Dag van de Antropologie: over solidariteit, ethiek en epistemologie

Door Matthias Teeuwen         Bij de openingsvoordracht van de ABv Dag van de Antropologie 2017 over solidariteit kreeg ik het gevoel dat ik dit allemaal eens eerder heb gehoord. De voordracht ging, kort gezegd, over het dilemma waarmee vrijwilligers en ontwikkelingswerkers zich geconfronteerd zien omtrent de scheve machtsverhoudingen tussen hen en diegene die ze helpen, namelijk: enerzijds om de hulpbehoevende als gelijke te benaderen en te delen in zijn of haar leven en anderzijds om gebruik te maken van de voordelen die je hebt als buitenstaander om de ander te helpen. Het is herkenbaar omdat het een terugkerend dilemma is in de christelijke roeping om de armen te helpen en waarin sommigen, zoals Moeder Theresa, ervoor kiezen samen te leven met de armen en anderen ervoor kiezen om een zekere afstand te houden. Is het niet interessanter om in plaats van deze bekende thematiek te kijken naar solidariteit tussen antropologen onderling?

Lees verder

Een stukje culturele privacy

Door Ferdous Arachid     Rituelen en tradities zijn zaken die van essentieel belang zijn voor een samenleving, en de daarbij horende ‘cultuur’. Ik las op 14 april een opiniestuk in het NRC over de wijze waarop de Nederlandse (lees ‘wit-Hollandse’ cultuur) lijdt onder de verschuiving van religieus gewortelde tradities en rituelen, naar het seculier-commerciële domein. Los van de vraag of ik als moslim wel of niet vind dat dit vanuit een min of meer theologisch perspectief in mijn voordeel zou werken, wil ik mijn mening hierover geven vanuit een academisch-antropologisch perspectief. Lees verder

Die andere moslims

© Omair Haq, via Creative Commons

Deze blog staat ook op Zaman Vandaag

Thijl Sunier          Bij al het mediageweld rond de lange arm van Erdogan, Turkse parallelle structuren, en Marokkaanse radicale jongeren zou je haast vergeten dat er nog meer moslims in Nederland wonen. Moslims met een andere achtergrond. Natuurlijk, Turkse en Marok-kaanse moslims, die bijna 75% van alle moslims in Nederland uitmaken staan het meest in de schijnwerpers. Maar de overige ruim 25% is er ook en niet minder relevant voor het islamitische landschap in Nederland. We vinden onder hen bewegingen die in de media nauwelijks genoemd worden, maar die voor de islam wel degelijk belangrijk zijn en die wereldwijd oneindig veel meer aanhang hebben dan veel bewegingen uit het Midden-Oosten. Ik wil er twee bespreken. Lees verder

Dreamocracy: vluchtelingen als expert-docenten op middelbare scholen

Door Freek Colombijn    Mijn ouders waren tieners toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak en in de twintig toen Nederland bevrijd werd. Ze hebben aan den lijve ondervonden hoe het is om te leven in een land dat niet meer vrij is. Mijn moeder werkte als koerierster voor het verzet en mijn vader werd te werk gesteld in Duitsland en dook tijdens een verlof in Nederland onder om niet terug te hoeven. Ze hebben hun kinderen zeker niet achtervolgd met verhalen over de oorlog, maar wat wij wel met de paplepel ingegoten kregen was het belang van democratie en vrijheid. Vrijheid is niet vanzelfsprekend, 5 mei is een dag om de vrijheid te vieren (en 4 mei een dag om stil te staan bij de mensen die hun leven verloren in de strijd om de democratie te herstellen). Bij elke verkiezing gingen zij, en ga ik, stemmen: als een recht, maar ook als een plicht en als een voorrecht. Lees verder

