It sounds more spectacular than it is, but it’s fun anyway: the Afghan/Pakistan custom of “fighting” with eggs during the three day Eid festival. At the end of Ramadan, during Eid ul‑Fitr, an Afghan friend told me about this, and after a fruitless attempt to find a YouTube video on the subject, we decided to make our own. Under guidance of this friend annex Hollywoodologist, who not only wrote the script, but also took on the roles of director, cameraman and sound technician — all this with consumer electronics and amateur actors — the various scenes were recorded; and it was entirely due to my reluctance to do the editing, with which I had no prior experience, that it was not published earlier. But now that it has regained it’s relevance, as a second Eid, Eid al‑adha, has arrived, I took courage to finish the task.

The video tells the story of an Eid party, and it’s only around the 4th minute that the “fighting” is about to begin — so, hold on! It also shows what anthropological fieldwork (I think it’s not too difficult to identify the anthropologist) can be like (and that it can be quite fun!); that is, if I’d invent a good “after the fact” research question. By the way, some beautiful real fieldwork video’s are to follow.

Of course, the game is something you can try at home. (Just make sure to cook the eggs before crashing them together.) As you can see in the beginning of the video, the designs on the eggs are made by covering some parts with pieces of tape before the coloring. Oh, and in case you wonder how to get the colors: the eggs (white eggs work best) were cooked with red yeast rice (sold in Asian supermarkets) for red, Peruvian Purple potatoes (probably only available through home cultivation) for a light purple color, turmeric for yellow, and onion peelings for brown‒red. Use your own imagination for more colors.

During the game, the players test the eggs by tapping them with their teeth, and after selecting a supposedly good one, hit the egg of an opponent — either the more pointed ends or the blunt sides together. The one whose egg breaks, loses; the winner tries his egg’s luck with another player. Every egg can thus be played twice — on both sides —, and when the game is over, they’re still good to eat. Enjoy!

Maarten Deprez is student Sociale en Culturele Antropologie.

Door Maarten Deprez

Zoals aangekondigd, volgt hier een update over mijn Ramadan-belevenissen. Begin september ben ik van anti-participerende observatie overgegaan op het van dichtbij meeleven met mijn Islamitische buurtgenoten hier in Amsterdam West, die mijn experiment over het algemeen erg positief ontvangen. Een Turkse verkoper, bijvoorbeeld, was zo enthousiast dat hij me korting gaf toen ik dadels wilde kopen en het exemplaar weigerde dat hij me toestak om te proberen. “Dan proef je hoe avondeten echt smaakt”, merkte hij op.

Aan dat avondeten komen we pas later toe, want in dit bericht neem ik je mee, vanaf heel vroeg ‘s ochtends, naar de theorie en praktijk van een typische Ramadan-dag. Mijn eigen ervaringen zal ik daartoe aanvullen met die van een Marokkaanse medestudente, Amal, die verslag uitbrengt vanuit de ervaring in haar familie. Om vier uur ‘s nachts opstaan… 

…de eerste dagen kon ik het niet opbrengen, maar dankzij de sociale energie in mijn woonbuurt, lukt het nu wel. Het is trouwens niet zo’n slecht idee van God om zijn mensen op dit onmenselijk uur te wekken, want als je, in navolging van de Profeet, wat eet ‘s morgens, sta je de rest van de dag wat steviger op je benen.

Ook het gezin van Amal wordt (half)wakker, neemt een klein ontbijt van thee en broodjes — waarbij de slaperigheid meestal groter is dan de behoefte aan voedsel —, en kruipt, na het tandenpoetsen, weer lekker in bed voor een kort vervolg van de nacht.

Behalve dat er niet wordt gegeten en gedronken en er nog een aantal taboes gerespecteerd worden, is er weinig nieuws onder de zon. Het verlichte deel van de dag verloopt grotendeels zoals andere dagen, al zorgen het voedsel- en slaapgebrek soms voor een energieloos of slaperig gevoel.

Aan de positieve kant maakt het vasten een mens rustiger en geduldiger, en is Ramadan, bovenal, een maand waarin moslims zich meer dan anders op het geloof concentreren. Mijn huisgenoten houden zich strikter aan de vijf dagelijkse gebedstijden, er vallen meer hoofddoeken te bespeuren in het straatbeeld, en op publieke plaatsen laat het zich merken dat het betonen van hulpvaardigheid — altijd een islamitische deugd — in deze tijd extra hoog aangeschreven staat.

