the rooftop of a shed right in front of my feet, an unmistakeable reminder of the risk involved. Life goes on as usual on the other side of the street, cars are passing as quickly as possible, because they drive through the teargas clouds, and if the gas gets stuck into your car you are in trouble.

I decide to follow an army unit that entered the neighbourhood adjoining the demonstration. I want to know what happens when an army unit enters a neighbourhood, an intimate zone of safety. They tried to climb over a wall, to enter the house behind, probably in order to climb the rooftop and from there disperse the crowd. This exercise is not working out, so they try to kick in the backdoor of the house instead. The lady of the house comes out and screams at them to wait; stena shwai, and reluctantly she opens the door for them. Soldiers regularly enter houses. Imagine what it means when an army unit overrules you in your own house, you loose control over your most intimate space; that of the household.

This is what a sniper looks like when he just entered your shop to climb the roof. For the soldiers this must be like guerrilla warfare, their whole outfit, armament, and coordinated drills show they have been trained to fight a war, while in fact they are controlling a riot. There is a great gap between the war Israeli soldiers get trained for, and the civil control task they finally conduct. This dissonance leads to unnecessary use of armed violence by soldiers and works very provocatively towards Palestinian society, as I observed during my field work.

Ambulances are driving up and down the road, between the protesters and the army, to pick up the wounded. Yet, observing closely, I notice that some of the wounded are not as wounded as the screaming and the ambulance makes them look. It seems that being driven out by the ambulance is a moment of fame, which is cultivated by the bystanders. I am thinking of the analogy of a theatre. The protest is a theatre where victimisation and heroism are on display, carefully choreographed by the protesters and the Israeli army. Nevertheless, the consequences can be very real. I feel tired, it is too late to go to Jerusalem, and probably the Qalandia checkpoint is closed because of the protest anyway, so I go back home, to my ‘brothers’ of the refugee camp.

Gijs Verbossen is a Master’s student in Social and Cultural Anthropology at the VU University Amsterdam. He has completed a Bachelor’s in Interdisciplinary Social Sciences, with a focus on Conflict Studies.

On the Israel-Palestine conflict, see also Erik van Ommering’s ‘Zo dichtbij, zo onbereikbaar: een blik over het beloofde land’ and the posts by Erella Grassiani.

Foto van bezetting afgelopen week in Amsterdam

Door gastauteur Max van Lingen (m.m.v. Donya Alinejad)

De boodschap van de studenten die de afgelopen week collegezalen in Rotterdam, Nijmegen, Utrecht en Amsterdam bezetten was helder: 1)  Schaf de studiefinanciering niet af, want daarmee schaadt je de toegankelijkheid van het hoger onderwijs, 2) Investeer in de kwaliteit van het hoger onderwijs, want dat is goed voor de samenleving.

Het is niet voor niets dat juist nu studenten in actie komen. De voorgenomen bezuinigingen van maar liefst 20% op onderwijs zijn de laatste in een lange reeks. Sinds de jaren ’80 wordt er permanent bezuinigd op hogescholen en universiteiten. Daartegenover staat dat de gemiddelde student er het afgelopen jaar op achteruit is gegaan: het collegegeld is verhoogd, de studiefinanciering bevroren en de tweede studie dreigt ook ten onder te gaan. Tegelijkertijd is het onderwijs massaler geworden en is er minder tijd voor persoonlijke begeleiding.

Ik heb zelf meegedaan aan de bezetting van de Universiteit van Amsterdam. Daar heb ik de voorzitter van het College van Bestuur, Karel van der Toorn, horen zeggen hoe belangrijk de toegankelijkheid van het hoger onderwijs is, maar tegelijkertijd dat de kwaliteit wat hem betreft belangrijker is. Op een hardere toon beweerde de voorzitter van het College van Bestuur, René Smit, afgelopen donderdag min of meer hetzelfe tijdens een door de studentenbond van de Vrije Universiteit (SRVU) georganiseerde bijeenkomst.

Smit, tevens lid van de regeringspartij CDA, is hiermee slechts de representant van de manier waarop velen aan de top de bezuinigingen goedpraten: Het is nu eenmaal crisis en dus moet er bezuinigd worden op alle terreinen. Binnen het onderwijs mag de kwaliteit niet geraakt worden en dus moet de toegankelijkheid sneuvelen. Om vervolgens de tegenstanders van deze logica ervan te betichten de kwaliteit van het onderwijs niet serieus te nemen.

Dat de media met name de eisen betreffende de basisbeurs overnam, terwijl de universiteitsbesturen het alleen over kwaliteit wilden hebben neemt niet weg dat de studenten zelf duidelijk vinden dat zowel de toegankelijkheid als de kwaliteit van het hoger onderwijs omhoog moeten. Ze betwijfelen echter of er uberhaupt moet worden bezuinigd op onderwijs en of er juist niet zou moeten worden geinvesteerd in het onderwijs, zoals in Duitsland en de Scandinavische landen gebeurt.