Hoger opleidingsniveau migranten leidt amper tot betere arbeidsmarktpositie

0001-1
Omslag Integratie in zicht? -SCP

Door Mehmet Şahin       Het rapport Integratie in zicht, opgesteld door Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), is op 15 December 2016 gepubliceerd. De onder-zoekers van SCP hebben geprobeerd om een kwantitatief beeld te tekenen van de positie van Turkse, Marokkaanse, Suri-naamse en Antilliaanse Nederlanders. Ze hebben acht verschillende integratie-variabelen getoetst. Dit zijn: taal, onder-wijs, werk, wonen en wijken, beeldvorming, criminaliteit, participatie en sociaal-culturele positie. Al deze integratie-terreinen zijn gepresenteerd in tal van cijfers, grafieken en tabellen en zijn uitgedrukt in percentages. Het geheel van al deze cijfers heeft de onderzoekers geholpen om één van de volgende conclusies te trekken: Het opleidingsniveau van de genoemde vier groepen stijgt flink en de beheersing van de Nederlandse taal is ook omhoog gegaan. Toch is er een hardnekkige achterstand op de arbeidsmarkt voor mensen uit deze groepen. Het meest pijnlijke wat de onderzoekers concluderen is dat de emancipatie op de arbeidsmarkt in de afgelopen 15 jaar niet wezenlijk veranderd is. In bepaalde opzichten is het zelfs achteruitgegaan. Zij vermoeden dat Nederlandse taalbeheersing en hogere opleidingsniveaus kennelijk niet voldoende zijn voor deze groep Nederlanders om een baan te vinden. Lees verder

Match-making: the Pakistani way

matchmaking-pakistaniBy  M. Amer Morgahi      Migration has its own dynamic of bringing people together in situations or locations where they otherwise might not have thought of. However, migration sometimes also compels people to take certain steps, occasionally out of sheer desperation, otherwise just to make use of new possibilities created. Lees verder

Over de doden niets dan goeds: historici over het Nederlandse geweld in de vrijheidsoorlog van Indonesië

Balinezen geven zich over aan Nederlandse militairen, 1906. © Museum Bronbeek, via creative commons
Balinezen geven zich over aan Nederlandse militairen, 1906. © Museum Bronbeek, via creative commons

Door Freek Colombijn   De afgelopen maand is er in verschillende media een dis-cussie gevoerd over het historische onderzoek naar het Nederlandse geweld in de vrijheidsoorlog van Indo-nesië. Aanleiding van de discussie was de publicatie van het boek De brandende kampongs van Generaal Spoor van Rémy Limpach (Amster-dam: Boom, 2016).

Tijdens de vrijheidsoorlog is door verschillende partijen veel geweld gebruikt. Limpach concentreert zich op het geweld gepleegd door het Nederlandse leger en concludeert dat het geweld structureel was, dat wil zeggen massaal en goedgekeurd of tenminste willens en wetens getolereerd, door de hoogste autoriteiten, opperbevelhebber Spoor. Tot het geweld behoorden o.a. het standrechtelijk executeren van gevangen genomen Indonesische strijders, het doden van burgers op de vlucht en het met mitrailleurvuur doorzeven van kampongs, waar zich niet allen strijders, maar ook burgers (waaronder kinderen) schuil hielden. Lees verder

Het mes op tafel

heilige-identiteitenDoor Thijl Sunier     Waait de harder wordende toon van het publieke en politieke debat over islam in Nederland nu ook over naar de wetenschap? Dat was de vraag die in de NRC gesteld werd naar aanleiding van de publicatie van Heilige Identiteiten van Machteld Zee. De journalisten vroegen een aantal islam wetenschappers in Nederland naar de toon van dat debat. Dit weer naar aanleiding van een interview in het AD met Zee over haar boek en haar proefschrift over sharia-rechtbanken in het Verenigd Koninkrijk. Heilige Identiteiten is een gepopulariseerde versie daarvan.

Het proefschrift gaat over een belangrijke kwestie die aandacht verdient, namelijk over de vraag hoe die rechtbanken functioneren en of er sprake is van huwelijksdwang. Ik ga hier niet haar boek bespreken. Ik heb daar geen ruimte voor, maar ik verwijs ook graag naar de uitstekende bespreking van zowel het proefschrift als de populaire bewerking ervan door Martijn de Koning op zijn blog Closer. Waar het mij om gaat is hoe de resultaten naar buiten komen, wat er blijft hangen en wat de onderzoekster eigenlijk wil. Lees verder

Nieuw leiderschap = andere organisatie? Niet-westerse vrouwen in internationale NGOs

Door Georgette Veerhuis  Al sinds de jaren 90 stellen kritische studies van ontwikkelingswerk een hardnekkig probleem aan de kaak. Iets dat diepgeworteld zit in de filosofie van ontwikkelingswerk zelf: de machtspositie van het heroïsche Westen. En dan gaat het vooral over de (ongevraagde) westerse ideeën over wat goed zou zijn voor de veronderstelde hulpbehoevenden, en hoe die aan hen worden opgelegd. Ontwikkelingswerk werkt op deze manier eerder ontwrichtend, en moet daarom anders.