‘s Avond begint de keuken te gonzen van activiteit, om tegen etenstijd — momenteel even na acht uur — allerlei gerechten af te leveren. Alvorens de vasten te verbreken met een dadel en, op z’n Marokkaans, lauwe melk of, op z’n Afghaans, een glas water, wordt een Islamitische smeekbede, een dua, gericht aan Allah, waarin hem wordt gevraagd de vasten te accepteren — een overgangsmarkering die ik instinctief miste toen me nog geen deskundige gidsen ter beschikking stonden.

Vervolgens vallen we — in feite niet te uitbundig, op een lege maag — aan op het hoofdmaal. Bij Amal staat de Marokkaanse soep harira steevast als eerste op het menu, gevolgd door lichte hapjes als pannenkoeken, thee, melk en sap, gemengd met geestelijk voedsel — live­beelden van het avondgebed in Mekka — dat door een op de achtergrond spelende Saoedische televisiezender tot Amsterdam gebracht wordt. Bij mij thuis wordt de destarchan (het tafellaken) gevuld met de gewone (vaak stevige) Afghaanse warme gerechten, maar dan — zelfs als er geen bezoek is — met meer variatie, ondanks het uitblijven van de in Afghanistan gebruikelijke gerechtenuitwisselingen.

Wanneer het eten achter de kiezen is, volgt men, thuis of in de moskee, het voorbeeld van de Mekka’ers. Tijdens het collectieve gebed is de samenhorigheid nu heel groot, omdat iedereen met hetzelfde bezig is.

Tegen de tijd dat dat achter de rug is, is het helemaal donker geworden, en drink ik met mijn Afghaanse vrienden, onder studie- of andere activiteiten, groene thee en knabbelen we gedroogde vruchten. Ondanks de energie-opstoot van het eten, doen we ons best om op tijd te gaan slapen, want de volgende ochtend is het weer vroeg dag.

Tot aan het Suikerfeest op 20 september blijven de dagen ongeveer verlopen zoals hierboven beschreven, maar kijk volgende week ook uit naar nieuwe berichten, want vier van mijn eerstejaars medestudenten hebben beloofd verslag te doen van de publieke Iftar-maaltijd waaraan ze zullen deelnemen.

Maarten Deprez is student Sociale en Culturele Antropologie aan de VU.

De auteur schreef eerder voor dit weblog over het begin van de ramadan en globalisering en ziekten.

Voor achtergrondinformatie over de ramadan kun je je richten tot het uitstekende werk van antropologe Marjo Buitelaar: Vasten en feesten in Marokko en Islam en het dagelijks leven.

Foto: Looi. Het vasten wordt na zonsondergang gebroken met wat dadels en melk

Elke moslim, waar ook ter wereld, weet ongetwijfeld wat niet-moslims onder jullie mogelijk al hebben opgevangen: volgende zaterdag, 22 augustus, begint de Ramadan. De meeste van onze landgenoten zullen dit begrip, dat in feite de benaming is voor de negende maand van de Islamitische kalender, op zijn minst vagelijk associeren met de vasten die moslims tijdens deze periode geacht worden tussen zonsopkomst en zonsondergang in acht te nemen. Voor mij, als student antropologie, tijdens het college-jaar samenwonend met drie Islamitische vrienden, werpt zich de vraag op of ik samen met hen zal deelnemen. Het zou niet alleen een teken van solidariteit en respect zijn, maar ook een uitgelezen mogelijkheid om een van de meest toegepaste en hoogst geprezen onderzoeksmethodes in mijn vakgebied, de participerende observatie, in de praktijk te brengen. Opgegroeid in een omgeving waar religie beperkt blijft tot een steeds verder wegkwijnend, of zich individualiserend, restje van wat niet meer dan twee of drie generaties geleden nog een rotsvaste katholieke geloofsovertuiging moet zijn geweest, zou het me de kans bieden om, door het zelf te ervaren, iets meer diepgang te geven aan mijn mentale voorstelling van wat een collectieve religie inhoudt. Anderzijds vraag ik mij af wat mijn familieleden zullen denken, vooral als ik al in augustus, wanneer ik nog in mijn Vlaamse thuis ben, deelneem aan de respectabele, maar toch verafstaande gebruiken van een godsdienst die niet eens de mijne (maar historisch gezien evenwel dicht verwant) is.