Het belang van hoger onderwijs gaat verder dan het behalen van een diploma. Voor mensen die uit lagere sociaal-economische klassen afkomstig zijn is het vaak de enige mogelijkheid om zich op te werken binnen de samenleving. Afschaffing van de studiefinanciering zal voor die groepen alleen maar een extra barriëre opwerpen, terwijl het vooruitzicht op een flinke schuld ook andere studenten zal beïnvloeden in hun studiekeuze.

De afgelopen decennia is er door de overheid al genoeg bezuinigd op het hoger onderwijs, het resultaat is een verslechterde situatie op de universiteit voor zowel studenten als het personeel. Op dit moment gebruiken overheid en universiteitsbesturen de kwaliteit van het onderwijs als stok om de studenten mee te slaan. Als we deze valse tegenstelling tussen kwaliteit en toegankelijkheid niet als geheel afwijzen is er straks niemand meer over om les aan te geven.

Max van Lingen is student sociale geschiedenis aan de UvA.

Donya Alinejad is promovenda aan de afdeling sociale en culturele antropologie van de VU. Zij schreef eerder over de aardbeving in Haiti en over de verkiezingen in Iran van 2009.

De website van het comité dat de acties uitvoerde is http://www.studentendemonstratie.nl/. Volgende week is er een bijeenkomst over “Hoe nu verder“.

Foto's: Edien Bartels

Door Edien Bartels en Oka Storms.

We hebben niets meer te verliezen, we zijn 30 plus en trouwen niet meer. We hebben ruzie met onze families. Ze vragen: “Heb je niets beters te doen? Iedereen kan je zien. Schaam je.”

“Ik heb iedere dag ruzie, maar met de tijd zullen ze het begrijpen”, aldus de 32‑jarige Touria, een van de dertien universitair opgeleide vrouwen die al vier maanden demonstreren voor het provinciehuis in Berkane, een plattelandsstadje in Noord Marokko, nabij de Algerijnse grens. Ze zitten daar vier dagen per week, maandag tot en met donderdag, van 9 tot 18 uur, omdat ze werk zoeken.

Niet iedereen is het eens met deze actie. “Er is werk genoeg en ze kunnen terecht in de sinaasappelenverpakkingsindustrie”, zeggen voorbijgangers. Maar deze vrouwen zoeken werk dat bij hun opleiding past. Ze willen een baan met rechten, zodat ze niet het risico lopen van de ene op de andere dag op straat te staan. Ze zoeken ook secundaire arbeidsvoorzieningen, een ziekenfonds en een pensioen.

Op 7 januari en 24 februari van dit jaar zijn de straten afgesloten en is de politie opgetreden om hen weg te jagen. Daarbij zijn ook klappen gevallen. Volgens de vrouwen hebben actievoerende mannen eerder succes behaald. Nu vrouwen het heft in handen nemen, wordt er schande van gesproken.

Zelfs de familieleden van de vrouwen begrijpen het niet. Ongehuwde vrouwen wonen niet zelfstandig, maar bij hun familie, van wie ze afhankelijk zijn voor hun goede naam en onderhoud. Omgekeerd  zijn oudere ongehuwde vrouwen voor de familie een grote zorg en een risico voor hun reputatie, en daarmee voor hun eer. Toch zijn er ook andere stemmen te horen. Zo vertelt Mohammed, een docent Engels uit de nabij gelegen stad Oujda, dat ook vrouwen recht hebben op arbeid, en dat zij daar ook voor mogen opkomen. Maar deze stemmen zijn nog marginaal.

Hoogopgeleiden krijgen moeilijk werk in Marokko. Ongeveer 95% van de kinderen gaat tegenwoordig naar school, maar degenen die doorstromen naar het middelbaar onderwijs en de universiteit afronden hebben daarom nog niet meer kans op werk. Integendeel, deze categorie kent juist meer werkloosheid dan mensen zonder diploma’s; het gaat om een verschil van 27,6 % tegen 9,7% Voor gediplomeerden is het risico werkloos te zijn dus drie keer zo hoog als voor niet-gediplomeerden. Voor vrouwen telt dit extra omdat de werkloosheid onder hen sowieso al hoger is dan onder mannen: 6,6 % tegen 6,1%.

Al sinds jaren demonstreren werkloze universitair geschoolden in Rabat voor het parlementsgebouw, avond aan avond, voor werk. Zij hebben nu wel enkele successen behaald. Een paar maanden geleden werd de demonstranten gevraagd een cv in te leveren. Degenen die dat hebben gedaan, is het gelukt werk te krijgen bij verschillende ministeries. Het gevolg is dat er nu meer mensen gaan proberen op die manier een baan te krijgen. “Het is in de mode”, vertelt Mohammed. En Yousri, een masterstudent Engels, vertelt dat hij na zijn masterexamen naar Rabat gaat om te demonstreren. Dat is de enige manier om aan werk te komen.