Op dinsdag 8 maart 2016 was ik bij de dialoog Wanted: Global Voices in Female Leadership in Amsterdam, die met een frisse blik naar dit wat oudere probleem keek: met een specifieke ethno-gender lens. De dialoog was georganiseerd door WeWomen, LOVA en OneWorld Love. Het zou gaan over de moeite die niet-westerse vrouwen in de ontwikkelingssector hebben – net als alle vrouwen op internationaal niveau – om toegang te krijgen tot leiderschapsposities. Wederom een behoorlijk glazen plafond: blanke westerlingen zitten in de top. In deze machtshiërarchie staan niet-westerse vrouwen helemaal onderaan. Lees verder

Nog een fijne dag!

Goedemorgen meneer, ik heb hier een brochure voor u
met als titel “Komt er ooit een eind aan pijn en verdriet?”
Mag ik die aan u aanbieden?

Nee, dank u, mevrouw, doet u geen moeite.
Prima, meneer, nog een fijne dag!
U ook, mevrouw!

Wachttoren

Door Peter Versteeg      Handelaren in eeuwige waarheden – wie krijgt ze niet aan de deur? In tijden waarin boodschappen bij voorkeur digitaal gehaald worden, is het opvallend dat het huis-aan-huis evangeliseren nog lang niet verdwenen is. Nog steeds laten vooral de Jehovah’s Getuigen zich op deze manier gelden, bekend van hun Wachttoren en thematische boekjes waarop gelukzalige of ernstig kijkende mensen prijken. De Jehova’s Getuigen maken zich dan ook druk om het einde der tijden en hopen zoveel mogelijk mensen te redden van de ondergang voordat dat einde is aangebroken. Na het horen van de groet van deze vrouw ben ik echter niet meer zo zeker van de ernst van deze boodschap. Als ongelovigen gedoemd zijn om verloren te gaan, hoe prima kan dan mijn beleefde weigering zijn? Hoe fijn is mijn dag wanneer mocht blijken dat juist vandaag de laatste dag is, te laat om nog wroeging te krijgen en naar vergeving op zoek te gaan? Twee dingen vallen hier op: ten eerste, een relativerende houding ten aanzien van hun boodschap lijkt leden van eindtijdbewegingen niet vreemd te zijn. Het is alsof de Getuige een hoofdprijs wil uitreiken maar er genoegen mee neemt dat de potentiële winnaar in plaats van de prijs in ontvangst te nemen vrijwillig onder de tram loopt. Het nieuwe leven als bekeerling, de antwoorden op prangende levensvragen – het zijn opties geworden naast vele andere opties. Ten tweede, het taalgebruik van leden van eindtijdbewegingen voegt zich naar het dwingende onpersoonlijke lingo van de dienstverlenende mens die overal en iedereen een fijne dag toewenst. Dat relativeren en die taal hebben met elkaar te maken. Waar het eeuwig zielenheil een betrekkelijke voorkeur is geworden, daar heeft het ook geen zin meer om bijzondere woorden te gebruiken. Ook al ben ik inderdaad niet op zoek naar een religieuze waarheid, ik vind de relativering van die waarheid een verarming.

Peter Versteeg is universitair docent bij de afdeling Sociale en Culturele Antropologie van de Vrije Universiteit.