In een bepaald opzicht bevinden Islamitische migranten – zeker degenen die individueel, niet in familieverband, naar Nederland gekomen zijn – zich in een gelijkaardige situatie. Terwijl een vastende moslim zich in een Islamitische land bij de meerderheid aansluit, moet zij of hij in Nederland, afhankelijk van de situatie, in meer of mindere mate tegen de stroom oproeien. Zouden zij zich net als mij een beetje onzeker voelen om tegen de heersende sociale normen in te gaan voor wat voor hen een zaak van geloof, en voor mij een uitstapje naar een “vreemde” traditie is? Zouden sommige moslims in Nederland – en in het bijzonder de generaties die hier geboren zijn – in de verleiding komen om het vasten – in de ogen van een buitenstaander misschien wel een van de zwaarste eisen van het Islamitische geloof – achterwege te laten? Het lijkt me niet helemaal denkbeeldig, temeer daar sommige andere regels in het Westen wat minder strikt gevolgd worden…

“Ik twijfel er helemaal niet over”, is het vastberaden, en misschien ook wel wat verontwaardigde antwoord van een huisgenoot – laten we hem David noemen – wanneer ik hem emailsgewijze mijn vraag voorleg; de vasten is een van de vijf pijlers van het geloof. Bovendien gaan het er niet alleen om zich te onthouden van eten en drinken, licht hij me in, maar zijn er nog een hele reeks andere geboden en verboden, die niet alleen lichamelijk, maar ook, en vooral, geestelijk – de intentie is van belang – dienen te worden gerespecteerd. Door te vasten, zegt hij, toont een moslim zich solidair met de armen en oefent hij zich in nederigheid.

Wel geeft hij toe dat het moeilijk zou kunnen worden dit jaar, omdat Ramadan in de zomer valt en er dus relatief veel tijd ligt tussen zonsopkomst en zonsondergang. De Islamitische kalender is een maankalender, en de data verschuiven daarom elk jaar ten opzichte van de seizoenen, en ook ten opzichte van de Gregoriaanse kalender – de kalender die we in Nederland gebruiken. Een bijkomende complicatie is dat er onenigheid bestaat over de manier waarop het begin van een volgende maand moet worden vastgesteld. De datum van 22 augustus voor het begin van de negende Islamitische maand in het jaar 1430 na de Hijra, of 2009 na Christus, is gebaseerd op een wetenschappelijke berekening. Voor wie op de waarneming van de maanstand afgaat, ligt de precieze datum nog niet vast; op het moment dat ik dit schrijf geeft Wikipedia  23 augustus aan als schatting. De exacte tijdstippen van de vasten, die plaatsvindt tussen het eerste gebed, bij dageraad, en het vierde gebed, bij zonsondergang, zijn af te lezen uit een tabel van gebedstijden, die tegenwoordig online (bijvoorbeeld voor Amsterdam kan worden berekend.

De Islamitisch vasten is een beproeving, maar het doel, schrijft Edien Bartels in het boek “In het huis van de Islam” is, in tegenstelling tot de Christelijke vasten, geen versterving of zelfopoffering, maar wel om, ter ere van God, blijk te geven van zelfbeheersing door af te zien van ogenblikkelijke bevrediging van een aantal behoeften. Van versterving valt in Davids mailtje inderdaad geen woord te bespeuren; hij heeft het zelfs over het organiseren van een “vastenparty”. Ramadan is een periode van intensieve geloofsbeleving, maar heeft ook een feestelijk karakter. Bartels noemt het dan ook een “feestmaand ter ere van God”.

Hoewel er een overvloed aan informatie te vinden is over Ramadan en alles wat ermee te maken heeft, blijft het beeld in mijn hoofd enigszins vaag. Ik zou willen weten wat het echt betekent, wat er onder de hoogdravende statements en de technische aandoende voorschriften en tijdstabellen ligt. Misschien kan ik het als buitenstaander nooit echt doorgronden; misschien is dat beeld in mijn hoofd wel gedoemd om vaag te blijven. En toch – misschien omdat ik besmet ben geraakt met antropositis (een ernstige ziekte, altijd terminaal, met als een van de vervelendste symptomen de onbedwingbare drang om te proberen anderen te begrijpen) – wil ik er in de komende maand proberen een beetje meer kleur aan te geven, een wat minder universele en meer down-to-earth, meer sprekende invulling. Wie weet, een verhaal of zo. Hopelijk bent u net zo terminaal… Wordt vervolgd.

Maarten Deprez is student Sociale en Culturele Antropologie aan de VU.