De Berlijn Blogs: ‘die Ewigen Lampe’

In het kader van Vredesweek 2010 (18-26 september) plaatsen we deze week een aantal berichten over thema’s als oorlog, onderdrukking en conflict vanuit verschillende perspectieven en verschillende plekken op de wereld. Vandaag een bijdrage van Mirjam Dorgelo in de serie de Berlijn Blogs over haar bezoek aan de vroegere Stasi-gevangenis.

De eerste vijf weken antropologisch veldwerk onderzoek liggen alweer achter me. Mijn ‘verleden’ groeit met elke dag die verstrijkt. Misschien klinkt dat wat weemoedig, of zo je wilt nostalgisch. Maar wanneer je elke dag bezig bent met ‘het verleden’ van voormalige DDR-burgers merk je snel genoeg dat ‘het verleden’ eigenlijk een vreemde constructie is. Het is een tijdsa anduiding, iets is ‘geweest’ en nu niet meer daar. Althans, dat is wat vaak gezegd wordt. Niets is echter minder waar. Alhoewel het verleden iets ongrijpbaars is, zijn er veel verschillende manieren waarop mensen hier in Berlijn proberen om het verleden  op een bepaalde manier vast te houden of bewaren.

In de afgelopen weken ben ik mijn onderzoek naar ervaringen van burgerschap in de voormalig DDR en nu begonnen in de vroegere Stasi-gevangenis in Hohenschonhausen. Ten tijde van de DDR was deze onderzoeks-gevangenis strikt geheim. Dat wil zeggen dat nagenoeg niemand wist van het bestaan van deze plek. Op vroegere kaarten van Berlijn is alleen een grote witte vlek te zien. De gevangenis ‘bestond’ zogezegd niet. Tegenwoordig worden er rondleidingen gegeven door voormalig gevangenen.

De verhalen zijn schrijnend. Opgepakt vanwege vluchtpogingen naar het Westen, opgepakt vanwege verraad door ouders of vrienden, opgepakt vanwege politieke oppositie. En bij politieke oppositie kun je je dan werkelijk alles voorstellen wat niet naar de zin van de SED (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands) was. Alhoewel alle verhalen persoonlijke geschiedenissen zijn, hebben ze veel overeenkomsten. Ze vertellen allemaal van een dictatuur waarin vrijheid beperkt werd tot binnen de muren van de  DDR en binnen de grenzen van de partijideologie. Geen vrijheid dus…

‘Die Ewigen Lampe’ in de U-boot (ondergrondse) cellen wordt bij elke tour aangewezen en becommentarieerd.  Deze lamp die 24 uur per dag brandde brandde in elke cel, verstoorde de slaapcyclus van gevangenen. Alhoewel de lampen nu geen 24 uur meer branden, lijkt de benaming van betekenis getransformeerd te zijn. Niet langer dient dit licht als onderdeel van een folter methode,  maar doet het mij denken aan de kaarsjes die men in katholieke kerken kan ontsteken ter gedachtenis aan de overledenen. ‘Die Ewigen Lampe’ als een symbool om het verleden van deze plaats niet te vergeten, maar actief te herinneren.

De voormalige Stasi-gevangenis is niet langer een witte vlek op de kaart. Door het horen van de persoonlijke geschiedenissen van voormalig gevangenen wordt deze geheime gevangenis met haar geschiedenis ontmaskerd en blootgelegd. Je zou het kunnen vergelijken met een kraskaart: eerst is er niks te zien, maar wanneer je met je nagel over het oppervlak van de kaart krast, verschijnt langzaam een nummer, een teken, een afbeelding. Zo ook met deze plaats: de voormalig gevangenen krassen beetje bij beetje de onwetendheid, het verborgene, de witte vlek weg door hun geschiedenis te delen met bezoekers. Zo wordt de witte vlek langzaam maar zeker een gedetailleerde kaart waar een schrijnend verleden op is af te lezen.

Mirjam Dorgelo
Mirjam Dorgelo is masterstudente sociale en culturele antropologie aan de VU. In de Berlijn Blogs vertelt ze over haar indrukken in Berlijn, waar ze onderzoekt hoe de relatie tussen fysieke plekken in de stad en ervaringen van burgerschap onder voormalig Oost-Berlijners zich over de afgelopen veertig jaar heeft ontwikkeld. Haar blogbijdragen verschijnen ook op haar eigen weblog en op Zwerfpost.

Op dit weblog verschenen regelmatig stukken over het thema oorlog en vrede.

Advertenties

4 thoughts on “De Berlijn Blogs: ‘die Ewigen Lampe’

  1. Thomas 30/09/2010 / 10:53

    Mirjam, wat doe jij een interessant onderzoek! En wat een goede blog waarin je laat zien hoe Berlijners de verblindende Eeuwige Lampen van toen hebben omgevormd tot blijvende lichtpunten in het duister.

  2. Mirjam 01/10/2010 / 21:38

    Hey Thomas,

    Bedankt voor je lovende reactie! Toen ik je reactie las moest ik direct denken aan jouw post over peace in Kashmir. Je ontmaskering van het concept ‘vrede’ is erg sterk. Ergens is het vergelijkbaar met wat ik tegenkom bij een deel van mijn doelgroep – namelijk de voormalige politieke gevangenen in de DDR. Wanneer ik hen vraag te reageren op de leus ‘Wir sind ein Volk’ (wat tijdens de val van de muur zo’n bekende uitspraak werd) dan pleitten zij allereerst voor erkenning (erkenning door de ‘daders’) voor de pijn en het onrecht wat hen is aangedaan. Vergeving kan voor hen alleen bestaan na erkenning. Een ontmaskering van eenheid? Echte vrede kan niet zonder gerechtigheid – en dat geldt voor zowel Kashmir als Duitsland als vele andere plaatsen op deze aarde.

  3. vakantiehuis 13/02/2011 / 01:53

    Leuke site!. Er zijn nog weinig goede sites over dit onderwerp te vinden.
    Ben blij met jullie post!
    Ik kan helaas geen bookmark aanmaken naar standplaatswereld.nl in Firefox. 😦 Weten jullie hoe dit komt?

    Groetjes Barbara

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s