Op de markt in Leiden

23.04.15_Burgy_Korenbeurs-5261_PDoor Freek Colombijn            Met vijf scholieren van het Stedelijk Gymnasium deed ik onlangs een klein onderzoek op de woensdagmarkt van Leiden. Het was bedoeld als een kennismaking met antropologisch onderzoek, maar ondertussen hebben we ook een hoop interessante dingen over de markt gehoord. De centrale vraag was hoe verkopers, klanten en andere bezoekers de stedelijke ruimte gebruiken.
Lees verder

Oekraïne, nationalisme en (anti)democratie: stem niet op 6 april!

Stempas Thijl

Door Thijl Sunier             Op 6 april mogen we in een referendum stemmen over een associatieverdrag van de EU met Oekraïne. Ik ben een voorstander van dit associatie-verdrag, maar mijn advies luidt: ga niet stemmen. Gewoon thuisblijven op die dag. Geen aandacht aan besteden. Normaal zou ik als rechtgeaard democraat nooit oproepen je stem niet te gebruiken, maar in dit geval is dat de enige juiste actie. Nu het er naar uitziet dat de nee-stemmers in de meerderheid zijn, moeten we dus gewoon niet gaan stemmen. Als we met zijn allen geen aandacht besteden aan dit referendum dan zal de opkomst onder de 30% blijven en is het referendum ongeldig. Dat is feitelijk hetzelfde als vóór het associatieverdrag stemmen. Lees verder

Feminism – alive and kicking

Van Dolle Mina tot Twitterfeminist

Door Ina Keuper           
Op 8 maart was het weer Internationale Vrouwendag en werd ik blij van de vele activiteiten die in verband daarmee overal in Nederland en daarbuiten georganiseerd werden. Nadat ik ’s middags een bijeenkomst bijwoonde over leiderschap van vrouwen georganiseerd door We Women Foundation, LOVA en One World in een collegezaal van de Universiteit van Amsterdam was ik ’s avonds in de IJzaal van het Tolhuistuincomplex in Amsterdam noord. Hoewel ik al veel energie kreeg van de drie enthousiaste spreeksters en vele aanwezigen op de eerste bijeenkomst werd ik nog meer verrast door de positieve sfeer van de tweede bijeenkomst. Deze was georganiseerd door Atria, Kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis onder de noemer Van Dolle Mina naar Twitterfeminist. Was er bij de presentatie van Het F-boek door Atria vorig jaar maart nog discussie over de beladenheid van het woord FEMINISME (zie mijn blog vorig jaar), dit jaar was daar geen sprake van. Diverse spreeksters benadrukten dat ze zich zeer betrokken voelden bij het gedachtegoed en activisme van het hedendaagse feminisme. Dat maakt dat ik mij een blij mens voelde. Lees verder

Over ‘anders’ zijn als politicus

Foto: Marcel van Leeuwen
Foto: Marcel van Leeuwen

Door Menno van den Bos

Begin dit jaar werd Khadija Arib voorzitter van de Tweede Kamer. De reacties op internet liepen uiteen. Pakweg de helft was positief, met als strekking: in-spirerend dat een vrouw als zij (Marokkaans, moslim) het tot deze prestigieuze positie heeft geschopt.

Daartegenover stond een even grote lading onderbuikgeluiden. De aanstelling van Arib zou symbool staan voor politiek-correctheid en de lange arm van Marokko. Sommigen bleken in haar zelfs een pion van de naderende islamisering van Nederland te zien. Lees verder

Heroism and hope – ‘still breathing’

By Saskia Jenelle Maarsen    The other day I was listening to the song ‘Alive’[1] performed by Sia. Sorrow, resilience and fierceness can be heard when Sia screams that she is still breathing and alive. The story conveyed reminds me of Adi for he ‘was born in a thunder-storm’[2]My ‘brother’ Adi is one of the undocumented refugees who have become an important part of my life. I vividly remember the day I met him; a beaten up and lonely soul. When I looked into his eyes I felt his worry and anguish and I recall this pressing urgency to connect with him.

Alcohol was Adi’s dear and loyal friend for twenty years. This friend helped him cope with the vivid images of people being burned to death in his motherland, with overcoming brutal psychical and mental beatings obtained while surviving the streets in his new found land and with handling the indignity of everyday exclusion; ‘And nothing in the ground can ever grow’. However, eventually he realized his friend would suffocate the soul out of his life. Lees verder