Demonstreren in Rabat, ongeveer 500 km van Berkane, is echter niet haalbaar voor de vrouwen in Berkane. Van de 13 zijn er 2 gehuwd. De rest is ongehuwd en woont bij hun familie. Maar wie denkt dat Marokkaanse vrouwen passief zijn en altijd gehoorzaam achter hun vader of echtgenoot aanlopen, altijd doen wat de familie van hen verwacht en geen eigen initiatieven nemen, begrijpt deze vrouwen niet. Het zijn ‘gewone’ vrouwen met hoofddoeken. Ze zitten bij elkaar, tonen spandoeken over hun strijd en foto’s over het politie-optreden. Ondertussen maken ze groente schoon voor het middageten. Ze proberen voor hun rechten op te komen en het geweld tegen vrouwen in de samenleving te bestrijden.

“Dit is violence economique, economisch geweld”, zegt Aisha, een van de demonstranten, met een licence (kandidaats) diploma rechten. Ze heeft een deeltijdbaan bij een organisatie voor vrouwen, geeft juridisch advies en verdient daar 100 euro per maand mee. Het werk vindt ze leuk en boeiend, maar de betaling en voorwaarden zijn minimaal. Vergeleken met het Marokkaanse minimumloon van 180 euro per maand, is dit een mager salaris.

Tegelijkertijd lopen deze vrouwen aan tegen wat wel wordt genoemd ‘de crisis in het huwelijk’. Steeds meer jongeren blijven ongehuwd, waardoor de traditionele bestemming voor vrouwen, het huwelijk, voor velen onbereikbaar wordt. Bovendien is de leeftijd van vrouwen nog steeds belangrijk voor het sluiten van een huwelijk. Met de invoering van de nieuwe familiewet, de muddawannah, moeten vrouwen minstens 18 jaar zijn. Veel vrouwen trouwen wanneer zij tussen de 20 en 25 jaar zijn. Vrouwen boven de 30 maken minder kans op de huwelijksmarkt. Bovendien zijn er veel mannen die via een huwelijk met Europese vrouwen proberen te emigreren. De arbeidssituatie in Marokko is ook voor mannen moeilijk; zij hopen in Europa werk te vinden.

De demonstrerende vrouwen in Berkane verwachten niet dat ze ooit nog zullen trouwen, want “de traditie hier schrijft voor dat de man de vrouw vraagt om te trouwen, maar mannen hier vragen ons niet. Die zoeken een vrouw in Europa met behulp van internet of via de familie. Wij zijn te oud, niet aantrekkelijk genoeg meer en kunnen hen niet naar Europa brengen”, aldus Naima, een 40 plus vrouw met licence economie. Werk op niveau is daarom belangrijk om een bevredigende invulling te kunnen geven aan hun leven en een plek te verwerven binnen de familie en de samenleving.

De situatie van deze vrouwen is niet zo schrijnend en armoedig als voor de vele werklozen, volgens schattingen ongeveer 25% van de Marokkaanse bevolking. Een hoge schoolopleiding is nog vooral weggelegd voor de midden- en hogere klassen. Deze vrouwen zien er verzorgd uit, dragen mooi geborduurde djellaba’s en kennen geen honger. Ze zijn lid van de ANDCM (Association National des Diplomes Chômeurs du Maroc), een nationaal verband van gediplomeerde werklozen dat al sinds 1991 bestaat en regionale afdelingen kent. Het gaat hier niet om een actie voor meer werk in het algemeen, maar voor een behoorlijke baan waarmee ze, als ongehuwde vrouwen zonder kinderen, een zinvolle invulling kunnen geven aan hun bestaan. Ze nemen zelf het initiatief in handen om hun plaats in de samenleving te verwerven, tegen de familiebeperkingen in.

Edien Bartels en Oka Storms zijn verbonden aan de Afdeling Sociale en Culturele Antropologie van de Vrije Universiteit en doen onderzoek in Marokko, vooral naar de leefsituatie van vrouwen en kinderen.

Ze schreven eerder over de zin en onzin van het verbieden van neef-nicht huwelijken.

Foto door Pazarm

Ook vandaag een bericht over de situatie in Iran, al weer van een antropoloog die de situatie van binnenuit kent. Deze keer laten we onze collega Halleh Ghorashi aan het woord. Zij is zelf twintig jaar geleden uit Iran gevlucht en is momenteel bijzonder hoogleraar Diversiteit en Integratie aan onze Faculteit. Zij schrijft in een ingezonden brief in Trouw waarom ze voor het eerst is gaan stemmen, waarom het een historische keuze is en hoe de huidige situatie in Iran haar doet denken aan de revolutie van 1979. Lees verder op de website van Trouw.

In het televisie programma Vrouw en Paard vertelt Halleh Ghorashi over de belangrijke rol die vrouwen en jongeren spelen in het protest. Het interview wordt voorafgegaan door een boeiend filmpje over de protesten van vrouwen waarvoor nog weinig aandacht is geweest in de Nederlandse media.